Duitsland: deling in de Koude Oorlog (Geschiedenis havo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introduction

Oefen examenvragen over oorzaken en gevolgen, standplaatsgebondenheid, bronnen en continuïteit en verandering.

DUITSLAND · 1945-1961

Examentraining

Duitsland: deling in de Koude Oorlog: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Henry Ries, USAF / Wikimedia Commons, publiek domein

DUITSLAND · 1945-1961

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over Duitsland na 1945 beantwoorden: oorzaken en gevolgen, standplaatsgebondenheid, bronnen en continuïteit en verandering.

DUITSLAND · 1945-1961

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: bestudeer de vraag en het gegeven, let op jaartal en maker

• 2. Zoek: welk begrip uit de stof hoort bij dit voorbeeld?

• 3. Schrijf: antwoord met een begrip en een verwijzing naar het gegeven

Amerikaanse affiche voor het Marshallplan, 1950

DUITSLAND · 1945-1961

Vraagtype 1: oorzaken en gevolgen

• Onderscheid soorten: politiek-bestuurlijk, sociaaleconomisch, cultureel-mentaal

• Let ook op aanleiding of dieper liggende oorzaak, en op korte of lange termijn

Image credit: E. Spreckmeester, ECA / Wikimedia Commons, publiek domein

Het Marshallplan bracht herstel van de West-Duitse economie: soort gevolg?

A

Een cultureel-mentaal gevolg

B

Een politiek-bestuurlijk gevolg

C

Een directe aanleiding

D

Een sociaaleconomisch gevolg

Het gaat om werk, productie en welvaart. Verwachte fout: politiek-bestuurlijk, omdat het plan uit politiek beleid kwam.

Wat was een langetermijnoorzaak van de vlucht uit de DDR?

A

De bouw van de Berlijnse muur zelf

B

De luchtbrug van 1948

C

De oprichting van de NAVO

D

De slechte economie en het gebrek aan vrijheid

De malaise en het gebrek aan vrijheid bestonden al jaren. Verwachte fout: de muur, maar die kwam juist na de vlucht en stopte die.

DUITSLAND · 1945-1961

Vraagtype 2: standplaatsgebondenheid

• Verklaar gedrag vanuit de kennis en waarden van toen, niet van nu

• Vraag jezelf: welke dreiging zagen mensen toen, en wat wilden zij bereiken?

Waarom grepen de VS in 1961 niet in bij de bouw van de muur?

A

Ze steunden de DDR bij de bouw

B

Ze erkenden de sovjet-invloedssfeer en wilden geen oorlog

C

Ze wisten niet dat de muur werd gebouwd

D

Ze hadden geen soldaten in Berlijn

Vanuit de angst voor een atoomoorlog en de erkenning van de invloedssfeer. Verwachte fout: denken dat de VS de muur steunden.

Waarom koos Adenauer voor snelle integratie in het Westen?

Goed: bescherming tegen de Sovjet-Unie, wederopbouw en een stabiele democratie, vanuit de bedreiging die men toen zag. Verwachte fout: antwoorden vanuit wat we nu weten over de hereniging.

Sovjettank in de Sovjetsector van Berlijn, opstand van 17 juni 1953

DUITSLAND · 1945-1961

Vraagtype 3: bruikbaarheid van bronnen

• Weeg een bron op betrouwbaarheid en representativiteit

• Let op de maker, het doel, het publiek en het moment van maken

Image credit: Onbekende fotograaf, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

DDR-krant, 1961: de muur is een 'beschermingswal'. Representatief voor DDR-burgers?

A

Ja, want de krant komt uit de DDR zelf

B

Ja, want kranten schrijven altijd de waarheid

C

Nee, want de krant was een middel van het regime

D

Nee, want de krant is uit 1961

De krant stond onder controle van het regime en had als doel steun te winnen. Verwachte fout: bruikbaar omdat de bron uit de tijd zelf komt.

Amerikaanse affiche (1950) prijst het Marshallplan: waarom beperkt betrouwbaar?

A

De VS wilden hun hulp positief laten overkomen

B

De maker kende het Marshallplan niet

C

Affiches uit 1950 zijn nooit bruikbaar

D

Er staan alleen vlaggen op

Het affiche is propaganda met een doel. Het zegt wel iets over hoe de VS het plan wilden laten zien. Verwachte fout: de bron afwijzen als waardeloos.

DUITSLAND · 1945-1961

Vraagtype 4: continuïteit en verandering

• Welke zaken veranderden, welke bleven gelijk?

• Let op tempo (snel of langzaam), duur en schaal van de verandering

Welke verandering verliep snel, niet geleidelijk?

A

De groei van de BRD tot stabiele democratie

B

De afsluiting van Berlijn door de muur in augustus 1961

C

Het herstel tijdens het Wirtschaftswunder

D

De vorming van de DDR tot dictatuur

De muur ging in korte tijd omhoog. De andere ontwikkelingen duurden jaren. Verwachte fout: de DDR-dictatuur kiezen, maar die groeide over jaren.

Adenauer hield na 1949 vast aan Duitse eenheid: wat is dit?

A

Een snelle verandering

B

Een breuk met het verleden

C

Een gevolg van de muur

D

Een continuïteit, het ideaal van eenheid bleef bestaan

De wens van een verenigd Duitsland bleef bestaan ondanks de deling. Verwachte fout: dit een verandering noemen, omdat het land verdeeld was.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Oorzaken en gevolgen

2

Standplaatsgebondenheid

3

Bruikbaarheid van bronnen

4

Continuïteit en verandering

Oefen het vraagtype met de meeste stemmen nog een keer.

DUITSLAND · 1945-1961

Tips voor op het examen

• Noem bij een bron altijd de maker, het doel en het jaartal

• Gebruik de jaartallen 1945, 1948, 1949, 1953 en 1961 als keerpunten

• Schrijf bij oorzaken en gevolgen het soort erbij: politiek, sociaaleconomisch of cultureel-mentaal