Mutaties en modificaties

• Natuurwetenschappen
• Secundair onderwijs

Mutaties en modificaties

Je leert ...

1- het verschil tussen een mutatie en een modificatie uitleggen.

2- genmutaties, chromosoommutaties en genoommutaties herkennen en uitleggen.

3- enkele mogelijke oorzaken voor mutaties benoemen.

4- het verschil tussen omgevingsmodificaties en epigenetische modificaties beschrijven.

nature versus nurture

• Niet alleen genen (nature) bepalen wie je bent.
• Ook de omgeving waarin je opgroeit en leeft (nurture) speelt een rol.

          -  Nature = genetische invloeden
          - Nurture = omgevingsinvloeden

Eigenschappen ontstaan vaak door een samenwerking tussen nature en nurture.

Mutaties kunnen spontaan ontstaan of veroorzaakt worden door straling of chemicaliën.

1. waar
2. niet waar

mutaties

zijn mutaties veranderingen in het DNA. 

Ze kunnen spontaan gebeuren tijdens de celcyclus, bijvoorbeeld bij het kopiëren van het DNA of tijdens het verdelen van de chromosomen in de delingsfase. 

Er zijn echter ook heel wat stoffen die mutaties kunnen veroorzaken. Je noemt deze stoffen mutagenen.

Mutaties kunnen erfelijk zijn als ze voorkomen in de gameten, dus in de eicellen of zaadcellen. Mutaties die plaatsvinden in lichaamscellen, zoals bijvoorbeeld bij huidkanker, zijn niet erfelijk.

soorten mutagenen

soorten mutaties

• genoommutaties=  fouten tijdens het verdelen van de chromosomen in de delingsfase
• Chromosoommutaties = mutaties waarbij delen van een chromosoom ontbreken of te veel toegevoegd zijn
• Genmutaties = slechts delen van één gen muteren.

welk soort mutatie is dit:

1. genoommutatie
2. chromosoom mutatie
3. gen mutatie

welk soort mutatie is dit:

1. genoommutatie
2. chromosoom mutatie
3. gen mutatie

welk soort mutatie is dit:

1. genoommutatie
2. chromosoom mutatie
3. gen mutatie

welk soort mutatie is dit:

1. genoommutatie
2. chromosoom mutatie
3. gen mutatie

Je kunt vier types genmutaties onderscheiden

=  Dit zijn genmutaties waar slechts één basenpaar veranderd wordt:

Deletie: 1 basenpaar wordt verwijderd.

Insertie: 1 basenpaar wordt toegevoegd.

Transitie: 1 basenpaar wordt omgekeerd ingebouwd.

Transversie: 1 basenpaar wordt vervangen door een ander.

soorten Chromosoommutaties

Alle mutaties leiden tot nadelige eigenschappen.

1. waar
2. niet waar

Door een mutatie in het DNA van een fruitvlieg worden de vleugels kleiner, waardoor de vlieg minder goed kan vliegen.

1. positieve mutatie
2. negatieve mutatie
3. positieve modificatie
4. negatieve modifcatie

Een genetische mutatie geeft een bloem een felle kleur die meer bijen aantrekt.

1. positieve mutatie
2. negatieve mutatie
3. positieve modificatie
4. negatieve modifcatie

mutaties hebben niet altijd gevolgen

• stille mutatie
• winstmutatie
• verliesmutatie 

Modificaties

• omgevingsmodificatie
• epigenetica 

 Omgevingsmodificaties

• Kenmerken:

          -Geen verandering in DNA-code.

          - Uitsluitend beïnvloed door omgevingsfactoren (nurture).

• Voorbeelden:

          - Tattoo laten zetten.

           - Haar verven.

            - Een vaardigheid trainen, zoals pianospelen.

• Niet erfelijk.

Epigenetische Modificaties

• Kenmerken:

      - Geen aanpassing van de DNA-code zelf.

      - Wel wijzigingen in genexpressie (aan/uitzetten van genen).

      -Wordt beïnvloed door omgeving, maar kan soms erfelijk zijn.

Epigenetische modificaties

Epigenetische modificaties veranderen de beschikbaarheid van genen voor genexpressie. Ze veroorzaken wijzigingen in de genexpressie zonder de DNA-code zelf aan te passen.

1. Voeding tijdens zwangerschap

Beschrijving:

De voeding van een moeder tijdens de zwangerschap kan invloed hebben op de genexpressie van haar kind. Bijvoorbeeld:

• Bij een tekort aan voedingsstoffen kan het metabolisme van het kind zodanig worden geprogrammeerd dat het zuiniger omgaat met energie. Dit kan leiden tot een verhoogd risico op obesitas of diabetes later in het leven.

2. Stress en trauma

Beschrijving:

Langdurige stress of trauma kan epigenetische veranderingen veroorzaken.

• Bij mensen die trauma hebben ervaren (bijvoorbeeld oorlogsveteranen), worden genen die stressregulatie beïnvloeden soms anders geprogrammeerd, wat kan leiden tot een verhoogde gevoeligheid voor angst of depressie.