PKPD Antibiotica KNMP voorjaarsdag 2026

• Geneeskunde
• Beroepsopleiding

Hoe begrip van PKPD kan helpen het juiste doseerregime van antibiotica te kiezen voor de juiste patiënt

KNMP Voorjaarsdag 2026

Abstract

Een antibioticumkuur zal een infectie genezen wanneer op de plek in het lichaam waar de infectie zich bevindt voldoende hoge antibioticum concentraties bereikt worden. De standaard doseerregimes van antibiotica zijn met dit doel voor ogen ontworpen voor de gemiddelde patiënt. Maar wanneer zijn antibioticum concentraties eigenlijk voldoende hoog? En wat als de te behandelen patiënt sterk afwijkt van de gemiddelde patiënt, bijvoorbeeld door het vasthouden van veel vocht of een acute verslechtering van de nierfunctie? Moeten antibiotica doseringen dan worden aangepast, en zo ja, hoe dan?

In deze pitch zal antwoord gegeven worden op deze vragen op basis van een aantal algemene farmacokinetische/farmacodynamische (PK/PD) principes. Aldus zal geïllustreerd worden hoe begrip van PK/PD kan helpen om het juiste doseerregime van antibiotica te selecteren voor de juiste patiënt.

Leerdoelen

De deelnemer:

1. Benoemt de twee belangrijkste farmacokinetische/farmacodynamische (PK/PD) principes voor het kunnen bepalen van een doseerregime voor antibiotica

2. Stelt op basis van die PK/PD principes adviezen op voor doseerregimes voor beta-lactam antibiotica en fluorochinolonen bij patiënten met ernstige co-morbiditeit

“Take to work message”

• Bij acute verslechtering van de klaring van renaal geklaarde antibiotica is in eerste instantie een normale (onaangepaste) dosering nodig om te lage concentraties te voorkomen
• Bij een toegenomen verdelingsvolume van renaal geklaarde antibiotica is een oplaaddosering nodig om te lage concentraties te voorkomen [DEZE MOET NOG WEG]

Een patiënt krijgt ivm CAP (sputumkweek positief voor Legionella), claritromycine 2dd 500 mg po. Ivm een leverings-probleem wordt er geswitched naar claritomycine retard 500 mg 2dd. Hoe veranderen AUC, Tmax, Cmax en Cmin?...[nog uitzoeken welke PKPD target macroliden hebben en een vraag toevoegen hoe de switch target attainment beinvloed]

Absorptie

K_a =  1^e orde absorptiesnelheid beinvloed T_max en C_max

           Geen invloed op F

_{AUC = D * F / CL} 

Een patient, wordt (uit)behandeld met flucloxacilline po voor een cellulitis met 500 mg 4dd. Door vocht vasthouden ivm hartfalen heeft deze patiënt een stuk hoger Vd dan normaal. Hoe verandert de flucloxacilline dalconcentratie? (Vd normaal 0.25 L/kg, t1/2 1.5 h)

1. Dal wordt hoger
2. Dal wordt lager
3. Dal verandert niet

Hoe verandert de T > MIC als Vd is verdubbeld door (bv) vocht vasthouden? (patiënt, 80 kg, flucloxacilline 500 mg 4dd po)
(Vd normaal 0.25 L/kg, t1/2 normaal 1.5 h)

1. Wordt groter
2. Wordt kleiner
3. Verandert niet

Halfwaardetijd

t_1/2 = ln2 * Vd / CL

(integratie van: 

k_el = CL / Vd, en

k_el = ln2 / t_1/2)

Steady-state concentratie

C_ss = (D * F) / (CL * doseringsinterval)

Wat is de klinische consequentie van een 2x zo hoog Vd en daardoor 2x langere t1/2 en dus hogere dalspiegel?
(Een patiënt, 80 kg, flucloxacilline 500 mg 4dd po met 2x zo groot Vd dan normaal.
(Vd normaal 0.25 L/kg, t1/2 normaal 1.5 h)

1. Geen
2. 2x zo hoge dosis nodig (1000 mg 4dd)
3. 2x zo lage dosis nodig (250 mg 4dd)

Halfwaardetijd

t_1/2 = ln2 * Vd / CL

(integratie van: 

k_el = CL / Vd, en

k_el = ln2 / t_1/2)

Patiënt krijgt ivm cellulitis 4dd 500 mg flucloxacilline. De pt wil naar 3dd vindt dat praktischer. Hoe veranderen AUC per 24 uur, Cmax en Cmin bij 3dd 1000 mg (Vd normaal= 0.24 L/kg, t1/2 normaal 1.5 h, F=0.5)?

Patiënt krijgt ivm cellulitis 4dd 500 mg flucloxacilline. De pt wil naar 3dd vindt dat praktischer. Hoe verandert T > MIC bij switch naar 3dd 1000 mg? Aanname: MIC = 1 mg/L
(Vd normaal= 0.24 L/kg, eiwitbinding 90%, t1/2 normaal 1.5 h, F=0.5)?

1. Wordt groter
2. Wordt kleiner
3. Verandert niet

Met 4dd 500 mg is er ongeveer 10 h T>MIC bij MIC van 1 mg/L (totale conc dus ongeveer 10 mg/L). Dat is 43%T>MIC

Met 3dd1000 mg is dat 12.5 h dus 52%T>MIC. T>MIC neemt dus toe, ondanks lagere dalspiegels, maar dankzij hogere Css (door hogere dagdosis). NB als de MIC op 0.25 mg/L had gelegen, dus 2.5 mg/L voor totale conc, dan had 4dd500mg meer T>MIC gehad, nl 100%, terwijl 3dd1000mg grofweg 90% zou hebben (beide genoeg voor cellulitis)

Een patient krijgt ivm gecompliceerde UWI met tekenen van weefselinvasie ciproflox 500 mg 2dd po. Hoe verandert de AUC, Cmax en Cmin als CL is gehalveerd door AKI? [hebben openbare apo's te maken met AKI's??? Zo ja dan vraag aanpassen naar dat de kans op target attainment afneemt omdat AKI's snel herstellen, dus bv prijs geven dat target AUC/MIC en dan vragen hoe de AUC verandert. Antwoord is dat AUC minder (lang) toeneemt bij AKI dan obv kreat verwacht wordt]
(Vd normaal= 2.5 L/kg, eiwitbinding 30%, t1/2 normaal 5.5 h) anders een obesitas casus met levoflox (waar Belgische richtlijnen hoger doseren en Kennisbank niet)

beta-lactams

Te onthouden:

AUC = D * F / CL

t_1/2 = ln2 * Vd / CL (bepaalt C_min en wanneer SS bereikt wordt)

C_ss = (D * F) / (CL * doseringsinterval), (bij continu toedienen)

C_max = D * F / Vd, (bij intermitterend toedienen)