Duitsland: detente en hereniging (Geschiedenis havo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introduction

Oefen examenvragen over oorzaken en gevolgen, standplaatsgebondenheid, bronnen en continuïteit en verandering.

DUITSLAND · 1961-1991

Examentraining

Duitsland: detente en hereniging: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Friedrich Gahlbeck, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

DUITSLAND · 1961-1991

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over Duitsland tussen 1961 en 1991 beantwoorden: oorzaken en gevolgen, standplaatsgebondenheid, bronnen en continuïteit en verandering.

DUITSLAND · 1961-1991

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: bestudeer de vraag en het gegeven, let op jaartal en maker

• 2. Zoek: welk begrip uit de stof hoort bij dit voorbeeld?

• 3. Schrijf: antwoord met een begrip en een verwijzing naar het gegeven

Montagsdemonstratie in Leipzig, 23 oktober 1989

DUITSLAND · 1961-1991

Vraagtype 1: oorzaken en gevolgen

• Onderscheid soorten: politiek-bestuurlijk, sociaaleconomisch, cultureel-mentaal

• Let ook op aanleiding of dieper liggende oorzaak, en op korte of lange termijn

Image credit: Friedrich Gahlbeck, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

DDR-burgers zien via de televisie het Westen en worden ontevreden: soort oorzaak?

A

Een cultureel-mentale oorzaak

B

Een politiek-bestuurlijke oorzaak

C

Een sociaaleconomisch gevolg

D

Een directe aanleiding

Het gaat om beelden en denkbeelden over het leven in het Westen. Verwachte fout: politiek-bestuurlijk, omdat het om de DDR-leiding draait.

Gorbatsjov laat de Brezjnevdoctrine los: wat is dit voor de val van de muur?

A

Een cultureel-mentaal gevolg

B

Een directe aanleiding op korte termijn

C

Een sociaaleconomisch gevolg

D

Een politiek-bestuurlijke oorzaak op de lange termijn

Het is een besluit in het bestuur van de Sovjet-Unie. Verwachte fout: een directe aanleiding, maar die was de open grens in november 1989.

DUITSLAND · 1961-1991

Vraagtype 2: standplaatsgebondenheid

• Verklaar gedrag vanuit de kennis en waarden van toen, niet van nu

• Vraag jezelf: wat wilde die persoon bereiken en wat vreesde hij?

Waarom keerde de DDR-leiding zich af van de koers van Gorbatsjov?

A

Ze wilde zich direct aansluiten bij de BRD

B

Ze vreesde de gevolgen van hervormingen voor haar macht

C

Ze wilde de Sovjet-Unie militair aanvallen

D

Ze wist niets van zijn plannen

Vanuit het standpunt van de leiding bedreigden hervormingen haar macht. Verwachte fout: antwoorden vanuit wat we nu weten over de val van de DDR.

Waarom hield de BRD vast aan Duitse eenheid, ondanks de erkenning in 1972?

Goed: de BRD zag de deling niet als definitief en wilde op termijn eenheid, ook al verbeterde ze de relatie met de DDR. Verwachte fout: denken dat erkenning betekende dat de BRD de DDR als blijvend accepteerde.

Gorbatsjov en Honecker op het SED-partijcongres in Oost-Berlijn, april 1986

DUITSLAND · 1961-1991

Vraagtype 3: bruikbaarheid van bronnen

• Weeg een bron op betrouwbaarheid en representativiteit

• Let op de maker, het doel, het publiek en het moment van maken

Image credit: Rainer Mittelstädt, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

Foto van het DDR-persbureau, 1986: Honecker en Gorbatsjov. Waarom beperkt betrouwbaar?

A

Het persbureau stond onder controle van de DDR-leiding

B

Foto's zijn nooit betrouwbaar

C

De foto is te oud om bruikbaar te zijn

D

De mannen kennen elkaar niet

Het persbureau toonde het beeld dat het regime wilde laten zien. Verwachte fout: de foto afwijzen als waardeloos, terwijl hij wel iets zegt over hoe de leiding zich wilde tonen.

Een foto toont een Leipzigse demonstratie in 1989. Wat zegt dit over de hele DDR?

A

Alle DDR-burgers protesteerden op dat moment

B

Niets, want de foto is nep

C

Niet alles: het is één plaats en één moment

D

Dat de DDR-leiding de demonstratie steunde

Representativiteit gaat over de vraag of een bron voor de hele groep spreekt. Verwachte fout: één foto generaliseren naar alle burgers.

DUITSLAND · 1961-1991

Vraagtype 4: continuïteit en verandering

• Welke zaken veranderden, welke bleven gelijk?

• Let op tempo (snel of langzaam), duur en schaal van de verandering

Welke verandering verliep binnen enkele maanden, niet geleidelijk?

A

De detente tussen de VS en de Sovjet-Unie

B

Van protesten in de DDR naar de val van de muur in 1989

C

De groei van de Europese integratie

D

De ontwikkeling van de Ostpolitik

De protesten en de val van de muur volgden elkaar snel op. Verwachte fout: de detente, die over jaren verliep.

De BRD wilde tussen 1949 en 1990 Duitse eenheid. Wat is dit?

A

Een snelle verandering

B

Een breuk met het verleden

C

Een gevolg van de euro

D

Een continuïteit, het streven bleef bestaan

Het streven naar eenheid bleef de hele periode bestaan. Verwachte fout: dit een verandering noemen, omdat het land verdeeld was.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Oorzaken en gevolgen

2

Standplaatsgebondenheid

3

Bruikbaarheid van bronnen

4

Continuïteit en verandering

Oefen het vraagtype met de meeste stemmen nog een keer.

DUITSLAND · 1961-1991

Tips voor op het examen

• Noem bij een bron altijd de maker, het doel en het jaartal

• Gebruik 1972, 9 november 1989, 1990 en 1991 als keerpunten

• Schrijf bij oorzaken en gevolgen het soort erbij: politiek, sociaaleconomisch of cultureel-mentaal