1.2.5 Instandhouding Afweer van de mens

• Mens & Natuur
• HBO
• Studiejaar 1

Instandhouding Afweer van de mens

Afweer

3.5 Afweer

Ziek

Infectieziekte ontstaat door ziekteverwekker. Voorbeelden:

• verkoudheid: verkoudheidsvirus gaat in slijmvliescellen zitten. Die zwellen op -> loopneus/niezen/hoesten -> verspreiding virus.
• griep: verspreiding verloopt hetzelfde.

Infectie in lichaam: je hebt 

een besmetting/infectie.

Verspreiding door druppeltjes in lucht 

of handcontact. Ziekteverwekkers

komen via mond, neus, geslachts-

organen of wondje in je lichaam.

Verloop van infectieziekte

Ziekteverwekker dringt binnen: je bent besmet.

Wat is de incubatietijd? Wat gebeurt er dan met de ziekteverwekkers?

Symptomen: ziekteverschijnselen (bv. hoofdpijn/misselijkheid).

Afweer

Witte bloedcellen ontstaan in beenmerg, rijpen in lymfeklieren, twee typen:

• vreetcellen (algemene afweer): gaan uit de bloedvaten en sluiten bacteriën in bij ontstoken wond. Daarna gaan de vreetcellen dood, pus/etter uit de wond zijn alle resten.
• antistofcellen: cellen die antistoffen maken.

Hoe worden ziekteverwekkers herkend?

Alle cellen hebben herkenningseiwitten aan buitenkant van de cel: antigenen. Twee soorten:

• lichaamseigen: antigenen van je eigen cellen
• lichaamsvreemd: antigenen op ziekteverwekkers. 

Als een antigen lichaamsvreemd 

is, maken witte bloedcellen 

de antistoffen. Die passen

precies op het antigen van die

ziekteverwekker.

Algemene/specifieke afweer

• algemene afweer 

• Specifieke afweer 

Antistofcellen = witte bloedcellen die antistoffen maken.

Samengevat

• Ziekteverwekker is een micro-organisme die je ziek maakt.

Witte bloedcellen worden gemaakt in beenmerg en kunnen vreetcel of antistofcel zijn.

• Als een ziekteverwekker binnenkomt, kunnen er twee dingen gebeuren:

1. algemene afweer: vreetcellen 'eten' de ziekteverwekker op.
2. Specifieke afweer: witte bloedcel maakt antistoffen die precies op die antigenen passen -> antistoffen koppelen ziekteverwekkers -> vreetcellen eten de ziekteverwekkers op.

Wat hoort bij wat?

Bloedplaatje

Rode bloedcel

Witte bloedcel

Kan van vorm veranderen

Bloedstolling

Zuurstoftransport

Geen celkern

Afweer

Kan het bloedvat uit

Bevat ijzer 

Hemoglobine

Leg uit waarom er geen antibioticum wordt ingezet tegen een virale rabiës infectie (virus van hondsdolheid).

Wat zijn antigenen?

1. Herkenningseitwitten aan de buitenkant van cellen
2. Witte bloedcellen die antistoffen maken
3. Ziekteverwekkers
4. Lichaamseigen stoffen

T-cellen ontstaan in .... /
T-cellen ontwikkelen zich in .....

1. beenmerg/beenmerg
2. zwezerik/thymus
3. milt/lymfeknopen
4. milt/thymus

Hoe 'weet' een B-lymfocyt dat hij moet gaan delen en specialiseren tot plasmacel?

1. Hij is in contact geweest met een wond
2. Hij is in contact geweest met een antigeen
3. Hij is in contact geweest met een antistof
4. Hij is in contact geweest met een allergeen

Orgaantransplantaties gaan niet altijd goed. Wat doen T-lymfocyten met de cellen van een vreemd orgaan?

1. Ze maken de cellen dood
2. Ze markeren de vreemde cellen.
3. Ze produceren antistoffen die de cellen aanvallen

Bij mensen die corona hebben gehad wordt vaak gemeten hoeveel antistoffen ze nog in hun bloed hebben als maat voor immuniteit tegen de ziekte. Leg uit waarom een lage hoeveelheid antistoffen niet betekent dat de persoon niet immuun is.

