3
Oppervlakte
Paragraaf 3.5
Omtrek en oppervlakte cirkel
Hoe ver rolt een fietswiel bij één omwenteling? En hoeveel pizza krijg je? Het getal π helpt.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, vmbo-kgt (mavo)
3
Oppervlakte
Paragraaf 3.5
Omtrek en oppervlakte cirkel
Hoe ver rolt een fietswiel bij één omwenteling? En hoeveel pizza krijg je? Het getal π helpt.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, hoofdstuk 3 Oppervlakte, paragraaf 3.5 Omtrek en oppervlakte cirkel. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
3.5 Omtrek en oppervlakte cirkel
Leerdoelen
3.5.1
Je kunt straal en diameter van een cirkel uit elkaar houden en omrekenen.
3.5.2
Je kunt de omtrek van een cirkel berekenen met O = π · d.
3.5.3
Je kunt de oppervlakte van een cirkel berekenen met A = π · r² en afronden.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Startvraag
Het fietswiel
Een fietswiel heeft een diameter van 70 cm. Ongeveer hoe ver rolt de fiets als het wiel één keer helemaal rond gaat?
70 cm
140 cm
220 cm
3850 cm
De omtrek is π · 70 = 219,9 cm, dus ongeveer 220 cm. Laat leerlingen eerst schatten: een omtrek is ruim drie keer de diameter. Wie 70 kiest, neemt de diameter zelf. 140 is 2 · 70. 3850 is de oppervlakte (π · 35²) in plaats van de omtrek. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Straal en diameter
De straal r loopt van het middelpunt naar de rand. De diameter d loopt dwars door het middelpunt, dus d = 2 · r. De omtrek is de lengte van de rand rond de cirkel.
Laat leerlingen een munt of een bord meten: eerst de diameter, dan de straal. Veelgemaakte fout: de diameter als straal gebruiken. De straal is altijd de helft van de diameter. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Omtrek en oppervlakte
omtrek = π · d, oppervlakte = π · r²
O = π · d en A = π · r²
grootheid
symbool
eenheid
omtrek
O
cm of m
oppervlakte
A
cm² of m²
diameter
d = 2 · r
cm of m
straal
r
cm of m
Gebruik de π-toets van je rekenmachine, niet 3,14. Voor A reken je met de straal: halveer de diameter eerst.
Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Voorbeeldopdracht 1
Een ronde taart heeft een diameter van 12 cm. Bereken de omtrek, afgerond op 1 decimaal.
gegeven
d = 12 cm
uitwerking
O = π · d
O = π · 12 = 37,699...
antwoord
37,7 cm
Laat leerlingen de π-toets gebruiken en pas daarna afronden. Wie met 3,14 rekent, krijgt 37,68 en rond af op 37,7 cm: hier hetzelfde, maar bij grotere getallen scheelt het. Eerst de uitkomst, dan afronden. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Voorbeeldopdracht 2
Een pizza heeft een diameter van 30 cm. Bereken de oppervlakte, afgerond op 1 decimaal.
gegeven
d = 30 cm
r = 30 : 2 = 15 cm
uitwerking
A = π · r²
A = π · 15² = π · 225 = 706,858...
antwoord
706,9 cm²
De klassieke fout is met de diameter rekenen: π · 30² = 2827,4 cm², vier keer te groot. Vraag leerlingen eerst: wat is de straal? Dan pas kwadrateren. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Opdrachten Kennis
1
Welke formule hoort bij de oppervlakte van een cirkel?
A = π · d
A = 2 · π · r
A = π + r
A = π · r²
A = π · r². Met π · d (of 2 · π · r) bereken je de omtrek. Wie A = π + r kiest, telt op in plaats van vermenigvuldigt.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Opdrachten Toepassing
2
Wat is de oppervlakte van deze cirkel, afgerond op 1 decimaal?
78,5 cm²
31,4 cm²
15,7 cm²
314,2 cm²
A = π · 5² = π · 25 = 78,5 cm². 31,4 is de omtrek (π · 10). 15,7 is π · 5: de straal niet gekwadrateerd. 314,2 is π · 10²: de diameter gekwadrateerd in plaats van de straal. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Opdrachten Toepassing
3
Lint om een ronde taart met diameter 20 cm. Hoeveel cm lint? Rond af op een geheel getal.
O = π · 20 = 62,83 cm, dus 63 cm. Wie 314 antwoordt, rekent met de oppervlakte (π · 10²). Praktisch: lint kun je beter iets langer nemen, dus afronden naar boven is hier verstandig.
Vul het getal en het woord in.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Opdrachten Toepassing
4
Een cirkel met d = 10 cm heeft een omtrek van 31,4 cm.
Voor de oppervlakte reken je met de straal in het kwadraat.
π · 10 = 31,4 cm. De afleider 314 hoort bij π · 10², een oppervlaktefout. Voor de oppervlakte kwadrateer je de straal, niet de diameter.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Opdrachten Toepassing
★ 5
Bereken de oppervlakte van dit raam in hele cm².
De rechthoek is 80 · 50 = 4000 cm². De halve cirkel heeft diameter 80, dus straal 40: ½ · π · 40² = 2513,3 cm². Samen 6513 cm². Wie 5026,5 + 4000 rekent, is het halveren vergeten. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
V E R D E R K I J K E R
Het getal π
Rol je een cirkel af, dan is de omtrek ruim drie keer de diameter: precies π keer, ongeveer 3,14. π heeft oneindig veel decimalen zonder patroon. Met 3,14 reken je dus een klein beetje te weinig.
Laat leerlingen een touwtje om een blik leggen en vergelijken met de diameter. Het gaat altijd ongeveer 3,14 keer. Mooie doorvraag: waarom is dat voor elke cirkel hetzelfde getal? Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.5
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
3.5.1 Straal en diameter
3.5.2 Omtrek cirkel berekenen
3.5.3 Oppervlakte cirkel berekenen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp