Foto: PattayaPatrol, CC BY-SA 4.0
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · N I V E A U 3 E N 4
Jij in het team
Op stage, op je werk, bij sport of in de klas werk je samen. Soms gaat dat vanzelf, soms schuurt het. Wat leer jij van je eigen ervaringen?
Les 4 · Individu en groep
Foto: PattayaPatrol, CC BY-SA 4.0
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · N I V E A U 3 E N 4
Jij in het team
Op stage, op je werk, bij sport of in de klas werk je samen. Soms gaat dat vanzelf, soms schuurt het. Wat leer jij van je eigen ervaringen?
Les 4 · Individu en groep
Over deze les: les 4 van het thema Individu en groep, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten verkennen hun eigen ervaringen met samenwerken en groepsdruk op stage, op het werk, bij sport en in de klas, en verbinden die met hun beroep en de samenleving.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les vooral onder de sociaal-maatschappelijke dimensie (deelnemen aan groepen en samenleven met anderen). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Individu en groep, eis 4) gaat het om eigen ervaringen met de verhouding tussen individu en groep, verbonden met samenleving en beroep.
Let op: bij groepsdruk kunnen persoonlijke en soms pijnlijke ervaringen naar boven komen. Niemand hoeft iets te delen wat hij of zij niet wil. Een voorbeeld van iemand anders mag ook. Image credit: PattayaPatrol, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 4
Na deze les:
1
Je kan een eigen ervaring met samenwerken beschrijven: wat ging goed en wat niet.
2
Je kan uitleggen wat groepsdruk is en dat die positief en negatief kan werken.
3
Je kan uitleggen waarom samenwerken belangrijk is in jouw beroep en in de samenleving.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.
S T A R T V R A A G
LES 4
In welk team werk jij het vaakst samen?
Op mijn stage of werk
Bij sport of een club
In de klas, bij groepsopdrachten
Thuis, in mijn gezin of huis
Startvraag: vraag na de uitslag twee studenten wat hun team goed doet, en wat er weleens misgaat. Bewaar de voorbeelden: je kunt ze verderop in de les gebruiken.
I N D I V I D U E N G R O E P
LES 4
Wat maakt een team sterk?
Een gezamenlijk doel. Iedereen weet waar het team voor staat.
Afspraken. Wie doet wat, en wanneer?
Vertrouwen. Je durft een fout te melden of hulp te vragen.
Feedback. Je zegt wat beter kan, op een respectvolle manier.
Uitleg: vraag bij elk punt om een voorbeeld uit de startvraag. Wat gebeurt er in een team waar je geen fout durft te melden? In de zorg, de bouw of de keuken kan dat gevaarlijk zijn.
Extra vraag voor snelle studenten: welk van de vier punten mist het vaakst bij groepsopdrachten op school?
V R A A G
LES 4
In het team van Naomi weet niemand wie de online bestellingen afrondt. Daardoor wachten klanten soms dagen. Wat ontbreekt hier vooral?
Afspraken over wie wat doet
Vertrouwen in elkaar
Een gezamenlijk doel
Gezelligheid in het team
Antwoord: A. Het team wil vast wel dat klanten tevreden zijn, maar niemand weet wie de taak heeft. Een duidelijke afspraak lost dat op. Vraag door: wie in het team zou die afspraak moeten maken?
K E R N B E G R I P
LES 4
Groepsdruk
Je doet iets omdat de groep het doet of van je verwacht, ook als je het zelf niet wilt. Groepsdruk kan openlijk zijn ('doe nou mee') of stil: je wilt er gewoon bij horen. Het kan je helpen, maar ook iets laten doen waar je later spijt van hebt.
Kernbegrip: iedereen heeft last van groepsdruk, ook volwassenen en leidinggevenden. Erbij willen horen is heel menselijk. Het gaat erom dat je merkt wanneer het gebeurt.
I N D I V I D U E N G R O E P
LES 4
Groepsdruk heeft twee kanten
Positief
Het team werkt hard, dus jij ook. Iedereen houdt zich aan de hygiëneregels, dus jij ook.
Zo helpt de groep je om beter te worden en je aan afspraken te houden.
Negatief
Collega's slaan een veiligheidsstap over om sneller klaar te zijn. De groep lacht om een collega, en jij lacht mee.
Je doet dan iets wat tegen je eigen gevoel of tegen de regels ingaat.
Uitleg: vraag studenten om bij elke kant een eigen voorbeeld te bedenken, zonder namen te noemen. Wat maakt het moeilijk om niet mee te doen met negatieve groepsdruk?
Hulpzin voor wie vastloopt: positieve groepsdruk trekt je omhoog, negatieve groepsdruk trekt je mee.
W A T D E N K J I J ?
LES 4
In een bekend experiment moesten mensen zeggen welke lijn even lang was als een voorbeeldlijn. De rest van de groep gaf expres een fout antwoord. Wat gebeurde er vaak?
Iedereen gaf toch het goede antwoord
De groep veranderde haar antwoord
Het experiment werd stopgezet
Veel deelnemers gingen mee met de groep
Antwoord: D. Dit is het experiment van de psycholoog Solomon Asch uit de jaren 50. De opdracht was makkelijk: alleen al zag bijna iedereen het goede antwoord. Maar als de rest van de groep een fout antwoord gaf, ging een groot deel van de deelnemers minstens één keer mee met de groep.
Vraag: waarom zou je meegaan met een antwoord waarvan je ziet dat het fout is?
I N D I V I D U E N G R O E P
LES 4
Samenwerken in jouw beroep
In bijna elk beroep werk je samen: in de zorg met andere zorgverleners, in de bouw met andere vakmensen, in de winkel met je team.
Je komt afspraken na en houdt elkaar op de hoogte.
Je zegt het als iets niet veilig is, ook als de groep anders doet.
Ook buiten je werk doe je mee: in een club, in de buurt of als vrijwilliger.
Uitleg: samenwerken is een van de dingen waar werkgevers het meest op letten bij stagiairs. Wie zich alleen aanpast, valt niet op. Wie alleen zijn eigen gang gaat, ook niet in positieve zin. Een goede teamspeler doet allebei: meedoen en zelf nadenken.
Vraag: hoe ziet samenwerken eruit in jullie eigen beroep?
K E R N B E G R I P
LES 4
Feedback
Je vertelt een ander wat je ziet en wat het met jou of het werk doet. Goede feedback gaat over gedrag, niet over de persoon. Bijvoorbeeld: 'Je was deze week drie keer te laat. Daardoor moest ik jouw taken overnemen.'
Kernbegrip: laat studenten het verschil horen. 'Jij bent lui' gaat over de persoon. 'Je hebt de vloer niet gedweild' gaat over gedrag. Over gedrag kun je praten, over iemands persoon wordt het al snel ruzie.
J O U W A N T W O O R D
LES 4
Beschrijf een situatie op stage, werk, sport of in de klas waarin de groep druk zette. Wat deed jij, of wat zou je nu doen?
Open vraag: studenten hoeven geen persoonlijke ervaring te delen als ze dat niet willen. Een voorbeeld dat ze bij een ander zagen, of een verzonnen voorbeeld, is ook goed. Zet de antwoorden eventueel anoniem.
Goede antwoorden beschrijven de situatie, wat de groep verwachtte en een eigen keuze. Vervolgvraag: wat had je geholpen om je eigen keuze te maken?
S T E L L I N G
LES 4
Op je stage moet je je aanpassen aan het team, ook als je het ergens niet mee eens bent.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens één argument geven. Er is geen goed of fout antwoord: het gaat om het onderbouwen van een standpunt.
Vraag door op het verschil tussen gewoontes van het team (hoe jullie de pauze regelen) en dingen die onveilig of oneerlijk zijn. Bij dat laatste kun je terecht bij je praktijkopleider of je begeleider van school.
O P D R A C H T
LES 4
Tips voor een nieuwe collega
1
Vertel om de beurt kort over een team waarin je zat: wat ging goed, en wat liep mis?
2
Kies samen één ervaring. Welk kenmerk van een sterk team was er juist wel, of ontbrak?
3
Schrijf twee tips voor een nieuwe stagiair in jullie beroep: hoe word je een goede teamspeler?
minute
second
In drietallen
Opdracht: loop rond en help bij stap 2 met de vier kenmerken: doel, afspraken, vertrouwen en feedback. Laat aan het eind elk drietal één tip noemen en verzamel ze op het bord. Zo ontstaat een lijst voor nieuwe stagiairs.
Hulp voor wie vastloopt: denk aan je eerste week op stage. Wat had je toen graag geweten?
V R A A G
LES 4
Bilal is de enige in zijn team die zijn veiligheidsbril draagt. Collega's zeggen dat hij zich aanstelt. Waar is dit een voorbeeld van?
Positieve groepsdruk
Negatieve groepsdruk
Feedback geven
Een huisregel
Antwoord: B. De groep zet Bilal onder druk om iets onveiligs te doen: zijn bril afzetten. Dat is negatieve groepsdruk. Feedback zou gaan over gedrag en het werk beter maken. Hier gebeurt het tegenovergestelde.
Vraag door: wat kan Bilal doen? Bijvoorbeeld rustig uitleggen waarom hij de bril draagt, of het bespreken met zijn leidinggevende.
T E R U G B L I K
LES 4
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Een eigen ervaring met samenwerken beschrijven: wat ging goed en wat niet
Uitleggen wat groepsdruk is en dat die positief en negatief kan werken
Uitleggen waarom samenwerken belangrijk is in jouw beroep en in de samenleving
Geen, alle drie lukken me
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Moet dat verplicht?
Een zorgverzekering, naar school tot je 18e, niet roken in het café: de samenleving verplicht je tot veel. Volgende les bepaal jij waar voor jou de grens ligt, en wat je kunt doen als je het niet eens bent met een regel.
Je kan je standpunt over een verplichting geven, met argumenten voor en tegen.
Je kan uitleggen hoe je op een democratische manier invloed uitoefent op een regel.
Volgende les: thema Individu en groep, les 5.
Image credit: LessonUp