I N G O E D E H A N D E N
V E R Z O R G E N D E I G · N I V E A U 3
Zorgbehoefte in kaart brengen
Wat heeft deze zorgvrager nodig? Dat weet je pas als je goed kijkt, gericht vraagt en echt luistert. En als je het daarna helder opschrijft.
Les 2 · Inventariseert de zorgbehoefte
I N G O E D E H A N D E N
V E R Z O R G E N D E I G · N I V E A U 3
Zorgbehoefte in kaart brengen
Wat heeft deze zorgvrager nodig? Dat weet je pas als je goed kijkt, gericht vraagt en echt luistert. En als je het daarna helder opschrijft.
Les 2 · Inventariseert de zorgbehoefte
Over deze les: les 2 van de serie In goede handen, beroepslessen voor de opleiding Verzorgende IG (mbo niveau 3), ongeveer 40 minuten. Studenten leren het verschil tussen objectieve en subjectieve gegevens, voeren een gesprek met luisteren, samenvatten en doorvragen, en rapporteren volgens SOEP.
Koppeling: kwalificatiedossier Verzorging en verpleging (crebo 23453, geldig vanaf 1 augustus 2026), kwalificatie Verzorgende IG (crebo 27144). Werkproces B1-K1-W1 Inventariseert de behoefte aan zorg en/of ondersteuning. Resultaat: de zorg- en/of ondersteuningsbehoefte is geïnventariseerd, besproken en gerapporteerd. Gedrag: signaleert mogelijke risico's en gezondheidsproblemen, luistert actief en zonder oordeel, observeert de zorgvrager zorgvuldig en doelgericht in diens leefomgeving en rapporteert nauwkeurig. De body of knowledge noemt bij methodisch werken observeren, risicosignalering, redeneerhulpen zoals pijnscorelijsten en rapporteren met SOAP of SOEP, en bij communicatie de gesprekstechniek LSD. Bronnen: zorginformatiebouwsteen SOEP-verslag (Nictiz, zibs.nl) en V&VN over pijnmeting met de NRS.
Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 2
Na deze les:
1
Je kan objectieve en subjectieve gegevens verzamelen door te observeren en gericht te vragen.
2
Je kan een gesprek voeren met luisteren, samenvatten en doorvragen.
3
Je kan je bevindingen rapporteren volgens SOEP.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 2
Je komt voor het eerst bij mevrouw De Boer thuis. Waar let jij als eerste op?
Hoe zij eruitziet
Hoe haar huis eruitziet
Wat zij zelf vertelt
Wie er nog meer is
Startvraag: er is geen goed of fout. Alle vier geven belangrijke informatie. Vraag studenten wat ze precies zouden zien of horen. Bijvoorbeeld: post die al dagen op de mat ligt, een vieze keuken, wondjes, of een dochter die het woord doet. In deze les leer je zulke informatie gericht te verzamelen en op te schrijven.
I N V E N T A R I S E R E N
LES 2
Wat heeft iemand nodig?
Voordat je zorg geeft, breng je in kaart wat iemand nodig heeft. Je kijkt naar drie kanten:
lichamelijk: pijn, eten, bewegen, huid
psychisch: stemming, geheugen, zorgen
sociaal: familie, contacten, wonen
Je kijkt, je vraagt en je luistert. Ook naar de naastbetrokkene.
Uitleg: dit heet inventariseren. Het kwalificatiedossier vraagt dat je informatie verzamelt over de lichamelijke, psychische en sociale gezondheid en het welzijn van de zorgvrager. Dat doe je door gedrag te observeren en gerichte vragen te stellen aan de zorgvrager en de naastbetrokkenen. Observeren doe je bij voorkeur in de eigen leefomgeving: thuis zie je meer dan in een spreekkamer. Vraag studenten wat ze op stage al eens opviel bij een zorgvrager.
Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0
O B S E R V E R E N
LES 2
Objectief of subjectief?
Objectief
Wat jij ziet, hoort, ruikt of meet
Een ander zou hetzelfde waarnemen
'Mevrouw heeft een rode plek op haar hiel.'
Subjectief
Wat de zorgvrager zelf zegt of voelt
Je schrijft het op zoals het gezegd is
'Mevrouw zegt: mijn hiel doet zeer.'
Uitleg: beide soorten gegevens zijn belangrijk. Let op het verschil met een interpretatie. 'Mevrouw is somber' is geen objectieve observatie, maar jouw conclusie. Objectief is: 'Mevrouw huilt en zegt dat ze nergens zin in heeft.' Laat studenten een paar zinnen van een stagerapportage omzetten naar objectief of subjectief.
Extra voor snelle studenten: bedenk zelf twee objectieve en twee subjectieve zinnen over een zorgvrager die slecht slaapt.
V R A A G
LES 2
Welke zin is een objectieve observatie?
Meneer is vandaag erg somber
Meneer zegt dat hij slecht sliep
Meneer heeft vast veel pijn
Meneer at de helft van zijn bord
Antwoord: D. Hoeveel iemand eet, kun je zien. Een ander zou hetzelfde waarnemen. 'Erg somber' en 'vast veel pijn' zijn jouw conclusies. 'Meneer zegt dat hij slecht sliep' is subjectief: het is wat meneer zelf vertelt. Ook die zin is nuttig in een rapportage.
K E R N B E G R I P
LES 2
K E R N B E G R I P
Risicosignalering
Op tijd zien dat een zorgvrager kans heeft op een probleem, voordat het ontstaat. Denk aan vallen, doorliggen of ondervoeding. Je organisatie gebruikt daarvoor vaak vaste vragen of scorelijsten.
Kernbegrip: de body of knowledge noemt risicosignalering en redeneerhulpen, zoals pijnscorelijsten en wondscorelijsten. Een voorbeeld is de pijnscore: de zorgvrager geeft de pijn een cijfer van 0 tot 10. Volgens V&VN is die numerieke schaal, de NRS, de eerste keus om pijn te meten. Kan iemand dat niet, dan zijn er andere lijsten, bijvoorbeeld voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking. Vraag welke scorelijsten studenten op stage gebruiken.
V R A A G
LES 2
Mevrouw De Boer eet sinds een week minder. Haar broek zit losser dan eerst. Wat doe je?
Je zegt dat ze beter moet eten
Je vraagt ernaar en rapporteert het
Je wacht af of het vanzelf overgaat
Je past zelf haar maaltijden aan
Antwoord: B. Minder eten en afvallen kunnen wijzen op een risico op ondervoeding. Je vraagt mevrouw De Boer wat er aan de hand is: smaakt het niet, heeft ze pijn bij kauwen, is ze verdrietig? Daarna rapporteer je wat je ziet en hoort, zodat er vervolgstappen komen. Zelf het eten aanpassen zonder overleg of alleen een advies geven, slaat die stappen over.
G E S P R E K S T E C H N I E K
LES 2
Luisteren, samenvatten, doorvragen
Met LSD krijg je het hele verhaal:
luisteren: laat de ander uitpraten, knik, kijk aan
samenvatten: zeg in je eigen woorden wat je hoorde
doorvragen: stel een open vraag met wat, hoe of wanneer
Een gesloten vraag geeft ja of nee. Een open vraag geeft een verhaal.
Uitleg: LSD staat in het kwalificatiedossier als gesprekstechniek die je moet kunnen toepassen. Door samen te vatten check je of je het goed hebt begrepen, en voelt de zorgvrager zich gehoord. Geef een voorbeeld. Gesloten: 'Heeft u pijn?' Open: 'Hoe gaat het met de pijn?' Doorvragen: 'Wanneer is het het ergst?' Wijs ook op non-verbale signalen: iemand zegt 'het gaat wel', maar grimast bij elke beweging.
O E F E N E N
LES 2
Oefen een LSD-gesprek
1
Kies wie zorgvrager is en wie verzorgende IG.
2
De zorgvrager vertelt over een gewone ochtend thuis.
3
De verzorgende luistert, vat samen en vraagt twee keer door.
4
Wissel na drie minuten. Wat ging goed?
minute
second
in tweetallen
Opdracht: 6 minuten, in tweetallen. Loop rond en let op open vragen en samenvattingen. Bespreek kort na: welke vraag leverde de meeste informatie op? Wie merkte dat hij of zij te snel een oplossing gaf?
Hulp voor wie vastloopt: begin met 'Hoe ziet uw ochtend eruit?' en vraag daarna door op één ding, zoals het opstaan of het ontbijt.
Extra voor snelle studenten: speel het gesprek nog eens met een zorgvrager die weinig zegt.
R A P P O R T E R E N
LES 2
R A P P O R T E R E N M E T S O E P
1
S, subjectief: wat zegt de zorgvrager zelf?
2
O, objectief: wat zie, hoor of meet je?
3
E, evaluatie: wat betekent dit? Is het anders dan anders?
4
P, plan: wat doe je nu, en wie schakel je in?
Geen diagnose
Schrijf niet: 'mevrouw is depressief'. Schrijf wat ze zegt en wat je ziet. Een diagnose stelt de arts.
Uitleg: SOEP is een vaste volgorde voor een rapportage. De body of knowledge noemt SOEP en SOAP. In SOAP staat de A voor analyse: dat is hetzelfde als de E. Veel organisaties werken ermee, maar niet allemaal: volg de afspraken van je stageplek. Een vak mag leeg blijven als er niets in hoort. Bij E schrijf je wat jou opvalt en of het anders is dan eerst, niet wat iemand mankeert. De verzorgende IG stelt geen medische diagnose.
C A S U S
LES 2
Revalidatiecentrum, meneer Kowalczyk (67 jaar)
Meneer Kowalczyk heeft een nieuwe knie. Verzorgende IG Mohammed helpt hem met opstaan.
Meneer zegt: 'Ik heb slecht geslapen. Die knie klopt de hele nacht.' Hij kreunt bij elke stap. Zijn knie is dik en voelt warm. Zijn pijnscore is een 7. Gisteren was dat een 4. Van zijn ontbijt eet hij de helft.
Schrijf het op
Schrijf samen de rapportage van Mohammed volgens SOEP. Gebruik de zakkaart.
Opdracht: ongeveer 6 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord. S: meneer zegt: 'Ik heb slecht geslapen. Die knie klopt de hele nacht.' O: kreunt bij elke stap, knie dik en warm, pijnscore 7, at de helft van zijn ontbijt. E: meer pijn dan gisteren, toen pijnscore 4. De knie is dik en warm. P: direct gemeld aan de verpleegkundige, pijn over een uur opnieuw meten. Let op: schrijf niet 'meneer heeft een infectie'. Dat is een diagnose.
Hulp voor wie vastloopt: zet eerst alle zinnen uit de casus onder S of O. Wat blijft over?
W A T D E N K J I J ?
LES 2
Zet de stappen van het in kaart brengen van de zorgbehoefte in de goede volgorde.
Sorteervraag: deze volgorde komt uit de omschrijving van werkproces B1-K1-W1. Bespreek waarom je de resultaten eerst met de zorgvrager bespreekt: misschien heb je iets verkeerd begrepen, of wil de zorgvrager nog iets toevoegen. Daarna rapporteer je, zodat collega's verder kunnen. In de volgende les zie je hoe deze informatie in het zorgplan komt.
S T E L L I N G
LES 2
Als ik goed kijk, hoef ik niet zoveel te vragen.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Oneens: kijken en vragen horen bij elkaar. Je ziet dat iemand weinig eet, maar alleen door te vragen weet je waarom. En wat iemand zelf vindt en wil, kun je niet zien. Sluit af met de startvraag: waar let je nu op bij een eerste bezoek aan mevrouw De Boer, en wat vraag je haar?
T E R U G B L I K
LES 2
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Observeren en vragen
LSD-gesprek
Rapporteren met SOEP
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Het zorgplan opstellen en bijstellen
Je weet nu wat iemand nodig heeft. Volgende les zet je dat samen met de zorgvrager in een zorgplan, met doelen die je kunt meten.
Je kan uitleggen wat er in een zorgplan staat en waarom je het samen met de zorgvrager opstelt.
Je kan een doel in het zorgplan SMART formuleren.
Volgende les: les 3 van de serie, werkproces B1-K1-W2 Stelt het zorgplan op en/of bij.
Image credit: LessonUp