Drogredenen (Nederlands vwo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Examentraining drogredenen voor vwo met twee eigen leesteksten. Leerlingen oefenen drie vraagtypen: de drogreden benoemen, uitleggen en citeren, en discussie en ironie, met modelantwoorden in de notities.

Een debat tussen leerlingen in een klaslokaal

EXAMENSTOF NEDERLANDS · ARGUMENTATIE · DROGREDENEN

Examentraining

Drogredenen: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Joshua Olal Believer / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

EXAMENSTOF NEDERLANDS · ARGUMENTATIE · DROGREDENEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan in een complexe tekst drogredenen benoemen, onderbouwd uitleggen en citeren, ook als ze verpakt zijn in ironie of een impliciet standpunt.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · ARGUMENTATIE · DROGREDENEN

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees de vraag: gaat het om een schema, een discussieregel, of om beide?

• 2. Zoek: het (soms impliciete) standpunt en het argument in de aangewezen alinea

• 3. Controleer: is het argument toereikend? Let op bron, voorbeelden, oorzaken en toon

• 4. Benoem: kies de term uit de lijst en weeg de bijna-goede opties

• 5. Schrijf: term, wat er niet klopt, en een gegeven uit de tekst

EXAMENSTOF NEDERLANDS · ARGUMENTATIE · DROGREDENEN

Vraagtype 1: benoem de drogreden

• Je krijgt een alinea of zin en kiest de drogreden uit vier opties

• Bij vwo zijn twee opties vaak bijna goed: toets elke optie aan de tekst

• Zoek eerst wat de schrijver wil bewijzen, ook als het standpunt impliciet blijft

• Gebruik de termen uit de lijst, zoals 'onjuist beroep op autoriteit'

EXAMENSTOF NEDERLANDS · ARGUMENTATIE · DROGREDENEN

Tekst 1: Vier dagen naar school

(1) Het is bijna ontroerend om te zien hoe star Nederland vasthoudt aan de vijfdaagse schoolweek, alsof het in de grondwet staat. Hoog tijd voor een nuchter standpunt: scholen moeten overstappen op een vierdaagse schoolweek, en wel zo snel mogelijk.

(2) De cijfers liegen niet. In de gemeente Veldwijk testten drie scholen vorig jaar zo'n week, en het ziekteverzuim onder leerlingen daalde merkbaar. Het kan geen toeval zijn dat een vrije vrijdag het welzijn bevordert. (De winter was dat jaar overigens opvallend zacht, maar dat terzijde.)

Eigen tekst voor Examenstof

Standpunt: scholen moeten overstappen op een vierdaagse schoolweek. Toon licht ironisch. Alinea 2 oorzaak-gevolg.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · ARGUMENTATIE · DROGREDENEN

Tekst 1 (vervolg)

(3) Wie nog twijfelt, luistert naar de wetenschap. Prof. dr. Wim Aalberts, hoogleraar astrofysica en een man die gewend is in grote lijnen te denken, noemde de vierdaagse schoolweek onlangs 'de enige logische stap'. Daar valt weinig tegenin te brengen.

(4) Een school is toch gewoon een kantoor? Op kantoor werken steeds meer mensen vier dagen per week en bijna iedereen is er blij mee. Wat voor kantoren goed genoeg is, kan voor scholen niet verkeerd zijn.

Eigen tekst voor Examenstof

Alinea 3 onjuist beroep op autoriteit (ondeskundig), alinea 4 verkeerde vergelijking.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · ARGUMENTATIE · DROGREDENEN

Tekst 1 (vervolg 2)

(5) De tegenstanders zwijgen graag over de keerzijde. Als leerlingen nog langer vijf dagen per week naar school moeten, is er binnen tien jaar een hele generatie opgebrand.

(6) Het is dus simpelweg verstandig om scholen vier dagen open te houden, want vier dagen school per week is beter dan vijf.

Eigen tekst voor Examenstof

Alinea 5 overdrijven van nadelen, alinea 6 cirkelredenering.

Welke drogreden zit in alinea 2?

Het ziekteverzuim daalde. Het kan geen toeval zijn dat een vrije vrijdag het welzijn bevordert.

A

Verkeerde vergelijking

B

Vals dilemma

C

Onjuist beroep op oorzaak-gevolg

D

Overdrijven van voor- of nadelen

Het verzuim daalt na de proef, dus de proef is de oorzaak. De zachte winter is een andere oorzaak en wordt weggewuifd. Verwachte fout: overhaaste generalisatie (drie scholen), maar de conclusie is een oorzaak, geen algemene regel.

Waarom is het beroep op prof. Aalberts onjuist?

Prof. dr. Wim Aalberts, hoogleraar astrofysica, noemde de vierdaagse schoolweek 'de enige logische stap'.

A

Hij heeft geen deskundigheid op dit terrein

B

Hij is belanghebbend bij de vierdaagse week

C

Hij spreekt zichzelf elders in de tekst tegen

D

Hij valt tegenstanders persoonlijk aan

Aalberts is hoogleraar astrofysica en dus ondeskundig op het gebied van onderwijs. De tekst noemt geen belang en geen tegenspraak.

Welke drogreden zit in alinea 5?

Als leerlingen nog langer vijf dagen naar school moeten, is er binnen tien jaar een hele generatie opgebrand.

A

Vals dilemma

B

Overdrijven van voor- of nadelen

C

Onjuist beroep op oorzaak-gevolg

D

Persoonlijke aanval

De gevolgen van nog langer vijf dagen school (een hele generatie opgebrand) worden schromelijk overdreven. Er worden geen twee opties gesteld, dus geen vals dilemma.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · ARGUMENTATIE · DROGREDENEN

Vraagtype 2: uitleggen en citeren

• Open vraag: noem de drogreden en leg uit waarom, met een gegeven uit de tekst

• Modelantwoord: term + wat ontbreekt of verschilt + tekstgegeven

• Citeervraag: schrijf precies op wat gevraagd wordt, niet meer

• Bij een vergelijking: noem minstens één relevant verschil

Leg uit waarom alinea 4 een verkeerde vergelijking is.

Modelantwoord (2 punten): school en kantoor worden gelijkgesteld, maar ze verschillen op relevante punten. Op kantoor kiezen volwassenen hun werkweek; leerlingen zijn minderjarig en moeten in een vast aantal uren leerdoelen halen. Een voorbeeld van een relevant verschil volstaat. Verwachte fout: alleen 'het is geen kantoor' zonder verschil.

Waarom is alinea 6 een cirkelredenering?

Modelantwoord (2 punten): het argument ('vier dagen school is beter dan vijf') zegt in andere woorden hetzelfde als het standpunt ('het is verstandig om scholen vier dagen open te houden'). Er komt geen nieuw argument bij. Verwachte fout: ontduiken van de bewijslast; dat is ook waar, maar de vraag zoekt de specifieke drogreden.

Citeer de zin in alinea 2 die de oorzaak aanwijst.

Modelantwoord: 'Het kan geen toeval zijn dat een vrije vrijdag het welzijn bevordert.' Eerste en laatste woorden (Het kan ... bevordert) zijn ook goed. Verwachte fout: de zin over de zachte winter citeren.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · ARGUMENTATIE · DROGREDENEN

Vraagtype 3: discussie en toon

• In een debat letten we op wat iemand doet met het standpunt of de persoon van de ander

• Ironie kan een persoonlijke aanval zijn: 'u weet het weer beter dan alle deskundigen'

• Bij open vragen met twee drogredenen: benoem beide, leg beide uit

EXAMENSTOF NEDERLANDS · ARGUMENTATIE · DROGREDENEN

Tekst 2: Debat over fietsstallingen

(1) In de raadszaal van Veldwijk lag donderdagavond een voorstel van wethouder Ineke Sluis: veertig parkeerplaatsen in het centrum worden ingeruild voor stallingen voor fietsen. Raadslid Hugo Meerman was tegen.

(2) "Dit voorstel is niets anders dan een plan om de auto uit onze stad te weren," zei Meerman. "Wie de auto verbant, verbant de winkeliers."

(3) Sluis reageerde: "Meneer Meerman weet het uiteraard weer beter dan alle deskundigen. Dat hij vorig jaar zelf verbouwde zonder vergunning, zal daar wel niets mee te maken hebben."

(4) Meerman: "Ik hoef niet uit te leggen waarom er auto's in een stad horen. Dat is vanzelfsprekend."

(5) Sluis sloot af: "Er moeten meer fietsenstallingen komen, want fietsers hebben meer stallingruimte nodig. En denk aan de kinderen die nu tussen geparkeerde auto's moeten oversteken: wie nu nog nee zegt, heeft hun veiligheid op zijn geweten."

Eigen tekst voor Examenstof

Alinea 2 vertekenen (en overdrijven), 3 persoonlijke aanval via ironie, 4 ontduiken van de bewijslast, 5 cirkelredenering en bespelen van publiek.

Welke overtreding zit in dit citaat?

Dit voorstel is niets anders dan een plan om de auto uit onze stad te weren.

A

Persoonlijke aanval

B

Bespelen van publiek

C

Ontduiken van de bewijslast

D

Vertekenen van een standpunt

Sluis wil veertig parkeerplaatsen inruilen. Meerman maakt er een plan van om de auto uit de stad te weren.

Wat doet Sluis in alinea 3?

Meneer Meerman weet het uiteraard weer beter dan alle deskundigen.

A

Een persoonlijke aanval verpakt als ironie

B

Het standpunt van Meerman vertekenen

C

Het ontduiken van de bewijslast

D

Een overhaaste generalisatie maken

Met 'weet het weer beter dan alle deskundigen' en de opmerking over de vergunning gaat Sluis niet in op zijn argumenten, maar zet ze hem weg als onbetrouwbaar.

Noem de twee drogredenen in alinea 5 en leg ze uit.

Modelantwoord (3 punten): cirkelredenering: 'er moeten meer stallingen komen, want fietsers hebben meer stallingruimte nodig' herhaalt het standpunt. Bespelen van publiek: 'denk aan de kinderen' en 'op zijn geweten' doen een beroep op de emoties van het publiek. Verwachte fout: alleen een van de twee noemen.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

De drogreden benoemen

2

Uitleggen en citeren

3

Discussie en ironie

4

Geen van drieën

Kies zelf een vraagtype om extra te oefenen.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · ARGUMENTATIE · DROGREDENEN

Tips voor op het examen

• Lees eerst de vraag en dan pas de alinea: zo weet je waar je op let

• Kijk bij bijna-goede opties naar het exacte criterium in de syllabus

• Bij open vragen: term, uitleg en een gegeven uit de tekst in je antwoord

• Let op ironie en impliciete standpunten: wat bedoelt de schrijver werkelijk?

• Een alinea kan meer dan één drogreden bevatten: kijk wat de vraag aanwijst