§6.3 Zouten (Chemie Overal 3 havo)

• newEditor
• Scheikunde
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 3

Introduction

Leerlingen leren dat zouten uit positieve en negatieve ionen in een ionrooster bestaan, verklaren de eigenschappen en stellen formules en namen van eenvoudige zouten op. Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 6 Indeling van stoffen, paragraaf 6.3. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

6

Indeling van stoffen

Paragraaf 6.3

Zouten

Keukenzout is hard, breekbaar en smelt pas bij 801 °C. Wat zit er in zo'n kristal dat dit verklaart?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 6 Indeling van stoffen, paragraaf 6.3 Zouten. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Janericloebe, Wikimedia Commons (publiek domein)

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

6.3  Zouten

Leerdoelen

6.3.1

Je kunt uitleggen hoe een zout is opgebouwd uit ionen in een ionrooster.

6.3.2

Je kunt de eigenschappen van zouten verklaren met het ionrooster.

6.3.3

Je kunt de formule en naam van een eenvoudig zout opstellen.

Practica en vaardigheden

V A A R D I G H E I D

Formules van zouten opstellen met ladingen

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Startvraag

Zout smelt heet

Keukenzout smelt pas bij 801 °C. Suiker smelt bij veel lagere temperatuur. Wat verklaart het hoge smeltpunt van zout?

A

Zout bestaat uit losse moleculen

B

Zout bevat vrije elektronen

C

Zout lost op in water

D

Ionen trekken elkaar sterk aan

Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. In zout trekken positieve en negatieve ionen elkaar sterk aan. Er is veel energie nodig om ze uit het rooster los te maken, dus een hoog smeltpunt. Wie A kiest, denkt aan een moleculaire stof. Wie B kiest, denkt aan een metaal.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Wat is een zout?

Foto: Stanislav.nevyhosteny (CC BY-SA 4.0)

Een zout bestaat uit positieve en negatieve ionen. Metaalatomen worden positieve ionen, atomen van niet-metalen negatieve ionen.

De ionen trekken elkaar aan en liggen in een regelmatig patroon, het ionrooster. Een zout is als geheel neutraal.

Keukenzout bestaat uit Na⁺ en Cl⁻. Het totaal van alle ladingen is nul, dus het kristal is niet geladen. Gebruik het periodiek systeem: groep 1 geeft 1+, groep 2 geeft 2+, groep 17 geeft 1- en groep 16 geeft 2-. Image credit: Stanislav.nevyhosteny, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Eigenschappen van zouten

Het ionrooster verklaart wat je ziet.

Hoog smeltpunt

Sterke aantrekking tussen ionen. Veel energie nodig om het rooster te breken.

Bros

Slaat het kristal, dan verschuiven lagen en stoten gelijke ladingen af. Het breekt.

Geleiding

Vast geleidt niet, opgelost of gesmolten wel: dan bewegen de ionen vrij.

Het contrast met metalen is mooi: een metaal vervormt, een zout breekt. Bij metalen houden vrije elektronen de atomen bij elkaar, bij zouten stoten gelijke ladingen elkaar af zodra het rooster verschuift. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Kennis

1

Waaruit bestaat een zout?

A

positieve en negatieve ionen

B

moleculen

C

atomen met vrije elektronen

D

alleen positieve ionen

Een zout bestaat uit twee soorten ionen, positief en negatief, in een ionrooster. Moleculen horen bij moleculaire stoffen, vrije elektronen bij metalen. Alleen positieve ionen kan niet: het zout zou dan geladen zijn.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

De formule van een zout

Het aantal ionen kies je zo dat de lading in totaal nul is. Bij Mg²⁺ en Cl⁻ heb je twee Cl⁻ nodig voor één Mg²⁺. De formule is MgCl₂.

De naam: eerst het metaal, dan het niet-metaal met de uitgang -ide:

• NaCl: natriumchloride

• MgO: magnesiumoxide

Het cijfer onder een symbool zegt hoeveel ionen van die soort er zijn, niet de lading. De verhoudingsformule geeft de kleinste verhouding. Bij 'chloride', 'oxide' en 'sulfide' hoort de uitgang -ide. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Voorbeeldopdracht 1

Stel de formule op van aluminiumoxide. De ionen zijn Al³⁺ en O²⁻.

gegeven

Al³⁺ en O²⁻

gevraagd

formule van aluminiumoxide

uitwerking

2 x 3+ = 6+ en 3 x 2- = 6-

verhouding Al : O = 2 : 3

antwoord

Al₂O₃

Zoek het kleinste getal waar beide ladingen in passen, hier 6. Dat geeft twee Al³⁺ en drie O²⁻. Laat leerlingen controleren dat het totaal nul is. Image credit: LessonUp

Vul de juiste woorden in.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Kennis

2

In een zout zitten positieve en negatieve ionen.

Zout geleidt alleen als het opgelost of gesmolten is.

De formule NaCl hoort bij natriumchloride.

ionen

opgelost

natriumchloride

moleculen

vast

natriumoxide

Deze vraag herhaalt de drie hoofdpunten: opbouw, geleiding en naamgeving. Natriumoxide is Na₂O: dat is de afleider voor wie de uitgang -ide en de formule door elkaar haalt.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Toepassing

3

Hoeveel Cl⁻-ionen heb je nodig bij één Ca²⁺-ion in calciumchloride?

Ca²⁺ heeft twee positieve ladingen, Cl⁻ één negatieve. Dus twee Cl⁻-ionen: CaCl₂. Wie 1 antwoordt, kijkt naar het symbool en niet naar de lading.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Toepassing

4

Een witte stof smelt bij 770 °C, geleidt vast niet maar gesmolten wel. Wat is het?

A

een metaal

B

een moleculaire stof

C

een zout

D

een legering

Een hoog smeltpunt past bij een zout of metaal. Vast niet maar gesmolten wel geleiden is typisch voor een zout: de ionen kunnen pas bewegen als het rooster is gesmolten. Een metaal geleidt vast, een moleculaire stof geleidt nooit.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Toepassing

★ 5

Wat is de formule van natriumoxide? De ionen zijn Na⁺ en O²⁻.

A

NaO

B

Na₂O

C

NaO₂

D

Na₂O₂

O²⁻ heeft twee negatieve ladingen. Er zijn dus twee Na⁺ nodig: Na₂O. Totaal 2 x 1+ en 1 x 2-, samen nul. Wie NaO kiest, kijkt niet naar de ladingen. Wie NaO₂ kiest, zet het cijfer bij het verkeerde ion.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

V E R D I E P I N G

Zout winnen in Nederland

Diep onder de grond in Twente en Groningen liggen dikke lagen steenzout. Bedrijven pompen er water in. Het zout lost op, de pekel wordt omhoog gepompt en ingedampt. Het zout dat overblijft, vind je later in je keuken.

Zout winnen is een combinatie van oplossen, filtreren en indampen, dus alles uit dit hoofdstuk. Vraag leerlingen welke scheidingsmethodes ze herkennen. Image credit: Bernard Spragg, Wikimedia Commons (CC0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

6.3.1 Opbouw van een zout uit ionen

2

6.3.2 Eigenschappen van zouten verklaren

3

6.3.3 Formule en naam van een zout

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

6.3

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp