Leesspoor E6: Als een vulkaan uitbarst

L E E S S P O O R

Als een vulkaan uitbarst

Begrijpend lezen · AVI E6

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsBasisschoolGroep 7

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Leerlingen lezen een informatieve tekst op AVI-niveau E6 (groep 7) over vulkanen: hoe magma ontstaat, wat er bij een uitbarsting gebeurt en wat er met Pompeii gebeurde. Ze leren wat een hoofdgedachte is, onderscheiden hoofdzaken en bijzaken en maken invulvragen, open vragen en meerkeuzevragen. Elk tekstdeel kan worden voorgelezen.

Items in this lesson

L E E S S P O O R

Als een vulkaan uitbarst

Begrijpend lezen · AVI E6

Over deze les: Leesspoor is een reeks lessen begrijpend lezen op AVI-niveau E3 tot en met E7, voor groep 4 tot en met 7. Elke les heeft dezelfde opbouw: voor het lezen, lezen in drie korte delen, en na het lezen. Zo weten leerlingen snel wat er komt.

Deze les: een informatieve tekst op AVI-niveau E6, met de leesstrategie hoofdgedachte. AVI E6 is het niveau dat een gemiddelde lezer eind groep 6 haalt. Deze les past daarom in groep 7, en bij vlotte lezers al eind groep 6. Na elk tekstdeel volgen vragen waarvan het antwoord in de tekst staat: invulvragen, open vragen en meerkeuzevragen. De les duurt ongeveer 35 minuten.

Kerndoel: de les sluit aan bij kerndoel 4 voor Nederlands in het primair onderwijs: informatie achterhalen in informatieve teksten. De tekst is geschreven op weg naar referentieniveau 1F lezen.

Voorlezen: bij elk tekstdeel staat een luisterknop. Daarmee kan een leerling de tekst eerst zelf lezen en daarna laten voorlezen, of meelezen met de stem. Image credit: J.D. Griggs, USGS, publiek domein

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Dit ga je leren

1

Je kan uitleggen wat een hoofdgedachte is.

2

Je kan bij een stuk tekst de hoofdgedachte kiezen.

3

Je kan uitleggen hoe een vulkaan uitbarst.

Leesstrategie van vandaag: Hoofdgedachte

Leerdoelen: lees de doelen samen voor. Kom er aan het eind van de les op terug: bij de laatste vraag kijkt de klas of de doelen gehaald zijn.

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Foto: lava spuit uit de grond op Hawaï

K I J K E N V O O R S P E L

Als een vulkaan uitbarst

  • Wat gebeurt er bij een vulkaan, denk je?

  • Welke vulkaan ken jij?

Praat met je buur.

1

minute

00

second

Kijk en voorspel: laat de leerlingen één minuut met hun buur praten over de titel en de foto. Schrijf een paar voorspellingen op het bord. Na het lezen kijkt de klas of ze klopten. De timer start je met een klik. Image credit: J.D. Griggs, USGS, publiek domein

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Woorden die je gaat lezen

gesteente

de harde steen in de grond

uitbarsting

als er opeens heet materiaal uit een vulkaan komt

opgraven

iets uit de grond halen door te graven

Woorden vooraf: lees de woorden voor en laat de klas ze nazeggen. Vraag bij elk woord om een voorbeeld uit hun eigen leven. Zo blijft er bij het lezen niets in de weg zitten.

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Z O P A K J E H E T A A N

Hoofdgedachte

  1. De hoofdgedachte is het belangrijkste wat de schrijver in een stuk tekst wil zeggen.

  2. Vaak staat de hoofdgedachte in de eerste of de laatste zin.

  3. De andere zinnen geven meer uitleg of een voorbeeld. Dat zijn bijzaken.

  4. Vraag jezelf af: wat wil de schrijver mij vooral vertellen?

Voorbeeld

Katten slapen veel. Vaak slapen ze meer dan de helft van de dag. Ze liggen graag in de zon.

Hoofdgedachte: katten slapen veel.

Bijzaak: ze liggen graag in de zon.

Strategie: doe de strategie hoofdgedachte één keer hardop voor met het voorbeeld. Denk hardop: wat doe ik eerst, waar kijk ik naar? Daarna oefenen de leerlingen het zelf bij de vragen.

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Als een vulkaan uitbarst · deel 1 van 3

Diep onder je voeten is het veel heter dan in de warmste oven. Op sommige plekken wordt het daar zo heet dat zelfs steen smelt. Die gesmolten, vloeibare steen noemen we magma.

Magma is lichter dan het vaste gesteente dat eromheen ligt. Daardoor stijgt het heel langzaam omhoog, net als een luchtbel in een glas water.

Deel 1: laat de leerlingen het deel eerst zelf stil lezen. Wie nog moeite heeft met lezen, kan daarna de luisterknop gebruiken en meelezen. Stel daarna de vraag op de volgende dia.

Vul de woorden in.

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Gesmolten steen onder de grond heet magma. Het is lichter dan het gesteente eromheen. Daardoor stijgt het langzaam omhoog.

magma
stijgt
lava

Antwoord: magma, stijgt. Het woord lava blijft over: zo heet magma pas als het boven de grond komt. Vraag: wat is de hoofdgedachte van deel 1? Voorbeeld: diep onder de grond smelt steen tot magma, en dat stijgt op.

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Als een vulkaan uitbarst · deel 2 van 3

Soms vindt het magma een weg naar boven, door een scheur in de aardkorst. Dat is de harde buitenste laag van de aarde. Zo kan er een vulkaan ontstaan. Bij een uitbarsting komt het magma naar buiten, en vanaf dat moment heet het lava.

Lava kan wel 1000 graden heet zijn. Een vulkaan spuit vaak ook as en gas hoog de lucht in. Als de lava afkoelt, wordt die weer hard. Zo kan een vulkaan door de jaren heen steeds hoger worden.

Deel 2: laat de leerlingen het deel eerst zelf stil lezen. Wie nog moeite heeft met lezen, kan daarna de luisterknop gebruiken en meelezen. Daarna volgen twee vragen over dit deel.

Vul de woorden in.

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Bij een uitbarsting komt het magma naar buiten. Dan heet het lava. Een vulkaan spuit ook vaak as en gas de lucht in.

lava
as
magma

Antwoord: lava, as. Het woord magma blijft over. Extra vraag voor snelle lezers: wat is het verschil tussen magma en lava? Antwoord: magma zit onder de grond, lava is het magma dat naar buiten is gekomen.

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Wat gebeurt er als lava afkoelt? En wat is het gevolg daarvan?

Tip: zoek het woord afkoelt in deel 2.

Antwoord: de lava wordt weer hard. Het gevolg is dat een vulkaan door de jaren heen steeds hoger kan worden. Het staat in de laatste twee zinnen van deel 2. Vraag door: is dit de hoofdgedachte van deel 2, of een bijzaak? Bespreek dat de hoofdgedachte is hoe een vulkaan ontstaat en uitbarst.

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Als een vulkaan uitbarst · deel 3 van 3

Een uitbarsting kan heel gevaarlijk zijn. Dat bleek in het jaar 79, toen de Vesuvius in Italië uitbarstte. Een dikke laag as bedekte de stad Pompeii, en de stad raakte lange tijd vergeten. Pas bijna 1700 jaar later groeven onderzoekers haar weer op.

Nu houden wetenschappers vulkanen goed in de gaten. Ze meten of de grond trilt of een beetje omhoog komt. Zo kunnen ze mensen vaak op tijd waarschuwen.

Deel 3: laat de leerlingen het deel eerst zelf stil lezen. Wie nog moeite heeft met lezen, kan daarna de luisterknop gebruiken en meelezen. Daarna volgen drie vragen over de hele tekst.

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Wat is de hoofdgedachte van deel 3?

Tip: kijk naar de eerste en de laatste zin.

A

Uitbarstingen zijn gevaarlijk, dus letten wetenschappers op vulkanen.

B

In het jaar 79 barstte de Vesuvius in Italië uit en bedekte Pompeii.

C

Bijna 1700 jaar later groeven onderzoekers de stad Pompeii weer op.

D

Lava van een vulkaan kan wel 1000 graden heet zijn.

Antwoord: A. De hoofdgedachte staat in de eerste zin van deel 3 en komt terug in de laatste alinea. Pompeii is een voorbeeld, dus een bijzaak. D komt uit deel 2. Wie B of C kiest, kiest een opvallend voorbeeld: vraag dan "waarvan is dit een voorbeeld?"

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Wat meten wetenschappers bij een vulkaan? Noem twee dingen.

Tip: zoek het woord meten in deel 3.

Antwoord: ze meten of de grond trilt en of de grond een beetje omhoog komt. Het staat in de op een na laatste zin van deel 3. Extra vraag voor snelle lezers: waarom zou de grond omhoog komen? Denk aan deel 1: het magma stijgt op.

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Waarom houden wetenschappers vulkanen goed in de gaten?

Tip: lees de laatste twee zinnen van deel 3.

A

Zo kunnen ze een uitbarsting stoppen.

B

Zo kunnen ze nieuwe steden opgraven.

C

Zo kunnen ze de lava laten afkoelen.

D

Zo kunnen ze mensen op tijd waarschuwen.

Antwoord: D. Het signaalwoord zo in de laatste zin wijst naar het doel. Een uitbarsting stoppen kan niemand: dat is een veelvoorkomend idee bij leerlingen (A).

Leesspoor · AVI E6

1 Voor het lezen

2 Lezen

3 Na het lezen

Schrijf in één zin de hoofdgedachte van de hele tekst.

Terugkijken: kijk na deze vraag samen terug naar de drie leerdoelen van dia 2. Voorbeeldantwoord: Heet magma komt bij een uitbarsting als lava uit een vulkaan, en dat kan gevaarlijk zijn. Een goed antwoord gaat over de hele tekst en niet alleen over Pompeii. Hulp: laat de leerling eerst de hoofdgedachte van elk deel opschrijven en die daarna samenvoegen.

Leesspoor · AVI E6

V O L G E N D E L E S

De slimste in de zee

Leesstrategie: Samenvatten

Leerdoel: Je kan in een paar zinnen vertellen wat er bijzonder is aan een octopus.

Wat is er bijzonder aan dit dier, denk je?

Volgende les: in de volgende les van Leesspoor E6 lezen de leerlingen "De slimste in de zee" en oefenen ze de leesstrategie samenvatten. Stel de vraag op de dia alvast, zodat de klas er nieuwsgierig naar wordt. Image credit: H. Zell, CC BY-SA 3.0

Klik hier

voor meer

Slotdia: hier vind je meer kant-en-klare themalessen van LessonUp.