Paarse vrijdag: Paars FM (luisterles 15 min)

• newEditor
• Maatschappijleer
• Muziek
• Middelbare school
• vmbo g, t, havo, vwo
• Leerjaar 1-5

Introduction

Luisterles van 15 minuten voor Paarse vrijdag (9 oktober), opgebouwd als radio met drie zenders: Smalltown Boy (Bronski Beat, 1984), Born This Way (Lady Gaga, 2011) en Same Love (Macklemore en Ryan Lewis, 2012). Met woordweb, drie luistervragen, een stelling en een exitvraag. Slotdia met Spotify-playlist.

9 OKTOBER · PAARSE VRIJDAG

PAARS

FM

Drie songs, drie zenders en één vraag: wat hoor jij?

LUISTERLES · 15 MIN

88

108

|···|···|···|···|···|···|···|···|

88.4

zender 1 · alleen

96.2 trots

104.7 samen

Dit is een korte luisterles van ongeveer 15 minuten voor Paarse vrijdag (vrijdag 9 oktober). De les is opgebouwd als een radio met drie zenders: 88.4 Alleen (Smalltown Boy, 1984), 96.2 Trots (Born This Way, 2011) en 104.7 Samen (Same Love, 2012). Bij elke zender luisteren de leerlingen naar een fragment van anderhalf à twee minuten en beantwoorden ze één vraag. Benodigd: geluid in de klas. Bij Smalltown Boy en Born This Way speel je een fragment van de officiële clip; lees de notities bij die dia's vooraf.

PAARS FM

WAAROM PAARS?

|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|

PAARSE VRIJDAG

Waarom paars?

In de regenboogvlag staat elke kleur voor iets. Paars staat voor spirit: moed en samen sterk zijn.

Op Paarse vrijdag dragen we paars om te laten zien dat iedereen erbij hoort, wie je ook bent en van wie je ook houdt.

Vandaag luisteren we hoe muziek dat gevoel kan geven.

9

OKTOBER

draag paars

Hou dit kort, hooguit anderhalve minuut. Paars als kleur van spirit komt uit de oorspronkelijke regenboogvlag van Gilbert Baker uit 1978. Maak vooraf duidelijk hoe je praat: respectvol, geen grappen over wie iemand is, en niemand hoeft iets over zichzelf te vertellen. Er kunnen in elke klas leerlingen zitten die lhbti+ zijn of dat nog niet weten of nog niet willen zeggen. Het gesprek gaat over de liedjes en over hoe we met elkaar omgaan.

PAARS FM

OPWARMER

|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|

Wat voel je als je ergens echt bij hoort?

Opwarmer van een minuut. Laat leerlingen op hun eigen scherm woorden invullen: bijvoorbeeld veilig, thuis, blij, mezelf, gezien. Lees er een paar voor en zeg dat we nu drie songs gaan horen over wat er gebeurt als dat gevoel ontbreekt, als het er wel is, en als je het voor iemand anders maakt.

PAARS FM

ZENDER 1 · 88.4 · ALLEEN

|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|

ZENDER 1 · 88.4

ALLEEN

Bronski Beat, Smalltown Boy (1984)

WAAR GAAT HET OVER

Bronski Beat was in 1984 een van de eerste popbands met openlijk homoseksuele leden. Het lied gaat over een jongen die weg moet uit zijn stad, omdat er thuis geen plek is voor wie hij is.

LUISTEROPDRACHT

Luister naar de stem en naar de beat. Klinkt dit vrolijk, verdrietig of allebei?

Officiële clip uit 1984. Dit fragment is zonder geweld; verderop in de clip wordt de jongen wel aangevallen.

Songtekst lezen op Genius

Wat zingt hij? Per couplet, in eigen woorden

Couplet 1: Hij vertrekt in de ochtend met alles wat hij heeft in één kleine koffer en wacht alleen op het station op de trein. Refrein: steeds dezelfde oproep: ren weg, draai je om, blijf niet waar je niet welkom bent. Couplet 2: Zijn moeder zal nooit begrijpen waarom hij weg moest. De antwoorden en de liefde die hij zoekt, vindt hij niet thuis.

NL

Officiële clip van Bronski Beat (London Records, 1984), fragment van 0:40 tot 2:40; het stopt vanzelf. Kondig vooraf aan dat de hoofdpersoon verderop in de clip wordt aangevallen en dat zijn vader hard reageert: dat zit NIET in dit fragment. Je ziet in het fragment o.a. de jongen in het zwembad, het ontbijt met zijn ouders en de treinreis. Laat de clip na 2:40 niet doorlopen (het fragment stopt vanzelf; druk bij het afspelen in volledig scherm niet op de timeline). De hoge, breekbare stem is falset (een kopstem). Het lied is bewust een danshit: de muziek komt uit de clubs waar homo's toen wel welkom waren. Volledige tekst: https://genius.com/Bronski-beat-smalltown-boy-lyrics (niet op de dia vanwege auteursrecht). Wil je dit lied uitgebreider behandelen, dan is er de les LUIDER 23 in de serie protestsongs. Alternatief zonder geweld: het live-optreden bij Top of the Pops van 7 juni 1984 (https://www.youtube.com/watch?v=PS-z3V6sTQQ).

PAARS FM

ZENDER 1 · 88.4 · ALLEEN

|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|

VRAAG

Wat hoor je in de muziek van Smalltown Boy?

A

Een harde rocksound die vooral boos klinkt

B

Een dansbare beat met een kwetsbare stem: vrolijk en verdrietig tegelijk

C

Een rustig pianolied zonder drums

D

Een feestlied zonder enig verdriet

Goed antwoord: B. De beat maakt het een danshit, de hoge stem maakt het kwetsbaar. Doorvraag: waarom zou je een verdrietig verhaal in een danslied stoppen? (Je kunt er met veel mensen naar luisteren en het blijft hangen; voor wie zich alleen voelde, kon het een herkenning zijn.) Laat één leerling in eigen woorden zeggen wat de jongen in het lied meemaakt.

PAARS FM

ZENDER 2 · 96.2 · TROTS

|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|

ZENDER 2 · 96.2

TROTS

Lady Gaga, Born This Way (2011)

WAAR GAAT HET OVER

Lady Gaga maakte dit lied als een lofzang voor iedereen die zich anders voelt, onder wie lhbti+'ers. De boodschap: je bent goed zoals je bent.

LUISTEROPDRACHT

Let op het refrein. Waarom kun je dat met een hele zaal tegelijk meezingen?

Songtekst lezen op Genius

Wat zingt ze? Per couplet, in eigen woorden

Couplet: Haar moeder zei vroeger dat iedereen met een ster in zich wordt geboren. Je mag jezelf zijn, je hoeft je niet te verstoppen en je bent goed zoals je gemaakt bent. Refrein: Ik ben op het goede pad, want ik ben zo geboren. Dus schaam je niet en verander niet. Slot: Wat je afkomst, huidskleur of liefde ook is, houd van jezelf. Ze noemt daarbij ook homo, hetero, bi, lesbisch en trans.

NL

Officiële clip (Interscope, 2011), fragment van 3:05 tot 4:35 met het refrein; het stopt vanzelf. De clip is ruim zeven minuten en begint met een lang, abstract intro: daarom start het fragment pas bij het lied. In dit fragment danst Gaga met een groep dansers in weinig kleding (lingerie) en zie je een stel met skeletmake-up. Dat is artistiek bedoeld, maar kijk het fragment vooraf zelf na en besluit of het bij jouw klas past (leeftijd, school). Wil je alleen het geluid, klik dan op de speler en zet het scherm uit of projecteer niet. Het lied kwam uit in 2011 en werd een wereldhit. Doorvraag: wat is het verschil tussen de zender van daarnet (alleen) en deze (trots)? Wijs op de klank: groot, stampend, bedoeld voor een menigte. Alternatief zonder beelden: de audioversie van het album (https://www.youtube.com/watch?v=sskP6PSfP1M).

PAARS FM

ZENDER 2 · 96.2 · TROTS

|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|

VRAAG

Waarom is Born This Way zo geschikt om met een grote groep te zingen?

A

Het is een zacht lied dat je alleen luistert

B

De tekst is moeilijk en vol verborgen betekenissen

C

Er zit geen refrein in het lied

D

Het refrein is simpel en herhaalt de boodschap: je bent goed zoals je bent

Goed antwoord: D. Een lied dat een groep moet dragen heeft een refrein dat je na één keer kunt meezingen. Doorvraag: welk ander lied ken je dat door een hele zaal wordt meegezongen, en waarom?

PAARS FM

ZENDER 3 · 104.7 · SAMEN

|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|

ZENDER 3 · 104.7

SAMEN

Macklemore & Ryan Lewis, Same Love (2012)

WAAR GAAT HET OVER

Rapper Macklemore is zelf niet homo, maar schreef dit lied over het recht van iedereen om van wie dan ook te houden. Nederland was in 2001 het eerste land ter wereld waar paren van gelijk geslacht mochten trouwen.

LUISTEROPDRACHT

Zangeres Mary Lambert zingt het refrein. Wat doet haar stem met het lied?

Songtekst lezen op Genius

Wat zingen ze? Per couplet, in eigen woorden

Couplet: De rapper herinnert zich dat hij als kind dacht dat hij homo was, omdat hij graag tekende. Hij laat zien hoe snel mensen een etiket plakken en hoe kwetsend het is als "gay" een scheldwoord is. Refrein (Mary Lambert): Ik kan niet veranderen, ook al zou ik het willen. Ik ben niet verkeerd, zoals ik ben. Liefde is liefde. Verderop: ook kerk en samenleving komen langs: niemand hoort te worden buitengesloten om van wie hij houdt.

NL

Officiële clip, het fragment start aan het begin. In het lied gaat het ook over homofobie en over het gebruik van "gay" als scheldwoord; de tekst is Engelstalig en staat niet op de dia vanwege auteursrecht (volledige tekst: https://genius.com/Macklemore-and-ryan-lewis-same-love-lyrics). Het lied kwam uit in 2012, toen in de Verenigde Staten over het homohuwelijk werd gestreden. Nederland opende het huwelijk op 1 april 2001. Mary Lambert zingt het refrein vanuit haar eigen ervaring als lesbische vrouw. Doorvraag: waarom is het misschien belangrijk dat iemand die er zelf niet door geraakt wordt toch opkomt voor een ander?

PAARS FM

ZENDER 3 · 104.7 · SAMEN

|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|

VRAAG

Macklemore is zelf niet homo, maar maakte dit lied toch. Wat laat hij daarmee zien?

A

Dat het ook jouw zaak is als iemand wordt buitengesloten

B

Dat alleen wie zelf homo is hierover iets mag zeggen

C

Dat muziek nooit iets kan veranderen

D

Dat liefde alleen over het huwelijk gaat

Goed antwoord: A. Een bondgenoot is iemand die opkomt voor een ander, ook als hij er zelf niet door geraakt wordt. Doorvraag: wat kun je op school doen als je ziet dat iemand wordt buitengesloten of uitgescholden?

1

Eens

2

Oneens

PAARS FM

STELLING

Een lied kan je het gevoel geven dat je erbij hoort.

Stemmoment van ongeveer anderhalve minuut. Laat eerst stemmen en vraag daarna twee leerlingen met een verschillend antwoord om hun keuze te onderbouwen, zonder dat iemand iets over zichzelf hoeft te vertellen. Eens: herkenning, je bent niet de enige. Oneens: een lied verandert niets aan hoe mensen je behandelen, daar heb je gedrag voor nodig. Beide kanten zijn verdedigbaar; verbind ze met de volgende dia.

PAARS FM

EXIT

|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|····|

Wat kun jij morgen doen zodat iemand zich gehoord voelt?

Exitvraag, ongeveer anderhalve minuut. Een goed antwoord is concreet: wie, wat, wanneer (bijvoorbeeld "naast iemand gaan zitten in de kantine", "ingrijpen als iemand wordt uitgescholden", "paars dragen en vertellen waarom"). Bij een algemene wens als "aardig zijn" vraag je door: wat doe je dan precies?

PAARS FM

UITZENDING AFGELOPEN

VRIJDAG 9 OKT

DRAAG PAARS

Wil je praten over wat dit met je doet? Dat kan bij je mentor, de vertrouwenspersoon of via de Kindertelefoon: 0800-0432.

Je hoort erbij.

Slotdia. Herinner de klas aan Paarse vrijdag op 9 oktober en vraag iedereen paars te dragen. Noem de hulpmogelijkheden: de mentor, de vertrouwenspersoon van de school of de Kindertelefoon (0800-0432, gratis). Wil je een langere les over één van de liedjes, dan kun je Smalltown Boy uitgebreid behandelen met LUIDER 23.

PAARS FM

LUISTER VERDER

DE DRIE ZENDERS IN ÉÉN PLAYLIST

Smalltown Boy, Born This Way en Same Love, om thuis nog eens te luisteren. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Paars FM · Paarse vrijdag.

Open de playlist

scan en luister

Slotdia met de openbare Spotify-playlist Paars FM · Paarse vrijdag (https://open.spotify.com/playlist/2D8Eex3Bt6XhA1VwWqh2xm) met de drie songs van de les. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.