Na een griep ben je beter geworden.
Je hebt dan een

1. actieve natuurlijke immuniteit
2. actieve kunstmatige immuniteit
3. passieve natuurlijke immuniteit
4. passieve kunstmatige immuniteit

Passieve natuurlijke immuniteit is wanneer jij immuun bent zonder dat het immuunsysteem hierbij is betrokken. 

Bij een pasgeborene wordt het slijmvlies van het spijsverteringskanaal vooral beschermd door antistoffen uit moedermelk. Hoe wordt deze via de moedermelk verkregen immuniteit genoemd?

1. kunstmatige actieve immuniteit
2. kunstmatige passieve immuniteit
3. natuurlijke actieve immuniteit
4. natuurlijke passieve immuniteit

Wat is het nadeel van passieve immuniteit?

Juist

Onjuist

Het griepvirus leidt niet tot de vorming van geheugencellen, omdat je ieder jaar weer de griep kunt krijgen.

Macrofagen hebben niets te maken met antistoffen, en zijn alleen belangrijk in de algemene afweer.

Ook zonder Tc cellen kan je een virusinfectie bestrijden, omdat antistoffen ook virussen aanvallen

Welke letter hoort bij
de bloedgroepbepaling van een
persoon met bloedgroep 0?

1. P
2. Q
3. R
4. S

Een patiënt met bloedgroep B- heeft een bloedtransfusie nodig, van welke bloedgroepen kan hij bloed ontvangen?

Ziek worden

Micro-organismen = bacteriën, schimmels en virussen.

Micro-organismen waar je ziek van wordt, zijn ziekteverwekkers.

• bacteriën: afgifte giftige stoffen en veroorzaken ontstekingen.
• schimmels: afgifte giftige stoffen.
• virussen: dringen cellen binnen en vermeerderen. Als cel 'ontploft' komen virussen vrij en verspreiden.

Het immuunsysteem

pfizer + moderna = mRNA vaccin 

janssen + AstraZeneca = normaal vaccin

Lichaamsvreemd

• Stoffen die niet in het lichaam thuishoren
• Lichaam heeft barrières om ziekteverwekkers (bacteriën en virussen) buiten het lichaam te houden

1. Huid
2. Slijmvliezen ( neus en keel, met trilhaartjes)
3. Maagzuur

Infectie

• Ziekteverwekker toch door de huid heen? --> infectie
• Afweersysteem/ immuunsysteem wordt actief.
• Witte bloedcellen moet ziekteverwekkers opsporen en dood maken

• Virussen zijn geen levende wezens. Ze bestaan uit DNA met een schil van eiwit.
  
• Afweersysteem/ immuunsysteem herkent virus aan antigeen op de buitenkant van een cel of virus

• Lichaamsvreemde antigenen activeren het afweersysteem

Antigeen is voor elk type bacterie of virus anders.

Antigenen

• Infectie: binnendringen van ziekteverwekkers (bacteriën, virussen, schimmels)
  
• Lichaamsvreemde stoffen: antigenen
  
• Immuunsysteem gaat aan de slag
  
• Witte bloedcellen maken ziekteverwekkers onschadelijk door insluiten 
  

Antistoffen

• Antistoffen: stoffen die gemaakt worden door witte bloedcellen
  
• Antistoffen zitten opgelost in het bloed
  
• Antistoffen reageren op de antigenen
  
• Antistoffen werken specifiek: ze werken maar op één antigeen
  
• Ziekteverwekkers worden in-actief gemaakt

Waar bevinden antigenen zich?

1. Buitenkant van cellen of virussen
2. Binnenkant van cellen of virussen
3. Binnenkant van virussen
4. Buitenkant van cellen

Een antigeen is..

1. een lichaamsvreemde stof die het afweersysteem kan activeren
2. een eiwitmolecuul dat het lichaam helpt bij de bestrijding van ziektes
3. een binnen gedrongen bacterie of virus

Wat is hier het antigeen?

1. Geel
2. Oranje
3. Blauw

Immuniteit: Heel snel heel veel antistoffen aanmaken waardoor je niet ziekt wordt = immuun

Natuurlijke immuniteit

• Je bent eerder geïnfecteerd door een ziekteverwekker en  je witte bloedcellen hebben daardoor onthouden welke antistof ze moeten maken om deze indringer te verslaan. 

• Bij een nieuwe infectie wordt je niet meer ziek omdat er direct antistoffen gemaakt kunnen worden door geheugencellen.

Kunstmatige immuniteit

- Met een vaccin worden onschadelijk gemaakte antigenen in het bloed ingebracht

- Het lichaam gaat antistoffen maken.

- Als je in aanraking komt met de echte ziekteverwekkers kunnen de witte bloedcellen gelijk nieuwe antistoffen maken

Immuniteit

Antistoffen

Antigenen

Vaccin

Serum

Actief natuurlijk

Passief natuurlijk

Passief kunstmatig

Actief kunstmatig

Vaccineren

Rijksvaccinatieprogramma: Om kinderen te vaccineren tegen ziektes waar je vroeger dood aan kon gaan.

Vaccinatiegraad: Mazelen 95% =  95% moet gevaccineerd zijn om te zorgen dat de ziekte zich niet kan verspreiden onder de mensen.

Corona: 77% volledig gevaccineerd

Mechanische afweer

Chemische afweer

Indirecte afweer

Sommige planten maken nicotine, wat dodelijk is voor insecten.

Sommige planten maken lokstoffen, die de natuurlijke vijand van bijvoorbeeld een rups aantrekt.

Allergische reactie

• Allergie= overgevoelig voor een bepaalde stof.
  
• Bijvoorbeeld hooikoorts

• Afweersysteem/ Immuunsysteem reageert erop: Rode plekken, uitslag, jeuk, branderig gevoel en ontstekingen.

De huid beschermt tegen sterke oververhitting door...

1. zweet te produceren
2. bloedvaatjes in de huid te verwijden
3. bloedvaatjes in de huid te vernauwen
4. pigment te maken

Anafylactische reactie

•  Heftige allergische reactie. Opzwellen van slijmvliezen en lippen, benauwd.
• Bloedvaten verwijden en de bloeddruk daalt.
• Heel gevaarlijk en evt. dodelijk. Daarom hebben deze mensen vaak een EpiPen bij zich.
• Injectienaald met adrenaline. Om de bloeddruk weer te laten stijgen. 

Bloedgroepen

Er zijn 4 bloedgroepen:

• Bloedgroep A
• Bloedgroep B
• Bloedgroep AB
• Bloedgroep O
  

Bloedgroepen

ABO systeem- agglutinatie

Wat kan gebeuren bij bloedtransfusie

Iemand met bloedgroep A krijgt bloed van iemand met bloedgroep AB.
Kan dat? Leg uit.

Wanneer levert de rhesus-factor problemen op bij een zwangerschap?

1. Moeder: rh+ Kind: rh-
2. Moeder: rh+ Kind: rh+
3. Moeder: rh- Kind: rh-
4. Moeder: rh- Kind: rh+

Afweer

Afweer = uitschakelen van ziekteverwekkers door je lichaam.

Welke cellen waren ook alweer verantwoordelijk voor de afweer?

Een bacterie is een ziekte-verwekker.

1. Juist
2. Onjuist

In de incubatietijd kun je niemand besmetten.

1. Juist
2. Onjuist

Welke stoffen worden aangemaakt bij de specifieke afweer?

1. Antigenen
2. Antistoffen
3. Vreetcellen
4. Antistofcellen

Wat voor soort stof is een antigen?

1. cel
2. eiwit
3. hormoon
4. enzym

Onder invloed van vitamine D wordt calcium beter opgenomen in het lichaam.
Noem 2 redenen waarom ouderen iedere dag naar buiten zouden moeten om te bewegen.