Mixtape 12: De hitfabriek
SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 12 · DEEL 1/3
De hitfabriek
Van Tin Pan Alley via het Brill Building naar Motown: songwriting als vak, met kantoren, deadlines en een lopende band.
A
La durée de la leçon est: 60 minIntroduction
Éléments de cette leçon
SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 12 · DEEL 1/3
De hitfabriek
Van Tin Pan Alley via het Brill Building naar Motown: songwriting als vak, met kantoren, deadlines en een lopende band.
A
Image credit: Epicgenius / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
LINER NOTES · LEERDOEL
Na deze les kun je…
uitleggen hoe hits in de twintigste en eenentwintigste eeuw werden gemaakt door teams van schrijvers en producers, de vaste vormen en technieken van een popsong herkennen, en beargumenteren of dat ambacht de kunst in de weg zit.
CENTRALE VRAAG
Is een hit iets wat je maakt, of iets wat je overkomt?
Cet élément n'a pas d'instructions
Alleen wie de melodie en tekst schreef
Ook de producer
Ook wie de beat of riff bedacht
Iedereen die meespeelde
Wie hoort er volgens jou op de credits van een hit?
Er bestaat geen eenduidig antwoord; het auteursrecht kijkt naar melodie en tekst, de praktijk is anders. Kom erop terug bij Max Martin en de topliners. Image credit: Epicgenius / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
SIDE A · TRACK 01 · 1885-1930 · NEW YORK
Tin Pan Alley
In West 28th Street zitten tientallen muziekuitgevers naast elkaar. Uit de open ramen klinken rammelende piano’s: een “tin pan alley”
Het product is geen opname maar bladmuziek, verkocht aan huiskamers met een piano
Song pluggers spelen nieuwe liedjes voor in warenhuizen en theaters
Vanaf de jaren 20 de standaardvorm: AABA met 32 maten. Irving Berlin, George Gershwin en Cole Porter worden de sterren
Louis Armstrong and His Orchestra
Alexander’s Ragtime Band
LUISTERTIP Irving Berlin schreef het in 1911 en de bladmuziek verkocht meer dan een miljoen exemplaren. Dit is de versie van Armstrong uit 1937.
Irving Berlin kon alleen in Fis majeur spelen, op de zwarte toetsen. Hij liet een transponeerpiano bouwen met een hendel. Veel van de standards die jazzmuzikanten nu nog spelen, komen uit Tin Pan Alley en Broadway. Image credit: Epicgenius / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
SIDE A · TRACK 02 · 1958-1965 · BROADWAY 1619
Het Brill Building
In het Brill Building en het pand ernaast (1650 Broadway) zitten schrijversduo’s in kleine hokjes met een piano
Carole King en Gerry Goffin, Barry Mann en Cynthia Weil, Ellie Greenwich en Jeff Barry schrijven voor tieners
Producer Phil Spector maakt er een Wall of Sound van: dubbele piano’s, gitaren en strijkers in een kleine galmruimte
De Beatles maken een eind aan dit model: bands gaan zelf schrijven
The Shirelles
Will You Love Me Tomorrow (1960)
Little Eva
The Loco-Motion (1962)
The Ronettes
Be My Baby (1963)
Leiber en Stoller, de schrijvers van Hound Dog (Mixtape 10), werkten ook vanuit dit circuit. De muzikanten op deze platen zijn vaak de studiomuzikanten van The Wrecking Crew in Los Angeles.
Luistertips:
The Shirelles – Will You Love Me Tomorrow: Goffin en King: de eerste nummer 1 van een zwarte meidengroep. Hoor je de strijkers?Little Eva – The Loco-Motion: Eva Boyd was de oppas van Goffin en King. Ze zong eerst alleen de demo.The Ronettes – Be My Baby: Wall of Sound. Het drumintro van Hal Blaine is een van de meest gekopieerde ooit.
Image credit: Kidfly182 / CC BY 4.0, via Wikimedia Commons
SIDE A · TRACK 03 · 1959-1972 · DETROIT
Motown: de lopende band
Berry Gordy werkte aan de lopende band bij Ford, en richt in 1959 Hitsville U.S.A. op
Schrijvers (Holland-Dozier-Holland, Smokey Robinson), een vaste studioband (The Funk Brothers) en een afdeling voor artist development: dansen, kleding, interviews
Elke week beslist een quality control-vergadering welke opname uitkomt
Het resultaat: “The Sound of Young America”, zwarte muziek voor een wit en zwart publiek
The Supremes
Where Did Our Love Go (1964)
Marvin Gaye
I Heard It Through the Grapevine (1968)
Studio A van Hitsville, de “Snakepit”, is nu het Motown Museum in Detroit. De Funk Brothers kregen pas in de documentaire Standing in the Shadows of Motown (2002) de erkenning die ze verdienden.
