Europese Unie en EMU (Economie vmbo), les 1: Uitleg
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Europese Unie en EMU
Examenstof economie vmbo
La durée de la leçon est: 45 minIntroduction
Éléments de cette leçon
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Europese Unie en EMU
Examenstof economie vmbo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: EC/K/7.2. Image credit: Thijs ter Haar / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen wat de EU en de eurozone zijn en wat vrij verkeer en de euro betekenen voor consumenten, bedrijven en banen.
Cet élément n'a pas d'instructions
Waar merk jij iets van de EU of de euro?
Verwacht: euro, vakantie, grenzen, Spanje, geld, producten. Zet de woorden in twee groepen: EU (vrij verkeer) en euro (EMU). Alle leerwegen: EU, eurozone, vrij verkeer, importheffing, wederuitvoer, concurrentie. Alleen KB en GL/TL: contingentering, concurrentievervalsing, afspraken over begroting, belasting en milieu, en de ECB.
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Europese vlaggen bij het Berlaymont-gebouw in Brussel, 2014
De EU en de eurozone
De Europese Unie (EU) is een samenwerking van Europese landen, de lidstaten. Nederland is lid.
De eurozone zijn de EU-landen die de euro gebruiken. Samen vormen ze de EMU, de Europese Monetaire Unie.
Niet elk EU-land doet mee: Denemarken en Zweden zitten in de EU, maar betalen met een eigen munt.
In 2026: 27 EU-landen, waarvan 21 met de euro (bron: europa.eu).
Peiljaar 2026, bron: european-union.europa.eu (de euro is het betaalmiddel van 21 van de 27 EU-landen; Denemarken en Zweden hebben een eigen munt). De EU en de eurozone zijn dus niet dezelfde groep landen. Alle leerwegen. Veelgemaakte fout: denken dat elk EU-land de euro heeft, of dat EU en EMU hetzelfde zijn. Image credit: Thijs ter Haar / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Grens tussen Nederland en België bij Baarle, 2010
Vrij verkeer in de EU
Binnen de EU geldt vrij verkeer van goederen, diensten, personen en kapitaal.
Goederen en diensten: een Nederlandse kaasboer verkoopt kaas aan een winkel in Spanje, zonder invoerrechten.
Personen: een Nederlander mag in een ander EU-land wonen en werken.
Kapitaal: geld mag vrij naar een bank of bedrijf in een ander EU-land.
Alle leerwegen. Vrij verkeer betekent dat een product dat in één EU-land is toegelaten, in de andere EU-landen ook vrij verhandeld mag worden, zonder invoerrechten. Veelgemaakte fout: denken dat vrij verkeer ook geldt voor landen buiten de EU, zoals de Verenigde Staten. Image credit: Apdency / Wikimedia Commons, publiek domein
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Kaasstand op een markt in Barcelona, 2008
Vakantie in Spanje: de euro
In Spanje betaal je met de euro, net als in Nederland. Je hoeft geen geld te wisselen.
Prijzen vergelijken is makkelijk: kaas kost in beide landen een bedrag in euro's.
Bij een land met een eigen munt wissel je wel. De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse munt in euro's.
Bedrijven in de eurozone hebben ook geen last van wisselkoersen als ze met elkaar handelen.
Alle leerwegen. Gebruik de ervaring van de leerlingen: wie op vakantie is geweest in Spanje, Frankrijk of Italië, hoefde niet te wisselen; in het Verenigd Koninkrijk of de Verenigde Staten wel. Veelgemaakte fout: denken dat de wisselkoers binnen de eurozone verandert. Binnen de eurozone is er één munt, dus geen onderlinge wisselkoers. Image credit: Andy Mitchell / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0
Welke landen vormen de eurozone?
Alle landen van de EU
De EU-landen die de euro gebruiken
Alle landen waar Nederland veel mee handelt
Alle landen waar je met euro's kunt betalen
De eurozone is een deel van de EU. Verwachte fout: EU en eurozone gelijkstellen (Alle landen van de EU).
Vul in
Vrij verkeer van personen betekent dat een Nederlander in Spanje mag werken. Bij vrij verkeer van kapitaal mag geld vrij naar een ander EU-land.
Personen: wonen en werken in een ander EU-land. Kapitaal: geld. Verwachte fout: goederen of diensten kiezen; die gaan over producten en werk dat je verricht.
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Consumptie: meer keuze en concurrentie
Door vrij verkeer van goederen en diensten komt er in de winkel meer aanbod uit andere EU-landen.
