6
Indeling van stoffen
Paragraaf 6.1
Stroomgeleiding
Een föhn en water is levensgevaarlijk, een lamp aan een koperdraad niet. Welke stoffen laten stroom door?
Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo
6
Indeling van stoffen
Paragraaf 6.1
Stroomgeleiding
Een föhn en water is levensgevaarlijk, een lamp aan een koperdraad niet. Welke stoffen laten stroom door?
Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo
Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 6 Indeling van stoffen, paragraaf 6.1 Stroomgeleiding. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Novoklimov, Wikimedia Commons (CC0)
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
6.1 Stroomgeleiding
Leerdoelen
6.1.1
Je kunt uitleggen waarom een stof wel of geen elektrische stroom geleidt.
6.1.2
Je kunt voorspellen of metalen, zouten en moleculaire stoffen stroom geleiden.
6.1.3
Je kunt een geleidingsproef met een lampje uitvoeren en de uitkomst verklaren.
Practica en vaardigheden
P R A C T I C U M
Geleiding testen met een lampje
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Startvraag
Water en stroom
Je mag nooit met natte handen aan een stopcontact zitten. Hoe komt het dat water stroom doorlaat?
Water is een metaal
Er zijn zouten in opgelost
Water is erg koud
Water is altijd geladen
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Zuiver water geleidt vrijwel niet. Kraanwater en zeker zeewater bevatten opgeloste zouten, en die zorgen voor geladen deeltjes die kunnen bewegen. Doorvragen: waarom is gedestilleerd water bijna een isolator? Er zijn geen deeltjes met lading die kunnen bewegen.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Wanneer geleidt een stof?
Een elektrische stroom is een beweging van geladen deeltjes. Een stof geleidt stroom als er geladen deeltjes in zitten die kunnen bewegen. Zo'n stof heet een geleider.
Zitten die deeltjes er niet of zitten ze vast, dan is de stof een isolator.
Dit is de kernregel van de hele paragraaf: geladen deeltjes, en ze moeten kunnen bewegen. De volgende dia laat zien welke geladen deeltjes er per soort stof zijn. Image credit: Alisdojo, Wikimedia Commons (CC0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Drie soorten stof, drie antwoorden
Kijk welke geladen deeltjes er zijn en of ze kunnen bewegen.
Metalen
Vrije elektronen bewegen. Geleiden vast en vloeibaar.
Zouten
Ionen. Vast: ze zitten vast. Opgelost of gesmolten: ze bewegen.
Moleculaire stoffen
Geen geladen deeltjes. Geleiden niet, ook niet opgelost.
Een suikeroplossing geleidt dus niet: suiker is een moleculaire stof en er komen geen geladen deeltjes in de oplossing. Een zoutoplossing wel: de ionen zijn los van elkaar en bewegen vrij. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Kennis
1
Welke stof geleidt als vaste stof elektrische stroom?
keukenzout
suiker
koper
zwavel
Koper is een metaal en heeft vrije elektronen. Keukenzout heeft wel ionen, maar die zitten vast op hun plek. Suiker en zwavel zijn moleculaire stoffen zonder geladen deeltjes.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Practicum
Geleiding testen met een lampje
Doel: Onderzoeken welke stoffen en oplossingen elektrische stroom geleiden.
Je hebt nodig
batterij van 4,5 V met lampje en draden
twee elektroden
koperdraad, zoutkorrels, suiker
bekerglazen met water
zout en suiker om op te lossen
veiligheidsbril
Zo doe je het
Sluit de elektroden aan op het lampje en de batterij.
Houd de elektroden tegen de vaste stoffen en kijk of het lampje brandt.
Los zout op in water en test de oplossing.
Los suiker op in water en test de oplossing.
Test ook kraanwater en gedestilleerd water.
Spoel de elektroden tussen de metingen af en noteer alles in een tabel.
De spanning van 4,5 V is ongevaarlijk. Gebruik nooit netspanning. Laat leerlingen eerst voorspellen en dan meten. Kraanwater laat het lampje zwak branden, gedestilleerd water niet. Laat ze dit verklaren. Image credit: LessonUp
Vul de juiste woorden in.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Kennis
2
In een metaal bewegen vrije elektronen.
In een zoutoplossing bewegen ionen.
Een suikeroplossing geleidt niet, want suiker is een moleculaire stof.
Dit zijn de drie conclusies van het practicum in één alinea. Leerlingen noemen vaak 'zout geleidt': vraag dan altijd of het vast of opgelost is.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
3
Waarom geleidt vast zout geen stroom, maar opgelost zout wel?
Vast zout bevat geen ionen
Opgelost zout bevat vrije elektronen
Water maakt van zout een metaal
Ionen in vast zout kunnen niet bewegen
In vast zout zitten de ionen op een vaste plek in een rooster. Los je het zout op, dan komen de ionen los en bewegen vrij. Gesmolten zout geleidt om dezelfde reden. Wie A kiest, denkt dat ionen pas bij het oplossen ontstaan: ze zitten er al in.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
4
Welke deeltjes zorgen dat zeewater stroom geleidt? Noem de soort deeltjes.
Zeewater bevat opgeloste zouten, dus ionen. Die zijn geladen en bewegen. Daarom geleidt zeewater beter dan gedestilleerd water.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
★ 5
Je test koper, vast zout, opgelost zout en opgelost suiker. Bij welke brandt het lampje?
koper en opgelost zout
alleen koper
koper, vast zout en opgelost zout
koper en opgelost suiker
Koper geleidt door vrije elektronen, opgelost zout door vrije ionen. Vast zout niet, want de ionen zitten vast. Suiker geleidt ook opgelost niet. Wie C kiest, vergeet het verschil tussen vast en opgelost zout. Wie D kiest, denkt dat elke oplossing geleidt.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
V E R D I E P I N G
Waarom hoogspanningskabels aluminium zijn
Koper geleidt stroom beter dan aluminium, maar aluminium is veel lichter en goedkoper. Daarom hangen hoogspanningskabels meestal van aluminium, met vaak een stalen kern voor de sterkte. In huis zit wel koperdraad.
Dit past bij het volgende onderwerp, metalen. Een geleider hoeft niet de allerbeste te zijn: gewicht, prijs en sterkte tellen ook mee. Image credit: DimiTalen, Wikimedia Commons (CC0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
6.1.1 Uitleggen wanneer een stof geleidt
6.1.2 Geleiding voorspellen per stofsoort
6.1.3 Geleidingsproef uitvoeren
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
6.1
Klik hier
voor meer kant-en-klare themalessen
Image credit: LessonUp