SOR MAGAZINE SPECIAL · 1977
1977: het beste albumjaar?
Rumours, Never Mind the Bollocks, Low, "Heroes", Aja en Saturday Night Fever: alles in twaalf maanden. Is dit het beste albumjaar van de popmuziek?
SOR MAGAZINE SPECIAL · 1977
1977: het beste albumjaar?
Rumours, Never Mind the Bollocks, Low, "Heroes", Aja en Saturday Night Fever: alles in twaalf maanden. Is dit het beste albumjaar van de popmuziek?
Image credit: Chris Mitchell / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
LINER NOTES · LEERDOEL
Na deze les kun je…
uitleggen hoe punk, disco, Berlijnse elektronica, reggae en gepolijste studiorock in 1977 naast elkaar bestonden, de songtekst van "Heroes" analyseren en met argumenten verdedigen welk jaar het beste albumjaar is.
CENTRALE VRAAG
Is 1977 het beste albumjaar van de popmuziek, of kun je een ander jaar beter verdedigen?
Deze les hoort bij de SoR Magazine Special 1977: een los nummer over de platen van één jaar. De les volgt de verhalen uit de special: de drie revoluties, Berlijn, punk, de studio, Exodus, de songtekst van "Heroes" en het verdict. Alleen platen die in 1977 zijn verschenen tellen mee: Hotel California en Songs in the Key of Life kwamen in 1976 uit.
Welk album uit de jaren zeventig ken je, en waarom? Noem de plaat en de artiest.
Verwacht Rumours, Dark Side of the Moon, Saturday Night Fever en Hotel California. Bewaar het woordweb: aan het eind van de les kijken we welke platen uit 1977 komen en welke niet. Hotel California is van 1976. Image credit: Chris Mitchell / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
FEBRUARI-NOVEMBER 1977 · DRIE REVOLUTIES
Drie revoluties
Rumours (4 februari): een band die uit elkaar valt maakt de plaat die iedereen wil horen
God Save the Queen (27 mei): een single over de koningin, in de week van het jubileum
Stayin' Alive: de muziek voor een film over een zaterdagavond
Alle drie werden meer dan muziek: ze werden nieuws
Fleetwood Mac
Go Your Own Way (1977)
Fleetwood Mac
Dreams (1977)
Sex Pistols
God Save the Queen (1977)
Bee Gees
Stayin' Alive (1977)
Rumours verscheen op 4 februari 1977. Het album stond 31 niet-opeenvolgende weken bovenaan de Billboard 200 en won in 1978 de Grammy voor Album of the Year. God Save the Queen kwam uit op 27 mei 1977; op 7 juni probeerde de band vanaf een boot op de Theems te spelen en greep de politie in, elf mensen werden gearresteerd. De soundtrack van Saturday Night Fever verscheen op 15 november 1977 en stond in 1978 24 weken op 1 in de Verenigde Staten. Foto: straatfeest voor het jubileum, Chris Mitchell, CC BY-SA 4.0.
Luistertips:
Fleetwood Mac · Go Your Own Way: De eerste single van Rumours, uitgebracht in december 1976, ruim voor de plaat.
Fleetwood Mac · Dreams: De enige nummer 1 van Fleetwood Mac in de Amerikaanse Hot 100.
Sex Pistols · God Save the Queen: De BBC en de commerciële radio draaiden de single niet.
Bee Gees · Stayin' Alive: Gebouwd op een loop van twee maten drums uit Night Fever.
Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
1976-1977 · SAUSALITO
Een plaat die bijna niet af kwam
Fleetwood Mac neemt op in de Record Plant in Sausalito; het werk duurt bijna een jaar
John en Christine McVie gaan uit elkaar, Buckingham en Nicks maken het uit
Door herhaald afspelen raken de tapes beschadigd en moeten ze worden hersteld
Het album wint in 1978 de Grammy voor Album of the Year
Rumours (1977)
Fleetwood Mac
Dreams (1977)
LUISTERTIP Rustig, bijna slaperig, en toch het enige nummer van de band dat de Amerikaanse singlelijst aanvoerde.
Producers waren de band zelf met Ken Caillat en Richard Dashut. Songbird nam Christine McVie op in een nachtsessie in het Zellerbach Auditorium in Berkeley. The Chain is een montage van losse delen, met de fretloze basloop van John McVie. Vier singles haalden de top 10 van de Hot 100; Dreams verscheen in juni 1977. In het Verenigd Koninkrijk stond Rumours pas op 28 januari 1978 voor het eerst op 1. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
1977 · LONDEN
Een boot op de Theems
EMI zet de band in januari op straat, A&M beëindigt het contract en Virgin tekent in mei
Op 7 juni, de dag van de dankdienst, speelt de band vanaf een boot bij Westminster
Winkelketens als Boots, WHSmith en Woolworths verkopen de single niet
Never Mind the Bollocks verschijnt op 28 oktober; de hoes is van Jamie Reid
Sex Pistols (1977)
Sex Pistols
Pretty Vacant (1977)
LUISTERTIP De derde single, uit juli 1977.
Q riep de hoes van de single God Save the Queen in 2001 uit tot beste platenhoes. Een winkelmanager van Virgin in Nottingham werd gearresteerd omdat hij het album uitstalde; op 24 november 1977 volgde vrijspraak op alle punten. Over de plek van de single in de officiële hitlijst lopen de verhalen uiteen; in de les noemen we alleen wat vaststaat: de single werd niet gedraaid en kwam in de top 2. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
1977 · BERLIJN
Low: een plaat in twee helften
Bowie begint de plaat in een kasteel in Frankrijk en maakt hem af en mixt hem in Hansa in West-Berlijn
RCA wijst de plaat af en wil iets in de trant van Young Americans
Kant 1: korte, hoekige liedjes, met een snare die door een harmonizer is bewerkt
Kant 2: overwegend instrumentaal, met Brian Eno achter de synthesizer
Low (1977)
David Bowie
Warszawa (1977)
LUISTERTIP Een lage synthesizerzucht waar Bowie woordeloos overheen zingt.
Low verscheen op 14 januari 1977 en haalde nummer twee in het Verenigd Koninkrijk, zes in Nederland en elf in de Verenigde Staten. Tony Visconti bewerkte de snaredrum van Dennis Davis met een Eventide H910 Harmonizer; dat apparaat verschuift de toonhoogte. Eno speelde een draagbare EMS AKS-synthesizer. Bowie en Visconti produceerden de plaat samen. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
1977 · DÜSSELDORF EN MÜNCHEN
Muziek uit machines
Kraftwerk werkt in Düsseldorf aan Trans Europa Express (maart) en gebruikt een sequencer met 32 stappen
Donna Summer en Giorgio Moroder maken in München I Feel Love: ritme uit synthesizers en sequencer
Een sequencer speelt een korte reeks noten steeds opnieuw af, precies op de maat
I Feel Love stond vier weken op nummer 1 in het Verenigd Koninkrijk
Kraftwerk
Trans Europa Express
Een treinritme dat uit machines komt en toch lijkt te schommelen.
Donna Summer
I Feel Love
Een stem boven een machine die nooit een maat mist.
I Feel Love verscheen op 2 juli 1977, eerst als b-kant van Can't We Just Sit Down (And Talk It Over). Moroder gebruikte een Moog die hij leende van Eberhard Schoener; Robby Wedel synchroniseerde de sequencer met de bandmachine. Het nummer geldt als een van de eerste hits met herhalende synthesizerloops en als bouwsteen van house en techno. Foto Donna Summer: Francesco Scavullo, publiek domein. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music Image credit: Francesco Scavullo; Distributed by Casablanca Records / Public domain, via Wikimedia Commons
Foto CBGB: Adicarlo, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
1977 · NEW YORK EN LONDEN
Kort, snel en scherp
CBGB (315 Bowery) wordt het podium van de Ramones, Television en Talking Heads
Leave Home (10 januari): veertien nummers in nog geen dertig minuten
Marquee Moon (8 februari): acht nummers, de titelsong duurt zo'n tien minuten
The Clash (8 april): veertien nummers in ruim vijfendertig minuten
Ramones
Sheena Is a Punk Rocker (1977)
Television
Marquee Moon (1977)
The Clash
White Riot (1977)
Talking Heads
Psycho Killer (1977)
Wire
Three Girl Rhumba (1977)
CBGB ging open op 10 december 1973. Marquee Moon werd opgenomen met Andy Johns als engineer en co-producer; Robert Christgau gaf de plaat een A+. In Amerika verkocht de plaat volgens Wikipedia minder dan 80.000 exemplaren, in het Verenigd Koninkrijk kwam hij op 28. CBS America bracht The Clash niet uit; de Britse import werd de bestverkochte importplaat in de Verenigde Staten. Pink Flag van Wire telt 21 nummers in 35 minuten en 26 seconden.
Luistertips:
Ramones · Sheena Is a Punk Rocker: Stond op de Amerikaanse versie van Leave Home.
Television · Marquee Moon: Twee gitaren die om elkaar heen blijven draaien.
The Clash · White Riot: De single van 18 maart; op de lp staat een eerdere demo-opname.
Talking Heads · Psycho Killer: Single van Talking Heads: 77, uitgebracht in december.
Wire · Three Girl Rhumba: Een van de 21 nummers van Pink Flag; Elastica leende het riff.
Image credit: Adicarlo at English Wikipedia / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Zet deze platen en singles in de volgorde waarin ze in 1977 uitkwamen.
Low op 14 januari, Rumours op 4 februari, Trans Europa Express in maart, God Save the Queen op 27 mei, Never Mind the Bollocks op 28 oktober. Image credit: Adicarlo at English Wikipedia / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
1977 · LOS ANGELES EN NEW YORK
Perfectie in de studio
Steely Dan neemt Aja op in zes studio's met bijna veertig sessiemuzikanten
Steve Gadd krijgt twee dagen; zijn drumsolo is de eerste op een plaat van de band
Bij Peg worden de partijen van meerdere gitaristen gewist
De solo op de plaat is van Jay Graydon
Aja (1977)
Steely Dan
Peg (1977)
LUISTERTIP Luister naar de koren van Michael McDonald en de gitaarsolo van Jay Graydon.
Aja verscheen op 23 september 1977, werd in de Verenigde Staten nummer 3 en kreeg een Grammy voor de beste opname. Producer was Gary Katz; Walter Becker en Donald Fagen schreven de nummers. Peg haalde als single nummer 11 in de Billboard Hot 100; De La Soul sampelde het in 1989. Hoeveel gitaristen het precies probeerden, is niet zeker; in de les zeggen we dat het er meerdere waren. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
1977 · LONDEN EN MÜNCHEN
Groot, duur en toch een hit
Op 28 oktober verschijnen in het Verenigd Koninkrijk Never Mind the Bollocks, News of the World en Out of the Blue
Jeff Lynne schrijft Out of the Blue in ongeveer drieënhalve week en neemt het op in München
Bat Out of Hell wordt ruim twee jaar afgewezen
Publiek en perfectie sloten elkaar nog niet uit
ELO
Mr. Blue Sky
Strijkers, koor en een productie die elke seconde vult.
Meat Loaf
Bat Out of Hell
Een rit op een motor, met Todd Rundgrens gitaar.
Out of the Blue haalde nummer 4 in de Verenigde Staten en in het Verenigd Koninkrijk. Bat Out of Hell verscheen op 21 oktober 1977, groeide via radio en optredens en haalde in Nederland nummer 1. Volgens Meat Loafs eigen verhaal werd de plaat ruim twee jaar afgewezen; Steve Popovich van Cleveland International nam hem aan. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
Foto Bob Marley: Eddie Mallin, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
1976-1977 · KINGSTON EN LONDEN
Exodus: een stem van de rand
Op 3 december 1976 wordt Bob Marley in zijn huis in Kingston beschoten; twee dagen later staat hij toch op het podium
Daarna werkt hij in Londen aan Exodus (3 juni 1977)
Het album bleef 56 weken in de Britse lijst; de single Exodus werd nummer 1 in Jamaica
Marley kwam van de rand van de popwereld en haalde toch de wereldlijsten
Bob Marley
Bob Marley & The Wailers
Exodus (1977)
LUISTERTIP Een lang en hypnotisch stuk waarin de bas steeds vooruit blijft duwen.
Exodus is Marleys negende studioalbum en verscheen bij Island Records. Het album kwam tot nummer 8 in de Britse lijst en nummer 20 in de Billboard 200. De opnamen vonden deels plaats in Harry J Studio in Kingston en deels in de studio's van Island in Londen. Wie de aanslag organiseerde, is nooit bevestigd. Image credit: Eddie Mallin / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
1977 · REGGAE, PUNK EN PROTEST
Muziek van de rand
The Clash nemen Police and Thieves van Junior Murvin op hun debuut
Marley schrijft Punky Reggae Party als reactie
Op 18 februari valt het leger in Lagos de compound van Fela Kuti aan
In Nederland komt Normaal met Oerend Hard de Top 40 in
Junior Murvin
Police and Thieves (1976)
Bob Marley & The Wailers
Punky Reggae Party (1977)
Fela Kuti
Zombie (1976)
Normaal
Oerend Hard (1977)
The Roxy opende op 1 januari 1977 in Covent Garden; Don Letts draaide er dub en reggae. De Clash vroegen Lee Perry hun single Complete Control te produceren. In de Top 40 van 30 april 1977 stond Marley niet, wel kwam Oerend Hard van Normaal die week op nummer 19 binnen. Of de aanval op Kalakuta met Zombie te maken heeft, is een interpretatie.
Luistertips:
Junior Murvin · Police and Thieves: Een jaar later door The Clash opgenomen.
Bob Marley & The Wailers · Punky Reggae Party: Geproduceerd door Lee Perry; de b-kant van Jamming.
Fela Kuti · Zombie: In 1977 in het Verenigd Koninkrijk uitgebracht.
Normaal · Oerend Hard: Zingen in het Achterhoeks, in de Top 40 vanaf 30 april.
Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
1977 · HANSA STUDIO 2
"Heroes": een lied zonder tekst
Bowie neemt de plaat in juli en augustus 1977 op in Hansa Studio 2, vlak bij de Muur
De band staat er eerst zonder melodie, titel en tekst
Eno maakt de zwevende klanken, Fripps gitaar gaat door een synthesizer
De tekst wordt als laatste geschreven, deels bij de microfoon
"Heroes" (1977)
David Bowie
"Heroes" (1977)
LUISTERTIP Luister hoe de synthesizers en de gitaar al klinken voordat de zanger er is.
Bowie speelde piano, Carlos Alomar ritmegitaar, George Murray bas, Dennis Davis drums, en Brian Eno speelde mee. Het album verscheen op 14 oktober 1977, de single op 23 september. De analyse in de special gaat over twee dingen: wat het lied vertelt en waarom de titel tussen aanhalingstekens staat. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
SONGTEKSTANALYSE
Wat het lied vertelt
Een ik-verteller kijkt naar twee mensen die elkaar vasthouden op een plek vol bewaking en angst
Hij ziet hen als koning en koningin, maar voor één dag
Heldendom is hier geen daad maar een korte periode waarin liefde sterker is dan angst
Het lied wordt niet triomfantelijker maar kwetsbaarder
"Heroes" (1977)
Volgens producer Tony Visconti zag Bowie hem en achtergrondzangeres Antonia Maass elkaar kussen bij de Muur, en dat beeld bleef bij hem hangen. Dat is Viscontis eigen verhaal. Laat de studenten de tekst zelf lezen en vraag welke woorden zij bij het lied vinden passen. In de les parafraseren we; er staat geen songtekst op de dia's. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
De officiële video van "Heroes" op het kanaal van David Bowie zelf. Vraag de studenten op te letten hoe het beeld past bij het gevoel van het lied: groots en toch weifelend.
Foto Berlijnse Muur: Spielvogel, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
SONGTEKSTANALYSE · DE ZANG
Een zang die steeds harder wordt
Bowie zingt zacht in het begin en wordt steeds luider
Volgens Visconti staan er drie microfoons op verschillende afstanden die pas opengaan als er hard genoeg wordt gezongen
Daardoor klinkt de zaal steeds meer mee
Het geluid is groots, het gevoel is breekbaar: de spanning van het lied
David Bowie
Helden (1977)
David Bowie
Héros (1977)
Op 6 juni 1987 speelde Bowie voor de Reichstag in West-Berlijn; aan de andere kant van de Muur verzamelden zich luisteraars. Of het concert de val van de Muur veroorzaakte, is een andere vraag. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken bedankte Bowie op 11 januari 2016 op Twitter voor zijn hulp bij het neerhalen van de Muur. Dat is een herinnering en geen bewijs.
Luistertips:
David Bowie · Helden: De Duitse versie van het lied.
David Bowie · Héros: De Franse versie: hetzelfde nummer klinkt in een andere taal anders.
Image credit: Spielvogel, the copyright holder of this work, hereby publis / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
De titel staat tussen aanhalingstekens. Wat laten die tekens je denken over het woord "held"?
Volgens Bowie drukken de aanhalingstekens een dimensie van ironie uit, ten opzichte van het woord of het idee van heldendom. Goede antwoorden zeggen dat het lied klinkt als een overwinning maar over uitstel gaat, en vragen wie hier een held wordt genoemd en wie dat bepaalt. Er zijn drie lezingen: een liefdeslied, een politiek lied en een lied over Bowie zelf; ze hebben alle drie aanhangers. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
HET VERDICT · WAT IS EEN BESTE JAAR?
Critici en publiek kozen anders
In de jaarlijst Pazz & Jop van 1977, met 68 Amerikaanse critici, won Never Mind the Bollocks, vóór Rumours. Het publiek kocht vooral Rumours en Saturday Night Fever. Beide staan decennia later nog in bijna elke lijst.
Robert Christgau schreef over de lijst dat de vier hoogste platen elk meer punten en meer stemmen kregen dan de winnaar van het jaar ervoor, Stevie Wonder: een kopgroep in plaats van één plaat die alles overschaduwde. Er bestaat geen formule voor het beste jaar: je kiest wat je telt, het aantal meesterwerken, het niveau van de middenmoot, de invloed of de verkoop. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
HET VERDICT · DE TEGENPLEITERS
Welk jaar wint het van 1977?
1967: Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band en The Velvet Underground & Nico
1973: The Dark Side of the Moon
1991: Nevermind, Loveless, Achtung Baby, Blue Lines en Screamadelica
1971: David Hepworth schreef een heel boek om dit jaar als hoogtepunt van de rock te verdedigen
Voor 1977: zo veel breuklijnen in twaalf maanden: punk, disco, Berlijnse elektronica, reggae in Londen, gepolijste studiorock en new wave
De Amerikaanse schrijver Jason Heller koos in een stuk uit 2011 voor 1977 als zijn persoonlijke favoriet, maar gaf toe dat 1972, zijn geboortejaar, misschien sterker was. Hij wees erop dat Led Zeppelin, The Who en Bob Dylan in 1977 geen album uitbrachten. Het sterkste argument voor 1977 is niet één plaat maar het aantal breuklijnen dat samenvalt; wie vooral de ene onaantastbare topplaat zoekt, kiest waarschijnlijk een ander jaar.
Ja, door de breedte van het jaar
Nee, een ander jaar wint
Het hangt af van wat je telt
Is 1977 het beste albumjaar van de popmuziek?
Laat eerst stemmen en vraag daarna een voorstander en een tegenstander hun argument te geven. Koppel terug aan het verdict: er is geen objectieve winnaar, want elke telling meet iets anders. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
Kies jouw top 5 van platen uit 1977 en verdedig in één zin welk jaar jij het beste vindt. Schrijf je lijst op.
Slotopdracht. Studenten kiezen vijf albums uit 1977 (alleen platen die in 1977 zijn verschenen) en verdedigen daarna een jaar met een argument: aantal meesterwerken, niveau van de middenmoot, invloed of verkoop. Op de website van de special kan iedereen zijn top 5 ook samenstellen en delen. Kijk terug naar het woordweb van het begin. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
Hoeveel weken stond Rumours (niet aaneengesloten) bovenaan de Billboard 200?
12 weken
31 weken
24 weken
52 weken
B. 31 weken, niet aaneengesloten. Het album won in 1978 de Grammy voor Album of the Year. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
Welk apparaat gaf de snaredrum op Low zijn onwerkelijke geluid?
Een fretloze bas
Een drumcomputer
Een Eventide Harmonizer
Een echokamer
C. Tony Visconti bewerkte de snare van Dennis Davis met een Eventide H910 Harmonizer; die verschuift de toonhoogte. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
Luister naar I Feel Love. Waar komt het ritme vandaan?
Uit synthesizers en een sequencer
Van een drummer en een bassist
Van een groot orkest
Van een gitaar en een washboard
A. Het ritme is geheel of grotendeels uit een Moog-synthesizer en een sequencer opgebouwd. Image credit: Francesco Scavullo; Distributed by Casablanca Records / Public domain, via Wikimedia Commons
Wie speelde de gitaarsolo die op de plaat van Peg staat?
Robben Ford
Robert Fripp
Jay Graydon
Denny Dias
C. Robben Ford was een van de gitaristen wiens bijdrage werd gewist. Fripp speelt op "Heroes", Dias was de gitarist van Steely Dan. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
Welk album verscheen NIET in 1977?
Rumours
Aja
Low
Hotel California
D. Hotel California van de Eagles kwam in 1976 uit, net als Songs in the Key of Life. Daarom tellen ze niet mee in de special. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
This item has no instructions