De concurrentie wordt groter: bedrijven uit meer landen willen jouw geld. Dat drukt de prijzen en geeft meer keuze.
Met de euro zie je meteen of iets goedkoper is in een ander land.
Gevolg voor jou: je kunt meer kopen voor hetzelfde geld, en je kiest uit meer merken.
Alle leerwegen (consumptie: vrij verkeer, concurrentie, euro). Een voorbeeld: Spaanse sinaasappelen en Duitse bieren liggen in de Nederlandse supermarkt. Veelgemaakte fout: denken dat meer concurrentie altijd hogere prijzen betekent. Er is niet gevraagd naar kwantitatieve effecten op het prijspeil.
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Containerterminal in de haven van Rotterdam, 2016
Importheffing en wederuitvoer
De EU heft een gemeenschappelijke importheffing op producten van buiten de EU: in elk EU-land dezelfde heffing.
Die heffing maakt producten van buiten de EU duurder. Producten uit de EU zijn dus relatief goedkoper.
Wederuitvoer: goederen uit het buitenland invoeren en ze vrijwel zonder bewerking weer uitvoeren.
Voorbeeld: een Nederlandse groothandel koopt telefoons uit China en verkoopt ze onbewerkt door aan winkels in Duitsland. Gaan goederen alleen via Nederland op doorreis, dan heet dat doorvoer.
Alle leerwegen. De EU-landen heffen samen dezelfde invoerrechten aan de buitengrens van de EU; binnen de EU is er geen invoerrecht. Wederuitvoer telt als export, hoewel Nederland er niets aan produceert. Veelgemaakte fout: wederuitvoer verwarren met export van zelf gemaakte producten. Image credit: Guilhem Vellut / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Bloemenveiling Aalsmeer, 2014
Export en werkgelegenheid
Voor exporteurs is de EU één grote afzetmarkt: vrij verkeer, geen invoerrechten en dezelfde munt.
Een bloemenkweker verkoopt rozen aan een Duitse klant in euro's: geen gedoe met wisselkoersen.
Meer export betekent meer werk in Nederland: werkgelegenheid groeit.
Maar bedrijven die de concurrentie niet aankunnen, kunnen banen verliezen.
Alle leerwegen. Gevolgen voor de werkgelegenheid: vrij verkeer, gemeenschappelijke importheffingen, toenemende concurrentie en de euro. Werknemers in sterke exportbedrijven winnen, werknemers in bedrijven die niet kunnen concurreren, verliezen. Veelgemaakte fout: alleen de voordelen noemen. Image credit: Krisztina Konczos / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0
Wat is wederuitvoer?
Eigen producten uitvoeren naar een ander land
Een heffing op goederen van buiten de EU
Goederen die je invoert en zelf gebruikt
Goederen invoeren en daarna vrijwel onbewerkt weer uitvoeren
Wederuitvoer: invoer die zonder grote bewerking doorgaat naar een ander land. Verwachte fout: dit zien als gewone export.
Voordeel van de euro voor een exporteur?
Goed: geen wisselkoersrisico of wisselkosten bij handel met andere eurolanden, of prijzen makkelijk te vergelijken. Verwachte fout: zeggen dat de euro de prijzen verlaagt.
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Eerlijke concurrentie en bescherming
Concurrentievervalsing is oneerlijke concurrentie, bijvoorbeeld doordat een regering een bedrijf subsidie geeft.
Subsidies en heffingen van de EU zelf kunnen ook tot concurrentievervalsing leiden voor bedrijven buiten de EU.
De EU bevordert eerlijke concurrentie tussen bedrijven binnen de EU, met gezamenlijke regels.
Contingentering: de EU zet een importquotum, een maximale hoeveelheid van een product van buiten de EU.
Dit onderdeel (coördinatie van economische politiek, EC/K/7.2.4) geldt alleen voor KB en GL/TL; BB slaat het over. Een bedrijf met subsidie kan zijn prijs lager zetten dan een bedrijf zonder; de concurrentie is dan niet eerlijk. Importquota en contingentering beschermen de bedrijven in de EU tegenover andere landen. Veelgemaakte fout: contingentering verwarren met een heffing: een quotum begrenst de hoeveelheid, een heffing maakt het duurder.
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Afspraken over begroting, belasting en milieu
EU-landen maken afspraken om hun begrotingstekort te beperken: een land geeft niet te veel meer uit dan het binnenkrijgt.
Ze stemmen hun belastingpolitiek op elkaar af, zodat bedrijven niet alleen verhuizen om minder belasting te betalen.
Ook maken ze samen milieumaatregelen: vervuiling stopt niet bij de grens.
Doel: de euro stabiel houden en eerlijk concurreren.
Dit onderdeel (coördinatie van economische politiek, EC/K/7.2.4) geldt alleen voor KB en GL/TL; BB slaat het over. Een begrotingstekort ontstaat als de overheid meer uitgeeft dan ze ontvangt. Parate kennis van het stabiliteitspact wordt niet verondersteld. Veelgemaakte fout: denken dat de EU zelf de belastingen van elk land vaststelt; de landen stemmen alleen af.
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Het euroteken bij de Europese Centrale Bank in Frankfurt, 2011
De Europese Centrale Bank
De ECB (Europese Centrale Bank) in Frankfurt is de centrale bank van de eurozone.
Ze bewaakt de interne waarde van de euro: dat is de inflatie, dus wat je er in de winkel voor kunt kopen.
Ze bewaakt de externe waarde: de wisselkoers van de euro ten opzichte van de dollar, de yen en het pond.
Ze stelt de rente vast en regelt de bankbiljettencirculatie: hoeveel biljetten er in omloop zijn.
Dit onderdeel (coördinatie van economische politiek, EC/K/7.2.4) geldt alleen voor KB en GL/TL; BB slaat het over. Interne waarde = wat je voor een euro in de eurozone kunt kopen: bij hoge inflatie daalt die. Externe waarde = wat je voor een euro in buitenlandse munt krijgt, de wisselkoers. Voorbeeld met verzonnen getallen: bij 1 euro = 1,10 dollar kost een jas van 55 dollar 50 euro (55 : 1,10 = 50). Stijgt de euro naar 1,25 dollar, dan kost diezelfde jas 44 euro (55 : 1,25 = 44). Er wordt niet gevraagd naar kwantitatieve effecten op het prijspeil. Veelgemaakte fout: denken dat de ECB de prijzen in de winkel vaststelt. Image credit: yeowatzup / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
Welke taak heeft de Europese Centrale Bank (ECB)?
De btw in alle EU-landen vaststellen
Subsidies aan boeren uitbetalen
De lonen in de eurozone bepalen
De rente vaststellen voor de eurozone
Dit onderdeel (coördinatie van economische politiek, EC/K/7.2.4) geldt alleen voor KB en GL/TL; BB slaat het over. De ECB stelt de rente vast. Verwachte fout: denken dat de ECB belastingen, subsidies of lonen regelt.
Vul in
De ECB bewaakt de interne waarde van de euro, dat is de inflatie, en de externe waarde, dat is de wisselkoers ten opzichte van de dollar.
Dit onderdeel (coördinatie van economische politiek, EC/K/7.2.4) geldt alleen voor KB en GL/TL; BB slaat het over. Interne waarde = inflatie, externe waarde = wisselkoers. Verwachte fout: importquota of btw kiezen.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Vrij verkeer en de euro
Gevolgen voor consument en export
Eerlijke concurrentie en afspraken
De ECB en de waarde van de euro
Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.
Wat merk jij van de EU of de euro?
Goed: betalen met euro's op vakantie, producten uit andere EU-landen in de winkel, geen grenscontrole. Verwachte fout: de EU en Europa door elkaar halen.
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Begrippen (1/2)
Europese Unie: Samenwerking van Europese landen, de lidstaten.
eurozone en EMU: De EU-landen die de euro gebruiken.
vrij verkeer: Goederen, diensten, personen en kapitaal gaan vrij tussen EU-landen.
gemeenschappelijke importheffing: Dezelfde heffing van alle EU-landen op producten van buiten de EU.
wederuitvoer: Goederen invoeren en vrijwel onbewerkt weer uitvoeren.
Cet élément n'a pas d'instructions
INTERNATIONAAL · EU EN EURO
Begrippen (2/2)
concurrentievervalsing: Oneerlijke concurrentie, bijvoorbeeld door subsidies.
contingentering: Importquotum: een maximale hoeveelheid die binnen mag.
ECB: Europese Centrale Bank: rente, biljetten en waarde van de euro.
interne waarde: Wat je er in de winkel voor kunt kopen (inflatie).
externe waarde en wisselkoers: Wat je voor de euro krijgt in dollars, yen of ponden.
Cet élément n'a pas d'instructions