Luistertips:
The Supremes – Where Did Our Love Go: Holland-Dozier-Holland. Het ritme is een voetstamp op een plank: de Motown-backbeat.Marvin Gaye – I Heard It Through the Grapevine: Gordy wilde het eerst niet uitbrengen. Pas toen dj’s het van het album draaiden, werd het een single.
Image credit: Blob4000 at English Wikipedia
Later versions were uploaded / Public domain, via Wikimedia Commons
Wat verkocht Tin Pan Alley vooral?
Grammofoonplaten
Radiorechten
Concertkaarten
Bladmuziek
D. Platen werden pas na de jaren 20 het belangrijkste product. Image credit: Epicgenius / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Waar komt het model van Motown vandaan?
De lopende band bij Ford
De Brill Building-hokjes
De Britse platenindustrie
Hollywoodstudio’s
A. Gordy zei zelf dat hij het van de autofabriek had: elke afdeling een eigen taak, en een eindcontrole. Image credit: Epicgenius / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 12 · DEEL 2/3
Van ABBA tot Max Martin
Zweden wordt de hitfabriek van de wereld, en een Brits trio maakt in een studio in Londen een hit per week.
B
Image credit: Spudgun67 / CC0, via Wikimedia Commons
SIDE B · TRACK 01 · 1974-1976 · STOCKHOLM
ABBA
In 1974 wint ABBA het Eurovisiesongfestival in Brighton met Waterloo
Björn Ulvaeus en Benny Andersson schrijven als een team: samen de muziek, Björn vooral de teksten in een taal die niet de zijne is
Melodieën met een sterke hook, veel lagen zang en een glasheldere productie
Zweden bouwt een eigen hitindustrie, met muziekonderwijs voor iedereen als basis
ABBA
Dancing Queen (1976)
LUISTERTIP Het refrein begint al voor het couplet: “You can dance”. Een hit die meteen op zijn sterkste punt begint.
Op de foto: de gedenkplaat van de BBC in Brighton, waar ABBA in 1974 won. Veel Zweedse producers wijzen op de gratis muziekscholen (kulturskolan) als reden voor het Zweedse succes. Image credit: Spudgun67 / CC0, via Wikimedia Commons
SIDE B · TRACK 02 · 1984-1990 · LONDEN
Stock Aitken Waterman
Het trio Stock Aitken Waterman heeft een studio in Zuid-Londen: The Hit Factory
Ze maken de muziek eerst, en zoeken er dan een zanger bij: Rick Astley, Kylie Minogue, Bananarama
Een vaste formule: hi-NRG-tempo, een drumcomputer, een basloopje en een ophoging aan het eind
Critici vinden het lopendebandwerk; het publiek koopt meer dan honderd top 40-hits
Rick Astley
Never Gonna Give You Up (1987)
Kylie Minogue
I Should Be So Lucky (1987)
De Hit Factory stond in de Borough, in Zuid-Londen. Pete Waterman werd later jurylid in talentenshows: de hitfabriek als televisie.
Luistertips:
Rick Astley – Never Gonna Give You Up: Een nummer 1 in 25 landen. Hoor je de LinnDrum en de synthbas?Kylie Minogue – I Should Be So Lucky: Kylie kwam naar de studio en ze waren vergeten dat ze kwam. Het nummer werd in veertig minuten geschreven.
Image credit: Spudgun67 / CC0, via Wikimedia Commons
SIDE B · TRACK 03 · 1998-2014
Max Martin
In de Cheiron Studio in Stockholm schrijft Max Martin (Martin Sandberg) hits voor Britney Spears en de Backstreet Boys
Hij werkt met melodic math: elke regel even lang, klinkers die goed zingen, de hook zo vaak mogelijk
De Engelse teksten van een Zweed klinken soms vreemd. Dat blijkt niet uit te maken
Na Lennon en McCartney de schrijver met de meeste nummers 1 in de Billboard Hot 100
Britney Spears
...Baby One More Time (1998)
Eerst aangeboden aan TLC, die bedankte. “Hit me baby” was bedoeld als “bel me”.
Taylor Swift
Shake It Off (2014)
Martin en Shellback met Swift: van country naar pop, met een saxofoon en een cheerleaderritme.
Over I Want It That Way zegt de groep zelf dat de tekst niet helemaal logisch is. Martin wilde vooral dat de klinkers lekker zongen. Ook dat is ambacht. Image credit: Zakarie Faibis / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons Image credit: Paolo V / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
Luister: wie schreef en produceerde dit nummer?
Stock Aitken Waterman
Holland-Dozier-Holland
Max Martin
Phil Spector
C. Backstreet Boys, I Want It That Way (1999), geschreven door Max Martin en Andreas Carlsson. Image credit: Spudgun67 / CC0, via Wikimedia Commons
Zet deze hitfabrieken op volgorde.
Vanaf 1885, 1958, 1959, 1974, 1984, 1992. Image credit: Spudgun67 / CC0, via Wikimedia Commons
SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 12 · DEEL 3/3
Hoe maak je een hit?
