Invloed door de tijd (Burgerschap mbo 3 en 4, Macht en besluitvorming 3)

Foto: Ainali, CC BY-SA 4.0

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Invloed door de tijd

Stemrecht, een werkdag van acht uur en een eerlijker loon voor jongeren: niets daarvan ging vanzelf. Wie zorgde ervoor?

Les 3  ·  Macht en besluitvorming

1 / 17
suivant
Slide 1: Slide
newEditorBurgerschapMBOStudiejaar 1

Cette leçon contient 17 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

time-iconLa durée de la leçon est: 40 min
Signaler cette leçon

Introduction

Studenten ontdekken hoe de invloed van gewone mensen in Nederland is gegroeid: van kiesrecht voor een kleine groep naar stemrecht voor iedereen vanaf 18, van werkdagen van twaalf uur naar de Arbeidswet en de cao. Ze leren welke rol vakbonden en stakingen spelen, vergelijken actievoeren vroeger en nu met sociale media, en zoeken zelf uit welke groep voor welke verandering heeft gestreden. Mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Past bij de politiek-juridische dimensie van burgerschap en bij het thema Macht en besluitvorming uit het expertadvies voor het nieuwe burgerschapsonderwijs.

Instructions

Feuilles de travail

Éléments de cette leçon

Foto: Ainali, CC BY-SA 4.0

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Invloed door de tijd

Stemrecht, een werkdag van acht uur en een eerlijker loon voor jongeren: niets daarvan ging vanzelf. Wie zorgde ervoor?

Les 3  ·  Macht en besluitvorming

Over deze les: les 3 van het thema Macht en besluitvorming, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten ontdekken hoe de invloed van gewone mensen in Nederland is gegroeid: van kiesrecht voor een kleine groep rijke mannen naar kiesrecht voor iedereen vanaf 18, en van lange werkdagen naar cao-afspraken. Ze zien welke rol vakbonden, stakingen en tegenwoordig sociale media daarin spelen.

Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de politiek-juridische dimensie (democratie en invloed van burgers). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Macht en besluitvorming, eis 3) gaat het om hoe invloed en zeggenschap door de tijd zijn veranderd en wat groepen daaraan hebben bijgedragen. Image credit: Ainali, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 3

Na deze les:

1

Je kan voorbeelden geven van hoe de invloed van gewone mensen is gegroeid.

2

Je kan uitleggen hoe vakbonden het werk hebben veranderd.

3

Je kan beschrijven hoe sociale media het actievoeren veranderen.

Leerdoelen: lees ze kort voor. De eerste twee zijn in de trailer van vorige les al genoemd. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.

S T A R T V R A A G

LES 3

Heb jij weleens online iets gedaan om iets te veranderen?

1

Ja, ik heb een petitie getekend

2

Ja, ik heb iets gedeeld of gepost

3

Nee, maar ik zou het wel doen

4

Nee, dat heeft volgens mij geen zin

Startvraag: vraag na de uitslag een paar studenten waar het over ging. Vraag ook aan de groep die denkt dat het geen zin heeft waarom ze dat vinden. Aan het eind van de les komt die vraag terug: wat werkt wel?

M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G

LES 3

Lang niet iedereen mocht stemmen

Lange tijd mochten alleen mannen stemmen die genoeg belasting betaalden. Wie arm was, had geen stem.

  • In 1917 kregen alle mannen stemrecht, ook arme arbeiders.

  • Vanaf 1919 mochten ook vrouwen stemmen.

  • In 1972 werd de leeftijd om te stemmen verlaagd naar 18 jaar.

Dat ging niet vanzelf. Arbeiders, vrouwen en jongeren voerden er jarenlang actie voor.

Uitleg: het oude stelsel heet censuskiesrecht: je stem hing af van hoeveel belasting je betaalde. In 1917 kwam het algemeen mannenkiesrecht. Arbeidersbewegingen en vakbonden hadden daar lang voor gestreden. Het vrouwenkiesrecht van 1919 staat uitgebreider in les 3 van het thema Verschil en gelijkwaardigheid. Sinds 1972 mag je vanaf 18 jaar stemmen.

Vraag: wie in deze klas had in 1900 mogen stemmen? Laat studenten bedenken wat dat zegt over wie toen de macht had.

V R A A G

LES 3

Rond 1900 mocht lang niet iedereen stemmen. Waar hing het af van of een man mocht stemmen?

A

Van het geloof dat hij had

B

Van hoeveel belasting hij betaalde

C

Van het beroep dat hij had

D

Van de stad waar hij woonde

Antwoord: B. Onder het censuskiesrecht mocht je alleen stemmen als je genoeg belasting betaalde. Arme arbeiders hadden dus geen stem, tot het algemeen mannenkiesrecht van 1917. Vraag door: wat zou er in de politiek veranderen als opeens veel meer mensen mogen stemmen?

M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G

LES 3

Foto: Donald Trung Quoc Don, CC BY-SA 4.0

Samen het werk neerleggen

Rond 1900 waren werkdagen van twaalf uur heel gewoon, ook voor kinderen. Arbeiders verenigden zich in vakbonden: samen sta je sterker dan alleen.

  • Met een staking leggen werknemers samen het werk neer om druk te zetten.

  • In 1919 kwam de Arbeidswet: een werkdag van hooguit acht uur.

  • Nu maken vakbonden en werkgevers afspraken in een cao.

Uitleg: een vakbond is een vereniging van werknemers die samen opkomen voor een goed loon en goede werkomstandigheden. Een cao is een collectieve arbeidsovereenkomst, met afspraken over bijvoorbeeld loon, werktijden, toeslagen en vakantiedagen. Veel studenten werken al onder een cao, bijvoorbeeld in de supermarkt, de horeca of de zorg.

De Arbeidswet van 1919 stelde een werkdag van hooguit acht uur en een werkweek van hooguit 45 uur in. Vraag of studenten een recente staking kennen en wat de stakers wilden. Image credit: Donald Trung Quoc Don, CC BY-SA 4.0

W A T D E N K J I J ?

LES 3

Zet deze veranderingen op volgorde: van lang geleden naar recent.

1

Alle mannen krijgen stemrecht

2

Een werkdag van hooguit acht uur

3

Een wet regelt de ondernemingsraad

4

Stemmen mag vanaf 18 jaar

Antwoord: het algemeen mannenkiesrecht kwam in 1917, de Arbeidswet met de achturendag in 1919, de Wet op de ondernemingsraden in 1950 en stemmen vanaf 18 jaar in 1972.

Vraag door: welke groep heeft bij elke verandering de meeste invloed gewonnen?

V R A A G

LES 3

Het personeel van een distributiecentrum legt een dag het werk neer, omdat het overleg over een nieuwe cao vastzit. Wie roept meestal op tot zo'n staking?

A

De vakbond

B

De ondernemingsraad

C

De gemeenteraad

D

De Arbeidsinspectie

Antwoord: A. Over de cao onderhandelt de vakbond met de werkgevers, en de vakbond roept op tot een staking. De ondernemingsraad praat mee over zaken binnen het eigen bedrijf, maar organiseert geen stakingen. De Arbeidsinspectie controleert of werkgevers zich aan de arbeidswetten houden.

M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G

LES 3

Actievoeren toen en nu

Toen

Je deelde pamfletten uit, vergaderde in zalen en liep mee in optochten. Het kostte weken om veel mensen te bereiken.

Of jouw actie bekend werd, hing af van de kranten en later van radio en tv.

Nu

Met één bericht bereik je duizenden mensen. Een online petitie teken je in een minuut. Via sociale media organiseer je snel een actie.

Maar een like is snel gegeven. Echte verandering vraagt meestal meer dan dat.

Uitleg: bespreek ook de nadelen van sociale media. Berichten worden niet vooraf gecontroleerd, dus ook onjuiste informatie verspreidt zich snel. En wie alleen online iets liket, doet vaak niet meer mee als het moeite kost.

Hulpzin voor wie vastloopt: wat is sneller, wat is sterker?

