1
Procenten
Paragraaf 1.2
Procentuele toename en afname
Een prijs stijgt met 20% en daalt daarna met 20%. Ben je dan weer terug bij af? Met de groeifactor zie je het meteen.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
1
Procenten
Paragraaf 1.2
Procentuele toename en afname
Een prijs stijgt met 20% en daalt daarna met 20%. Ben je dan weer terug bij af? Met de groeifactor zie je het meteen.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 1 Procenten, paragraaf 1.2 Procentuele toename en afname. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
1.2 Procentuele toename en afname
Leerdoelen
1.2.1
Je kunt de groeifactor bepalen bij een procentuele toename of afname.
1.2.2
Je kunt het nieuwe bedrag berekenen met oud bedrag · groeifactor.
1.2.3
Je kunt twee procentuele veranderingen na elkaar combineren.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Startvraag
Duurder dan eerst
Een abonnement kost € 10 per maand en wordt 20% duurder. Wat kost het daarna per maand?
€ 8
€ 20
€ 12
€ 30
20% van 10 is 2, dus 10 + 2 = 12. Wie € 8 kiest, trekt af in plaats van op te tellen. Wie € 20 kiest, neemt het percentage zelf als nieuw bedrag. € 30 is 10 plus 20 euro: het percentage als euro's erbij.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
De groeifactor
Bij 20% erbij is het nieuwe bedrag 120% van het oude: 1,20 · oud. Die 1,20 heet de groeifactor.
toename: 1 + p : 100
afname: 1 − p : 100
Bij 15% eraf: 1 − 0,15 = 0,85.
Laat leerlingen de tabel aanvullen met eigen percentages. Vraag waarom de groeifactor bij afname kleiner is dan 1: je houdt een deel van het oude bedrag over. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Opdrachten Kennis
1
Wat is de groeifactor bij een afname van 8%?
0,92
0,08
1,08
0,8
Afname van 8% betekent dat je 92% overhoudt: 1 − 0,08 = 0,92. Wie 0,08 kiest, neemt het percentage zelf als factor. Wie 1,08 kiest, verwart afname met toename. Wie 0,8 kiest, leest 8% als 80%.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Nieuw bedrag berekenen
nieuw bedrag = oud bedrag · g
nieuw = oud · g
g = 1 + p : 100 bij een toename van p% en g = 1 − p : 100 bij een afname van p%. Een bedrag van 50 dat 4% stijgt, wordt 50 · 1,04 = 52.
Benadruk dat deze ene formule bij toename en afname hoort, alleen g verschilt. Dat scheelt twee aparte stappen (eerst percentage uitrekenen, dan optellen of aftrekken). Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Voorbeeldopdracht 1
Een spelcomputer kost € 350. De prijs gaat 12% omhoog. Wat is de nieuwe prijs?
gegeven
Oud bedrag € 350
Toename 12%
uitwerking
g = 1 + 0,12 = 1,12
Nieuw: 350 · 1,12 = € 392
antwoord
€ 392
In de staafdiagram zie je het verschil van € 42: dat is 12% van 350. Wie € 42 antwoordt, geeft alleen de toename. Doorvraag: wat is de prijs als hij daarna weer 12% daalt? (Niet 350.) Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Opdrachten Kennis
2
Een kaartje kost € 40. De prijs daalt met 25%. Wat is de nieuwe prijs in euro's?
g = 1 − 0,25 = 0,75 en 40 · 0,75 = 30. Wie 10 antwoordt, geeft de daling zelf. Wie 50 antwoordt, telt in plaats van af.
Vul de groeifactoren in.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Opdrachten Toepassing
3
Toename van 30%: groeifactor 1,30.
Toename van 6%: groeifactor 1,06.
Afname van 30%: groeifactor 0,70.
Bij 6% denken leerlingen soms aan 1,6 (het nulletje vergeten). Afleider 0,30 is het percentage bij een afname, maar de groeifactor is wat je overhoudt: 0,70.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Opdrachten Toepassing
4
Een tv van € 800 wordt 15% goedkoper. Wat is de nieuwe prijs?
€ 120
€ 920
€ 785
€ 680
g = 0,85 en 800 · 0,85 = 680. € 120 is de korting zelf. € 920 is een toename van 15% in plaats van afname. € 785 komt van 800 min 15: het percentage als euro's afgetrokken.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Opdrachten Toepassing
★ 5
Een account heeft 2.000 volgers. Eerst komt er 25% bij, daarna gaat er 20% af. Hoeveel volgers heeft het account dan?
Eerst 2.000 · 1,25 = 2.500. Daarna 2.500 · 0,80 = 2.000. Je bent terug bij het begin, omdat 20% van een groter bedrag meer is dan 25% van het kleinere. Wie 2.100 antwoordt (5% erbij), telt de percentages op. Dat is dé klassieke fout.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
V E R D E R K I J K E R
Eerst +10%, dan −10%
Een prijs van € 100 gaat 10% omhoog en daarna 10% omlaag. Je verwacht weer € 100, maar het wordt € 99. De tweede keer neem je 10% van een groter bedrag.
Vermenigvuldig: 1,10 · 0,90 = 0,99.
Laat leerlingen zelf bedenken waarom het niet 100 wordt. Combineer de factoren: elke keer vermenigvuldigen met een groeifactor. Doorvraag: en bij +50% en daarna −50%? Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
1.2.1 Groeifactor bepalen
1.2.2 Nieuw bedrag berekenen
1.2.3 Twee veranderingen combineren
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp