8
Getallen
Paragraaf 8.5
Verhoudingen
Je maakt limonade voor de hele klas: 1 deel siroop op 4 delen water. Hoe houd je de smaak gelijk als je meer maakt?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
8
Getallen
Paragraaf 8.5
Verhoudingen
Je maakt limonade voor de hele klas: 1 deel siroop op 4 delen water. Hoe houd je de smaak gelijk als je meer maakt?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 8 Getallen, paragraaf 8.5 Verhoudingen. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
8.5 Verhoudingen
Leerdoelen
8.5.1
Je kunt een verhoudingstabel opstellen en gebruiken.
8.5.2
Je kunt een totaal verdelen in een gegeven verhouding.
8.5.3
Je kunt met een schaal afstanden op een kaart omrekenen.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Startvraag
De limonade
Je maakt limonade met 1 deel siroop op 4 delen water. Je gebruikt 3 glazen siroop. Hoeveel glazen water heb je nodig?
7 glazen
12 glazen
4 glazen
15 glazen
Bij 1 : 4 hoort bij 3 glazen siroop 3 · 4 = 12 glazen water. Wie 7 kiest, telt 4 bij de siroop op (3 + 4): dat is een verschil, geen verhouding. 4 is het water bij 1 glas siroop. 15 komt uit 3 + 12: de siroop meegeteld. Laat de redenering verwoorden voordat je de verhoudingstabel laat zien.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Wat is een verhouding?
Een verhouding vergelijkt twee hoeveelheden, zoals 1 : 4. Bij elk deel siroop horen 4 delen water. Vermenigvuldig of deel je beide getallen met hetzelfde getal, dan blijft de verhouding gelijk: 1 : 4 is 3 : 12 en ook 5 : 20.
Laat de verhoudingstabel zien: in elke kolom staat dezelfde verhouding. Je mag een kolom ook optellen of de kolommen vermenigvuldigen. Verschil en verhouding zijn niet hetzelfde: bij 1 : 4 blijft het water 4 keer de siroop, niet 3 meer. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Rekenen in een verhoudingstabel
Met drie handelingen kom je overal.
Vermenigvuldigen
Beide rijen met hetzelfde getal: 2 : 5 wordt 6 : 15 (· 3).
Delen
Beide rijen delen: 12 : 20 wordt 3 : 5 (: 4).
Optellen
Kolommen optellen: 2 : 5 en 6 : 15 geeft 8 : 20.
Laat leerlingen zelf een verhoudingstabel opstellen voor een recept. Ze moeten steeds in beide rijen dezelfde handeling doen. Een veelgemaakte fout is optellen in één rij en vermenigvuldigen in de andere. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Opdrachten Kennis
1
Welke verhouding is gelijk aan 3 : 5?
6 : 8
15 : 20
9 : 15
12 : 18
9 : 15 is 3 : 5 maal 3. 6 : 8 komt uit bij beide getallen 3 optellen (additief denken). 15 : 20 komt uit 3 · 5 en 5 · 4: niet dezelfde factor. 12 : 18 is 2 : 3 en dus niet gelijk.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Voorbeeldopdracht 1
Mila en Daan verdelen 240 euro in de verhouding 3 : 5. Hoeveel krijgt Daan?
gegeven
totaal 240 euro
verhouding 3 : 5
uitwerking
3 + 5 = 8 delen
240 : 8 = 30 euro per deel
Daan heeft 5 delen: 5 · 30 = 150 euro
antwoord
Daan krijgt 150 euro
Controle: Mila krijgt 3 · 30 = 90 euro en 90 + 150 = 240. Laat in de strook zien dat het totaal uit 8 delen bestaat. Veelgemaakte fout: 240 : 5 of 240 : 3 doen, zonder eerst de delen op te tellen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Schaal
Bij schaal 1 : 50.000 is 1 cm op de kaart 50.000 cm in het echt. Dat is 500 m, dus 0,5 km. Met een verhoudingstabel reken je elke afstand op de kaart om: 4 cm op de kaart is 2 km in het echt.
De omrekening van cm naar km is voor veel leerlingen de stap waar het misgaat: 50.000 cm = 500 m = 0,5 km. Schaal 1 : 50.000 betekent niet dat 1 cm 50.000 km is. Laat de tabel steeds aanvullen met een nieuwe kolom. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Opdrachten Toepassing
2
Hoeveel ml water hoort bij 350 ml siroop in de tabel?
1.750 ml
1.400 ml
350 ml
2.100 ml
De verhouding siroop : water is 1 : 5. 350 · 5 = 1.750 ml. 1.400 komt uit 350 · 4: de verhouding 1 : 4 uit de eerste dia. 350 is de siroop zelf. 2.100 komt uit 350 · 6, de som van de delen in plaats van het water. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Opdrachten Toepassing
3
Wat is de verhouding jongens : meisjes in de eenvoudigste vorm?
3 : 2
12 : 18
2 : 3
6 : 9
12 : 18 delen door 6 geeft 2 : 3. 12 : 18 en 6 : 9 zijn gelijk aan 2 : 3 maar niet de eenvoudigste vorm. 3 : 2 draait de volgorde om: het gaat om jongens eerst, dus 12 : 18. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Opdrachten Toepassing
4
Op een kaart met schaal 1 : 25.000 is een route 8 cm. Hoeveel km is dat in het echt?
8 · 25.000 = 200.000 cm = 2.000 m = 2 km. Wie 200.000 antwoordt, vergeet om te rekenen naar km. Wie 20 antwoordt, deelt 200.000 door 10.000. Controle: 1 cm is 250 m, dus 8 cm is 2.000 m.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Opdrachten Toepassing
★ 5
Een verfmengsel heeft blauw en wit in de verhouding 3 : 7. Je maakt 25 liter. Hoeveel liter blauw?
3 + 7 = 10 delen. 25 : 10 = 2,5 liter per deel. Blauw: 3 · 2,5 = 7,5 liter. Wie 17,5 antwoordt, berekent het wit (7 · 2,5). Wie 3 antwoordt, neemt de eerste term van de verhouding. Wie 8,3 antwoordt, deelt 25 door 3: de delen niet opgeteld.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
V E R D E R K I J K E R
Een A4 en een A5
Een A4-vel is 21 cm bij 29,7 cm: de verhouding is ongeveer 1 : 1,41. Knip je een A4 in de lengte doormidden, dan krijg je een A5 met bijna dezelfde verhouding. Daarom passen alle A-formaten netjes op elkaar.
Reken met leerlingen na: 29,7 : 21 ≈ 1,41 en A5 is 21 cm bij 14,8 cm, dus 21 : 14,8 ≈ 1,42. Dezelfde verhouding is het slimme aan het A-formaat: vergroten of verkleinen op een kopieermachine laat geen witte randen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
8.5.1 Verhoudingstabel gebruiken
8.5.2 Verdelen in een verhouding
8.5.3 Rekenen met schaal
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp