9
Omtrek, oppervlakte en inhoud
Paragraaf 9.3
Oppervlakte en omtrek samengestelde vlakke figuren
Een L-vormige kamer: hoe reken je de oppervlakte slim uit? Opdelen of aanvullen.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
9
Omtrek, oppervlakte en inhoud
Paragraaf 9.3
Oppervlakte en omtrek samengestelde vlakke figuren
Een L-vormige kamer: hoe reken je de oppervlakte slim uit? Opdelen of aanvullen.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 9 Omtrek, oppervlakte en inhoud, paragraaf 9.3 Oppervlakte en omtrek samengestelde vlakke figuren. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.3
9.3 Oppervlakte en omtrek samengestelde vlakke figuren
Leerdoelen
9.3.1
Je kunt de oppervlakte van een samengestelde figuur berekenen door op te delen.
9.3.2
Je kunt de oppervlakte berekenen door een figuur aan te vullen en iets af te trekken.
9.3.3
Je kunt de omtrek van een samengestelde figuur berekenen.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.3
Startvraag
De L-vormige kamer
Een woonkamer heeft de vorm van een L. Wat is de oppervlakte? Je kunt opdelen of aanvullen.
42 m²
48 m²
38 m²
30 m²
Laat leerlingen zelf een aanpak kiezen en vergelijk die. Opdelen: 8 · 4 + 5 · 2 = 42. Aanvullen: 8 · 6 − 3 · 2 = 42. 48 is de hele rechthoek zonder het ontbrekende stuk af te trekken. 38 komt uit 8 · 4 + 3 · 2: het bovenste blok is 5 breed, niet 3. 30 is alleen het linkerstuk (5 · 6). Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.3
Opdelen in stukken
Deel de figuur op in stukken die je kent, hier twee rechthoeken. Bereken de oppervlakte van elk stuk en tel ze op: 32 + 10 = 42 m². Let op: de zijde van het bovenste stuk is 5 m, niet 8 m.
Laat leerlingen zelf ook een andere opdeling proberen: twee rechthoeken van boven naar beneden. Dat geeft 5 · 6 + 3 · 4 = 42. Het belangrijkste: elke deelmaat moet je soms eerst uitrekenen uit de gegeven maten. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.3
Aanvullen tot een rechthoek
Vul de figuur aan tot een rechthoek en trek het stuk dat je toegevoegd hebt er daarna af: 48 − 6 = 42 m². Dat is handig als er maar een klein stuk ontbreekt.
Vraag: wanneer kies je aanvullen en wanneer opdelen? Aanvullen werkt het best als een klein stuk ontbreekt of als er een gat in zit, zoals een vijver in een tuin. Beide methoden geven hetzelfde antwoord: een goede controle. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.3
Voorbeeldopdracht 1
Een tunnelvorm bestaat uit een rechthoek van 6 cm bij 4 cm met een halve cirkel erop. Bereken de oppervlakte (1 decimaal).
gegeven
rechthoek 6 bij 4
halve cirkel: d = 6, dus r = 3
uitwerking
A1 = 6 · 4 = 24
A2 = ½ · π · 3² ≈ 14,1
A = 24 + 14,1 = 38,1
antwoord
De oppervlakte is ongeveer 38,1 cm²
De diameter van de halve cirkel is de breedte van de rechthoek, dus de straal is 3. Vergeet niet de helft te nemen: wie π · 3² optelt, komt op 52,3. Extra: de omtrek van deze vorm is 6 + 4 + 4 + π · 3 ≈ 23,4 cm; de stippellijn telt niet mee. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.3
Opdrachten Kennis
1
Wat tel je mee bij de omtrek van een samengestelde figuur?
De oppervlakte van alle delen
Alleen de buitenrand
Ook de lijnen waar je opdeelt
Alleen de langste zijden
De omtrek is de lengte van de buitenrand. Lijnen waar je de figuur zelf in stukken hebt verdeeld, liggen binnen de figuur en tellen niet mee. Wie de oppervlaktes optelt, verwart omtrek met oppervlakte.
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.3
Opdrachten Toepassing
2
Een tuin van 10 m bij 8 m heeft een vijver van 4 m bij 3 m. Hoeveel m² is het gras?
Aanvullen: de hele tuin is 10 · 8 = 80 m², de vijver is 4 · 3 = 12 m². Gras: 80 − 12 = 68 m². Wie 92 antwoordt, telt de vijver erbij op in plaats van af te trekken. Wie 80 antwoordt, is de vijver vergeten. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.3
De omtrek bij samengestelde vormen
Drie tips voor een omtrek met rechte hoeken.
Alleen de rand
Tel alleen zijden aan de buitenkant. Lijnen binnenin laat je weg.
Ontbrekende zijden
Reken zijden uit met de gegeven maten, bijvoorbeeld 10 − 4 = 6.
Trapjes
Bij een figuur met alleen rechte hoeken is de omtrek soms gelijk aan die van de rechthoek eromheen.
Dat laatste geldt alleen bij trapjes die naar binnen springen, zoals bij een L-vorm. Laat het controleren bij de opdracht erna: 2 · (10 + 7) = 34. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.3
Opdrachten Toepassing
★ 3
Bereken de omtrek van deze vorm in meters.
De ontbrekende zijden: de bovenzijde is 10 − 4 = 6 m en de korte verticale zijde is 7 − 4 = 3 m. Omtrek: 10 + 4 + 4 + 3 + 6 + 7 = 34 m. Handige controle: 2 · (10 + 7) = 34. Wie 28 geeft, heeft de twee trapzijden overgeslagen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.3
Opdrachten Toepassing
4
Zet de stappen in de goede volgorde.
Laat leerlingen de volgorde eerst zelf bedenken. De stap controleren is optioneel maar slim: opdelen en aanvullen moeten hetzelfde antwoord geven.
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.3
V E R D E R K I J K E R
Hetzelfde hek, andere tuin
Je hebt 20 m hekwerk voor een rechthoekige tuin. Bij 1 m bij 9 m is de oppervlakte 9 m², bij 3 m bij 7 m is die 21 m² en bij 5 m bij 5 m is die 25 m². Welke vorm geeft de meeste ruimte?
Bij gelijke omtrek is de oppervlakte het grootst als de rechthoek zo vierkant mogelijk is: 5 bij 5. Bespreek ook: kan een cirkel nog meer? Ja, met een omtrek van 20 m geeft een cirkel ongeveer 31,8 m². Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.3
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
9.3.1 Oppervlakte door opdelen
9.3.2 Oppervlakte door aanvullen
9.3.3 Omtrek van samengestelde figuren
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp