LUIDER 22 · Zwart wit (Frank Boeijen Groep)

• newEditor
• Muziek
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, havo, vwo
• Leerjaar 3-6

Introduction

LUIDER, protestsongs in de schijnwerpers. Les 22: Zwart wit van Frank Boeijen Groep (1984). Het dansbare antwoord op een racistische moord in Amsterdam. Vraag van de les: Kun je dansen op een lied over een moord? Les van 30 tot 40 minuten met video, de tekst in eigen woorden, hoe de muziek protesteert en een stelling. Map 3: Muren en grenzen (1984-1987).

LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS

22

ZWART WIT

FRANK BOEIJEN GROEP · 1984

Het dansbare antwoord op een racistische moord in Amsterdam.

Zwart wit gaat over de dood van Kerwin Duinmeijer, een Antilliaanse jongen van 15 die in augustus 1983 in Amsterdam werd doodgestoken. Het onderwerp is gevoelig: de les noemt wat er gebeurde zonder details en laat geen foto van de plek zien. Houd er rekening mee dat leerlingen zelf racisme meemaken of hebben meegemaakt. Bekijk de clip vooraf. Image credit: Peter Wiegerinck / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

DE VRAAG VAN DEZE LES

Kun je dansen op een lied over een moord?

NA DEZE LES KUN JE

• vertellen wat er in 1983 met Kerwin Duinmeijer gebeurde

• uitleggen wat het refrein bedoelt met niet zwart-wit denken

• beschrijven waarom Boeijen van een ballade een dansbaar nummer maakte

Laat de vraag van de les eerst even hangen. Veel leerlingen zullen zeggen dat dat niet kan of niet hoort. Precies die spanning tussen een zwaar onderwerp en een vrolijke beat is het gesprek van deze les. De vraag komt aan het eind terug.

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

KIJK EN LUISTER

Frank Boeijen Groep, Zwart wit (1984)

Let op het verschil tussen de coupletten en het refrein. Past de muziek bij het verhaal? Wat voel je bij het luisteren?

De officiële videoclip van het kanaal FrankBoeijenVEVO. De clip kostte 30.000 gulden, veel geld voor een Nederlandse band in 1984. Laat leerlingen na afloop kort zeggen wat ze hoorden: veel van hen horen eerst een vrolijk popnummer en pas bij het tweede luisteren waar het over gaat. Verder luisteren: Boeijen zingt het veel later nog steeds, bijvoorbeeld in het MAX Kerstconcert (YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=xEEk8tCquY4).

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

DE TIJD

Amsterdam, augustus 1983

In de nacht van 20 op 21 augustus 1983 wordt de 15-jarige Kerwin Duinmeijer in het centrum van Amsterdam neergestoken. De dader is een skinhead van 16. Getuigen horen racistische opmerkingen.

Een taxichauffeur weigert Kerwin naar het ziekenhuis te brengen. Hij overlijdt later die nacht. Een week later lopen veel mensen mee in een mars tegen racisme.

Mars tegen racisme in de Wibautstraat, Amsterdam, 27 augustus 1983.

Kerwin werd geboren op Curaçao en woonde in Amsterdam bij het pleeggezin Duinmeijer; zijn eigen achternaam was Lucas. Het gebeurde bij een snackbar in de Damstraat, na een verjaardagsfeest. Een tweede taxichauffeur hielp wel en belde een ambulance. De rechter vond racisme als hoofdmotief niet bewezen, maar in de samenleving werd de moord algemeen als racistisch gezien. Zijn dood wordt vaak genoemd als de eerste racistische moord in Nederland na de Tweede Wereldoorlog. Een skinhead: in die jaren vaak een jongere uit een extreemrechtse groep met kaalgeschoren hoofd. Houd het gesprek bij wat er gebeurde en wat het met mensen deed, niet bij het geweld zelf. Image credit: Marcel Antonisse / Anefo / Wikimedia Commons (CC0)

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

DE MAKER

Een popzanger uit Nijmegen zoekt woorden

Frank Boeijen (1957) uit Nijmegen heeft met zijn band de Frank Boeijen Groep net zijn eerste hits. Het nieuws over Kerwin laat hem niet los.

Hij twijfelt: zit iemand wel te wachten op een popliedje hierover? De familie van Kerwin geeft toestemming. Als voorbeeld neemt hij een lied van Bob Dylan over een echte moord: kort vertellen wat er gebeurde.

1984

IN JANUARI KOMT ZWART WIT UIT ALS SINGLE

Het Dylan-lied is The Lonesome Death of Hattie Carroll (1964), over een zwarte vrouw die door een rijke witte man werd doodgeslagen. Boeijen maakte de tekst steeds eenvoudiger, met Bram Vermeulen als voorbeeld. Het nummer was eerst bedoeld als liefdeslied over een wit en een zwart geliefd stel, een soort Romeo en Julia. De band had in 1983 zijn doorbraak met het album 1001 Hotel en de hit Linda. Boeijen vertelde in 2017 in de radioserie De Strijdbare 17 (NPO Radio 1) dat hij het jammer vindt dat het nummer nog actueler is dan toen. Na het succes werd hij bedreigd en trad hij een tijd op met beveiliging (NPO Radio 2).

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

DE WERELD

Apartheid in Zuid-Afrika

In dezelfde jaren kijkt Nederland naar Zuid-Afrika. Daar geldt apartheid: de wet deelt mensen in naar huidskleur, en zwarte Zuid-Afrikanen hebben veel minder rechten.

In Nederland groeit het protest daartegen. Zwart wit gaat over Kerwin, niet over Zuid-Afrika. Maar de oproep om mensen niet naar kleur in te delen, past bij allebei.

Demonstratie tegen apartheid in Amsterdam, 14 september 1985.

Apartheid (Afrikaans voor gescheidenheid) was van 1948 tot begin jaren negentig de officiële politiek in Zuid-Afrika. Nelson Mandela zat van 1962 tot 1990 gevangen. De Nederlandse anti-apartheidsbeweging riep op tot boycots, bijvoorbeeld van Zuid-Afrikaanse producten en van Shell. Let op: het lied wordt soms met apartheid in verband gebracht, maar in de bronnen die we vonden (Wikipedia, NPO Radio 1, 2 en 5, MAX) noemt Boeijen alleen de moord op Kerwin als aanleiding. Presenteer apartheid daarom als de wereld om het lied heen. Doorvraag: waarom komt een lied met deze titel in 1984 extra hard aan? Image credit: Sjakkelien Vollebregt / Wikimedia Commons (CC0)

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

DE TEKST

Waar gaat het over?

Volledige tekst: genius.com

COUPLET 1

Een jongen loopt 's avonds door de stad en ziet aan de overkant een groep staan. Iemand maakt hem duidelijk dat hij er niet bij hoort. Het geweld volgt in een paar harde, losse woorden. Dan spreekt de zanger jou aan: kies positie.

REFREIN

Een oproep die steeds terugkomt: kijk niet naar huidskleur en deel mensen niet in twee kampen in. Laat je gevoel voor de ander beslissen, niet je vooroordeel.

COUPLET 2

De straat is donker. Er komt een taxi, maar hulp komt te laat. De zanger vraagt wie een schone auto belangrijker vindt dan een mensenleven, en vraagt jou opnieuw waar je staat.

Lees de volledige tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Wijs op het perspectief: de coupletten vertellen in de derde persoon, als een kort verslag, en noemen geen naam. Aan het eind van elk couplet stapt de zanger uit het verhaal en spreekt hij de luisteraar aan. Het tweede couplet verwijst naar de taxichauffeur die weigerde te helpen. Het refrein speelt met de dubbele betekenis van zwart-wit: huidskleur en denken in twee kampen. Leuk weetje: het tijdschrift Onze Taal noemde het refrein in 2005 een van de bekendste verkeerd verstane Nederlandse liedteksten (een mondegreen). Vraag of leerlingen weten welk woord mensen vaak verkeerd horen.

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

VRAAG

Het refrein speelt met de woorden zwart en wit. Welke dubbele betekenis hebben ze?

A

Huidskleur, en de zwart-witbeelden van het journaal toen

B

Goed en kwaad, en de dader en het slachtoffer in het lied

C

Dag en nacht, en de donkere straat uit de coupletten

D

Huidskleur, en denken in twee kampen zonder iets ertussen

Het goede antwoord: huidskleur, en zwart-wit denken, dus mensen verdelen in twee kampen: wij en zij, erbij en niet erbij. De oproep is om dat allebei niet te doen. Goed en kwaad is een begrijpelijke keuze, maar het lied vraagt juist om niet in hokjes te denken. Doorvraag: waar zie je dat zwart-wit denken vandaag, online of op school?

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

DE MUZIEK

Een zwaar verhaal op een dansbare beat

Ballade wordt dans

Boeijen schreef het als trage ballade. In de studio maakte de band er een snel, dansbaar nummer van, dat ook in de disco gedraaid kon worden.

Vorm

Twee korte coupletten vertellen het verhaal. Het refrein komt vaak terug, met achtergrondzang die herhaalt. Na een instrumentaal stuk eindigt het lied met het refrein.

Klank

Nederpop met invloed van new wave: synthesizers, twee gitaren, bas en een strakke drumbeat. Het verhaal is somber, de muziek licht en vol energie.

Verdieping voor conservatoriumstudenten en muziekleerlingen. Opgenomen in 1983 in de Soundpush Studio in Blaricum voor het album Kontakt (1984), met geluidstechnicus Robin Freeman. Bezetting: Frank Boeijen (zang), Wil Theunissen en Peter van Benthem (gitaar), Jos Haagmans (toetsen, achtergrondzang), Maarten Peters (achtergrondzang), Nels Busch (bas) en Henk Wanders (drums). Boeijen vertelde aan MAX dat de band er lang over deed, omdat het nummer naast een boodschap ook dansbaar moest zijn. Het refrein werkt als call and response: de leadzang zet een regel in, het koor herhaalt hem. Luisteropdracht: laat studenten aanwijzen waar de muziek het vrolijkst klinkt en wat de tekst op dat moment vertelt. Doorvraag: werkt het contrast tussen tekst en muziek, of zwakt de beat de boodschap af? Vergelijk met Strange Fruit, dat juist traag en stil is.

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

DE NAWERKING

Een hit die bleef

1983

Kerwin Duinmeijer wordt vermoord. Een mars tegen racisme volgt.

1984

Zwart wit haalt nummer 4 in de Top 40.

1999

Het nummer staat in de eerste Top 2000, en sindsdien elk jaar.

2007

Nummer 14 in de Radio 2 Top 100 van de Protestsongs.

2008

Boeijen zingt het in het Arabisch op een dag tegen racisme.

2010

Nummer 9 in de nieuwe Top 100 van de Protestsongs.

In 1984 kwam ook het beeld Mama Baranka (Moeder Aarde) van Nelson Carrilho in het Vondelpark, ter herinnering aan Kerwin. Daar wordt hij elk jaar rond 20 augustus herdacht. De single stond vanaf 28 januari 1984 in de Top 40 en er werden ongeveer 70.000 exemplaren van verkocht; in de Nationale Hitparade kwam hij op 3. De Arabische versie zong Boeijen in 2008 in Amsterdam op de VN-dag tegen racisme, met Oulfa Rouached en Kasba. De Top 100 van de Protestsongs van 2010 werd uitgezonden door LLiNK vanuit Paradiso. Het nummer stond in elke Top 2000 sinds 1999, het hoogst in 1999 (plek 467); in 2025 stond het op 895.

1

Eens

2

Oneens

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

STELLING

Een lied over een echte moord hoort niet dansbaar te zijn.

Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: Boeijen wilde juist dat het nummer in de disco gedraaid werd. Wat win je daarmee, en wat verlies je? (Meer luisteraars, ook mensen die nooit naar een protestlied zouden luisteren; maar sommigen dansen erop zonder te horen waar het over gaat.) Doorvraag 2: hoe zou de familie van Kerwin het ervaren, een hit over de dood van hun zoon? Ze gaven toestemming. Maakt dat voor jou verschil?

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

TERUG NAAR DE VRAAG

Kun je dansen op een lied over een moord?

WAT BLIJFT

• Zwart wit vertelt kort en zonder namen hoe Kerwin Duinmeijer in 1983 werd vermoord, en hoe hulp te laat kwam.

• Het refrein vraagt je om mensen niet in te delen naar kleur of in twee kampen.

• Juist omdat het dansbaar is, werd het een grote hit, en hoorde heel Nederland het verhaal.

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

Maak jij van een onrecht van nu een dansnummer of een ballade? Waarom?

Exitvraag. Laat leerlingen een concreet nieuwsbericht over uitsluiting kiezen. Een goed antwoord noemt dat bericht en kiest bewust een vorm, met een reden die met het effect op de luisteraar te maken heeft: een dansnummer bereikt veel mensen, een ballade dwingt je stil te staan. Veelgemaakte fout: alleen de eigen smaak noemen ("ik hou van dance") zonder uit te leggen wat de vorm met de boodschap doet.

LUIDER

22 · ZWART WIT · FRANK BOEIJEN GROEP

LUISTER VERDER

ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST

Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.

Open de playlist

Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.