Beleving, betekenis, functie (Muziek vwo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Muziek
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Examentraining met vier vraagtypen: beleving onderbouwen, betekenis en tekst, functie in context en uitvoeringen vergelijken. 8 vragen, waarvan 4 luistervragen.

VAKTHEORIE · BELEVING EN BETEKENIS

EXAMENTRAINING

Beleving, betekenis, functie: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Grey World / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

♪ VAKTHEORIE · BELEVING EN BETEKENIS

WAT GA JE KUNNEN?

Ik kan bij een fragment aspecten, tekstrelatie, functie en uitvoeringen onderbouwd interpreteren en beoordelen.

♪ VAKTHEORIE · BELEVING EN BETEKENIS

ZO PAK JE EEN EXAMENVRAAG AAN

• 1. Lees: wat wordt gevraagd: een aspect, een betekenis, een functie of een oordeel?

• 2. Luister: let op tempo, dynamiek, klankkleur, samenklank en wat verandert.

• 3. Analyseer: benoem eerst de aspecten die je hoort.

• 4. Interpreteer: koppel betekenis of functie en onderbouw met een hoorbaar argument.

De zon komt op boven een wolkendek, Nandi Hills (India)

♪ VAKTHEORIE · BELEVING EN BETEKENIS

VRAAGTYPE 1: BELEVING ONDERBOUWEN

• Je krijgt een beleving en kiest de aspecten die je hoort.

• Controleer elk antwoord: klopt het met het fragment?

Image credit: Sri chakra pranav / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Video: R. Strauss: Sonnenaufgang uit Also sprach Zarathustra, Berliner Philharmoniker (kanaal: Berliner Philharmoniker - Topic). Wat hoor je? Een zeer zacht, laag begin met orgel en contrabassen, daarna een trompetmotief en pauken die samen een groot crescendo naar een luid slot met vol orkest vormen. Goede antwoord: een crescendo van zacht en laag naar luid met vol orkest.

Veel luisteraars beleven dit begin als groots. Welke aspecten horen daarbij?

A

Een decrescendo van luid naar bijna stilte

B

Een crescendo van zacht en laag naar vol orkest

C

Een gelijkmatig zacht volume met alleen strijkers

D

Snelle, steeds wisselende ritmes in de fluiten

Je hoort een zeer zacht, laag begin met orgel en contrabassen, daarna trompetten en pauken die groeien naar vol orkest. Wie 'alleen strijkers' kiest, mist de trompetten en de pauken.

Video: Mozart: Lacrimosa uit het Requiem, Berliner Philharmoniker (kanaal: Berliner Philharmoniker - Topic). Wat hoor je? Een langzaam tempo, een klank in mineur en een koor met orkest. Het deel hoort bij een requiem, een mis voor overledenen. Goede antwoord: langzaam tempo, mineur en een koor.

Dit requiemdeel wordt plechtig en droevig beleefd. Welke aspecten horen daarbij?

A

Een snel tempo, majeur en alleen slagwerk

B

Een swingend ritme met blazers en een zanger

C

Een solo op gitaar zonder enige begeleiding

D

Een langzaam tempo, mineur en zang door een koor

Je hoort een langzaam tempo, een klank in mineur en een koor met orkest. De andere opties noemen aspecten die niet klinken.

♪ VAKTHEORIE · BELEVING EN BETEKENIS

VRAAGTYPE 2: BETEKENIS EN TEKST

• Je interpreteert wat de muziek uitdrukt en hoe ze zich verhoudt tot de tekst.

• Een goed antwoord noemt een aspect en dan de betekenis.

Welke bewering over betekenis is het best onderbouwd?

A

De muziek is droevig, want ik word er verdrietig van

B

De componist was verdrietig toen hij dit schreef

C

Het stuk is oud en klinkt daarom droevig

D

De dalende baslijn in halve tonen drukt verdriet uit

Een onderbouwde interpretatie noemt een hoorbaar aspect en wat dat uitdrukt. De andere antwoorden gebruiken de beleving, het leven van de componist of de leeftijd van het stuk.

Vul in: tekst en muziek

Laat een componist bij 'ik val' de melodie in sprongen dalen, dan is dat tekstuitbeelding. Dat benadrukt de betekenis van het woord.

tekstuitbeelding

betekenis

beleving

functie

Veelgemaakte fout: functie invullen. Functie gaat over het gebruik van de muziek, betekenis over wat ze uitdrukt.

♪ VAKTHEORIE · BELEVING EN BETEKENIS

VRAAGTYPE 3: FUNCTIE IN CONTEXT

• Je bepaalt de functie en onderbouwt haar met een aspect.

• Vraag je af: in welke situatie klinkt dit en waarom past de klank?

Video: Elgar: Pomp and Circumstance March No. 1, BBC Symphony Orchestra (kanaal: BBC Symphony Orchestra - Topic). Wat hoor je? Een stevig marcherend orkest met luide blazers, een regelmatige pols en een vol klankbeeld. Goede antwoord: een regelmatige pols, luide blazers en een vol orkest. Dat past bij een plechtige optocht.

Dit fragment klinkt bij een plechtige optocht. Welke aspecten passen daarbij?

A

Een vrij tempo met een zachte solofluit erbij

B

Een regelmatige pols, luide blazers en een vol orkest

C

Onregelmatige maatwisselingen en lange stiltes

D

Een zweverige samenklank in een zacht strijkersvlak

Je hoort een stevige, regelmatige pols met luide blazers en een vol orkest. Dat past bij marsmuziek en een optocht.

Video: Bernard Herrmann: The Murder uit de filmmuziek van Psycho (kanaal: Bernard Herrmann - Topic). Wat hoor je? Scherpe, hoge strijkers die steeds herhaald worden, als steken. Goede antwoord: schrik en spanning versterken in een bedreigende scène. De andere functies passen niet bij deze klank.

Welke functie heeft deze muziek waarschijnlijk in een film?

A

Een romantische ontmoeting van twee mensen begeleiden

B

Een vrolijke dansscène met veel mensen begeleiden

C

Schrik en spanning versterken in een bedreigende scène

D

Een rustig landschap in beeld illustreren

Je hoort scherpe, hoge strijkers die steeds herhaald worden. Dat past bij schrik en spanning, niet bij romantiek, dans of rust.

♪ VAKTHEORIE · BELEVING EN BETEKENIS

VRAAGTYPE 4: UITVOERINGEN VERGELIJKEN

• Je vergelijkt twee uitvoeringen en beoordeelt ze met een argument.

• Benoem eerst het hoorbare verschil, daarna je oordeel.

A is snel en staccato, B langzaam en legato. Welke past bij een speelse uitvoering?

A

Uitvoering A: snel tempo en korte, losse noten

B

Uitvoering B: langzaam tempo en gebonden noten

C

Beide passen even goed bij een speelse interpretatie

D

Geen van beide, want alleen de toonsoort bepaalt dat

Speels past bij een snel tempo en korte noten. Wie B kiest, koppelt gebonden spelen aan lyriek en niet aan speelsheid.

Waarop vergelijk je twee uitvoeringen?

Goed: bijvoorbeeld tempo, articulatie (legato, staccato), dynamiek, versiering of klankkleur. Verwachte fout: alleen 'wie beter speelt', want dat is een oordeel en geen vergelijkingspunt.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Beleving onderbouwen

2

Betekenis en tekst

3

Functie in context

4

Uitvoeringen vergelijken

Bespreek de uitslag en laat leerlingen die iets lastig vinden het fragment nog een keer beluisteren.

♪ VAKTHEORIE · BELEVING EN BETEKENIS

TIPS VOOR OP HET EXAMEN

• Onderbouw elke beleving met minstens één hoorbaar aspect.

• Laat een oordeel over een uitvoering altijd volgen op een hoorbaar verschil.

• Controleer elk antwoord tegen wat je in het fragment echt hoort.

• Noem bij een functie eerst de situatie en dan het aspect dat erbij past.