M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G

LES 3

Jongeren zetten zelf iets in gang

Tot 2017 kreeg je pas vanaf 23 jaar het volledige minimumloon. Wie jonger was, verdiende veel minder voor hetzelfde werk.

Jongeren van vakbonden voerden jarenlang actie, op straat en online. Ze verzamelden verhalen, lobbyden bij politici en zochten media-aandacht.

De leeftijd ging stap voor stap omlaag. Sinds 2019 krijg je het volledige minimumloon vanaf 21 jaar.

Uitleg: in 2017 ging de leeftijd voor het volledige minimumloon van 23 naar 22 jaar, in 2019 naar 21 jaar. Onder de 21 krijg je een percentage van het volledige minimumloon. Een besluit als dit komt altijd tot stand door een combinatie van actie, overleg en politieke keuzes.

Vraag: wat zegt dit voorbeeld over de invloed die jongeren zelf kunnen hebben?

V R A A G

LES 3

Kofi is 21 jaar en werkt bij een bezorgdienst. Vanaf welke leeftijd heb je nu recht op het volledige minimumloon?

A

24 jaar

B

23 jaar

C

22 jaar

D

21 jaar

Antwoord: D. Sinds 2019 krijg je vanaf 21 jaar het volledige minimumloon. Kofi heeft er dus recht op. Vraag door: weet je hoe je kunt nagaan of je loon klopt? Bijvoorbeeld via je loonstrook en de cao van je branche.

J O U W A N T W O O R D

LES 3

Noem een actie van de laatste jaren die je kent, online of op straat. Wat wilde de groep veranderen, en lukte dat?

Open vraag: goede antwoorden noemen een concrete actie, het doel en of het iets opleverde. Studenten kunnen denken aan klimaatmarsen, stakingen in het openbaar vervoer of de zorg, protesten over wonen of acties op sociale media.

Vervolgvraag: waarom lukt de ene actie wel en de andere niet? Denk aan het aantal mensen, de steun van anderen en wie er moet beslissen.

S T E L L I N G

LES 3

Staken in het openbaar vervoer moet altijd mogen, ook als ik daardoor niet op school of stage kom.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens één argument geven. Er is geen goed of fout antwoord: het gaat om het onderbouwen van een standpunt. Het dilemma zit tussen het recht van werknemers om samen druk te zetten en de last voor reizigers. Vraag door: wat zou er gebeuren als staken helemaal niet meer mocht?

O P D R A C H T

LES 3

Wie vocht ervoor?

1

Kies een groep: werknemers, vrouwen, jongeren of mensen met een beperking.

2

Zoek online één verandering waar deze groep voor heeft gestreden, en wanneer die er kwam.

3

Schrijf op hoe de groep invloed kreeg: door te staken, te stemmen, te demonstreren of online actie te voeren.

10

minute

00

second

In groepjes van drie

Opdracht: laat studenten bij voorkeur betrouwbare bronnen gebruiken, zoals Rijksoverheid.nl, Parlement.com of de website van een vakbond of belangenorganisatie. Laat aan het eind elk groepje in één zin vertellen wat ze vonden, en zet de veranderingen samen op een tijdlijn op het bord.

Hulp voor wie vastloopt: denk aan stemrecht, gelijke behandeling, het minimumloon of toegankelijkheid van gebouwen en vervoer.

T E R U G B L I K

LES 3

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Voorbeelden geven van hoe de invloed van gewone mensen is gegroeid

2

Uitleggen hoe vakbonden het werk hebben veranderd

3

Beschrijven hoe sociale media het actievoeren veranderen

4

Geen, alle drie lukken me

Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Macht op de werkvloer

Op je stage of werk heb je te maken met mensen die meer te zeggen hebben dan jij. Meestal gaat dat goed. Volgende les ontdek je wanneer gezag eerlijk is, en waar je terechtkunt als het niet goed voelt.

  • Je kan het verschil uitleggen tussen macht en gezag op je stage of werk.

  • Je kan vertellen waar je terechtkunt als iemand op je werk over je grens gaat.

Volgende les: thema Macht en besluitvorming, les 4.

Klik hier

Image credit: LessonUp