Hooks, vormen, akkoordenschema’s en schrijfkampen: het gereedschap van de professionele songwriter.
C
Image credit: bobistraveling / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
SIDE C · TRACK 01 · VORM
Van AABA naar couplet en refrein
Tin Pan Alley (vanaf de jaren 20): AABA, 32 maten. De titel staat in de A, de B is de bridge
Rond 1965: couplet-refrein. Het refrein is het hoogtepunt en draagt de titel
Jaren 2000: couplet, pre-chorus, refrein, en een post-chorus die de hook nog eens herhaalt
In het streamingtijdperk: een kort intro, de hook binnen 30 seconden, en vaak korter dan 3 minuten
Rihanna ft. Jay-Z
Umbrella (2007)
The Weeknd
Blinding Lights (2019)
Streaming telt een stream na 30 seconden: dat verklaart de korte intro’s. De gemiddelde lengte van hits in de Hot 100 daalde van ruim 4 minuten (1990) naar ongeveer 3,5 minuut (2020).
Luistertips:
Rihanna ft. Jay-Z – Umbrella: De post-chorus is één woord: “ella, ella, eh, eh”. De hook ná de hook.The Weeknd – Blinding Lights: Max Martin produceerde mee. Een synthriff als intro en een 80s-drumcomputer: SAW in een nieuw jasje.
Image credit: bobistraveling / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
SIDE C · TRACK 02 · HARMONIE
Vier akkoorden
Veel hits draaien op dezelfde vier akkoorden: I-V-vi-IV, in C: C-G-Am-F
Het schema van Pachelbels Canon (rond 1700) lijkt er sterk op en is een eeuwige bron
Let It Be, Someone Like You en talloze andere songs gebruiken het schema
Het geheim zit dus niet in de akkoorden, maar in melodie, ritme, klank en tekst
Johann Pachelbel
Canon in D
The Beatles
Let It Be (1970)
Adele
Someone Like You (2011)
Laat de groep het schema spelen in de toonsoort van hun eigen instrument en zing er een hit overheen. De sketch van Axis of Awesome (“4 Chords”) laat zien hoeveel hits erop passen.
Luistertips:
Johann Pachelbel – Canon in D: De bas loopt D-A-B-F#-G-D-G-A. Herken je het patroon?The Beatles – Let It Be: C-G-Am-F: I-V-vi-IV in zijn zuiverste vorm.Adele – Someone Like You: Een pianoarpeggio over A-E-F#m-D: hetzelfde schema, nu in A.
Image credit: bobistraveling / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
SIDE C · TRACK 03 · NU
Het schrijfkamp
Een moderne hit heeft vaak vijf tot tien schrijvers
In een schrijfkamp werken producers (de beat) en topliners (melodie en tekst) in wisselende duo’s en trio’s, een paar dagen lang
Elke bijdrage telt voor een deel van de rechten: daarom zijn de credits zo lang
De artiest komt soms pas aan het eind, om het nummer “eigen” te maken
The Weeknd
Blinding Lights (2019)
LUISTERTIP Vijf schrijvers, onder wie Max Martin en Oscar Holter. Een van de meest gestreamde nummers ooit.
Vraag de groep: wie heeft hier een schrijfsessie of co-write meegemaakt? Hoe verdeelde je de rechten? Image credit: NäringsdepartementetArchived source: https://web.archive.org / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
Vul in
In Tin Pan Alley schreef men liedjes in de vorm AABA. Phil Spector werd bekend om zijn Wall of Sound. Bij Motown speelde de vaste studioband The Funk Brothers. Een topliner schrijft de melodie en tekst op een beat, en heel veel hits draaien op het schema I-V-vi-IV.
Image credit: bobistraveling / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
Is een hit van een team van tien schrijvers minder “echt” dan een lied van één songwriter? Waarom wel of niet?
Laat beide kanten aan het woord. Argumenten: authenticiteit, vakmanschap, klassieke werkplaatsen (Rubens en Rembrandt werkten ook met assistenten), jazzstandards uit Tin Pan Alley die nu als kunst gelden. Image credit: bobistraveling / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
LINER NOTES · BEGRIPPEN
Begrippen
Bladmuziek: genoteerde muziek, het product van Tin Pan Alley
Song plugger: pianist die nieuwe liedjes promootte door ze voor te spelen
AABA: songvorm van 32 maten met een contrasterende bridge
Wall of Sound: productiestijl van Phil Spector, met verdubbelde instrumenten en galm
Quality control: de wekelijkse keuring van nieuwe opnames bij Motown
Hook: het pakkende deel dat je onthoudt
Pre-chorus: opbouw tussen couplet en refrein
Topliner: schrijft melodie en tekst op een bestaande beat
I-V-vi-IV: het meest gebruikte akkoordenschema van de pop
Cet élément n'a pas d'instructions
