Samenklank en akkoorden (Muziek vmbo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Muziek
• Middelbare school
• vmbo g, t
• Leerjaar 3,4

Introduction

Examentraining samenklank: stemmen tellen, unisono en tweeklank, homofonie of polyfonie herkennen en een akkoordenschema volgen, met vier luistervragen.

LUISTEREN · SAMENKLANK

EXAMENTRAINING

Samenklank en akkoorden: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Frankie Fouganthin / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

♪ LUISTEREN · SAMENKLANK

WAT GA JE KUNNEN?

Ik kan bij een luisterfragment horen hoeveel stemmen er klinken, homofonie en polyfonie herkennen en een akkoordenschema volgen.

♪ LUISTEREN · SAMENKLANK

ZO PAK JE EEN EXAMENVRAAG AAN

• 1. Lees: wat wordt er gevraagd en welke antwoorden zijn mogelijk?

• 2. Luister: tel eerst hoeveel melodieën je hoort en let op het ritme van de stemmen.

• 3. Luister nog een keer: hoor je dezelfde tonen of verschillende, en komen de stemmen samen of na elkaar binnen?

• 4. Kies: kies het antwoord dat bij wat je hoorde past.

Het Tensta Gospel Choir zingt meerstemmig, Zweden

♪ LUISTEREN · SAMENKLANK

VRAAGTYPE 1: HOEVEEL STEMMEN HOOR JE?

• Je luistert en zegt of het eenstemmig, tweestemmig of meerstemmig is.

• Tel de melodieën, niet de mensen.

Image credit: Frankie Fouganthin / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Video: Simon & Garfunkel: The Sounds of Silence (kanaal: Simon & Garfunkel). Wat hoor je? Twee zangers die samen zingen met gitaar. Paul Simon en Art Garfunkel zingen elk een eigen stem. Goede antwoord: twee stemmen, dus tweestemmig.

Hoeveel stemmen hoor je zingen in dit fragment?

A

Eén stem

B

Meer dan twee stemmen

C

Een koor met veel stemmen

D

Twee stemmen

Twee zangers zingen samen: tweestemmig. Wie één stem kiest, let alleen op de hoogste stem.

Video: Queen: Bohemian Rhapsody, begin (kanaal: Queen Official). Wat hoor je? Het begin wordt zonder instrumenten gezongen door meer dan twee stemmen tegelijk, samen met meerdere stemmen. Goede antwoord: meer dan twee stemmen. De piano komt pas later binnen.

Hoeveel stemmen klinken er tegelijk aan het begin van dit nummer?

A

Meer dan twee stemmen

B

Eén stem

C

Twee stemmen

D

Eén zanger met piano

Het begin is zonder instrumenten en meerstemmig. Wie twee stemmen kiest, hoort niet dat er nog meer stemmen onder zitten.

Het Koninklijk Concertgebouworkest, Nationaal Concert 2011

♪ LUISTEREN · SAMENKLANK

VRAAGTYPE 2: UNISONO EN TWEEKLANK

• Je hoort of instrumenten of stemmen dezelfde tonen spelen.

• Bij unisono klinken dezelfde tonen, bij een tweeklank twee verschillende tonen tegelijk.

Image credit: Nationaal Historisch Museum / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Video: Beethoven: Symfonie nr. 5, eerste deel, Deutsche Kammerphilharmonie Bremen o.l.v. Paavo Järvi (kanaal: DW Classical Music). Wat hoor je? Het beroemde begin (kort-kort-kort-lang): de strijkers en klarinetten spelen precies dezelfde tonen tegelijk. Dat is unisono. Goede antwoord: dezelfde tonen tegelijk (unisono).

Wat spelen de instrumenten aan het begin van dit fragment?

A

Elk een andere melodie

B

Een melodie met akkoorden eronder

C

Dezelfde tonen tegelijk

D

Twee verschillende melodieën na elkaar

Het beroemde begin is unisono: de strijkers en klarinetten spelen dezelfde tonen. Wie een melodie met akkoorden kiest, verwart dit met homofonie.

Een koor zingt unisono. Hoeveel melodieën hoor je?

A

Twee melodieën

B

Meer dan twee melodieën

C

Eén melodie

D

Evenveel als er zangers zijn

Bij unisono zingen alle stemmen dezelfde tonen, dus je hoort één melodie. Wie evenveel als er zangers zijn kiest, telt mensen in plaats van melodieën.

Het orgel van de Grote of Sint-Bavokerk in Haarlem

♪ LUISTEREN · SAMENKLANK

VRAAGTYPE 3: HOMOFONIE OF POLYFONIE

• Je hoort of de stemmen samen hetzelfde ritme hebben of elk een eigen melodie.

• Samen in hetzelfde ritme is homofonie, elk een eigen melodie is polyfonie.

Image credit: Zairon / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Video: Bach: Brandenburgs concert nr. 3, eerste deel, Netherlands Bach Society (kanaal: Netherlands Bach Society). Wat hoor je? De strijkers spelen om beurten dezelfde korte melodie en elk instrument heeft een eigen lijn. De lijnen klinken door elkaar. Goede antwoord: polyfonie.

Welk woord past bij de muziek in dit fragment?

A

Polyfonie

B

Homofonie

C

Unisono

D

Tweeklank

De strijkers spelen elk een eigen lijn die door elkaar klinkt: polyfonie. Wie homofonie kiest, hoort het geheel als één klank.

Een koor zingt een lied waarin alle stemmen steeds in hetzelfde ritme zingen. Wat is dit?

A

Polyfonie

B

Unisono

C

Tweeklank

D

Homofonie

Goed: homofonie. Unisono is het niet, want de stemmen zingen verschillende tonen.

Een akkoordenschema met vier maten per regel

♪ LUISTEREN · SAMENKLANK

VRAAGTYPE 4: SPANNING EN AKKOORDENSCHEMA

• Je hoort of een klank onrustig of rustig is.

• Je volgt een akkoordenschema: tel de vakken en lees het akkoord in de goede maat.

Image credit: Eigen afbeelding, LessonUp

Vul in: spanning en ontspanning

Een onrustige klank die verder wil geeft spanning. Een rustige klank aan het eind geeft ontspanning.

spanning

ontspanning

unisono

homofonie

Veelgemaakte fout: de twee woorden omdraaien.

Schema: Am, F, C, G. Welk akkoord klinkt in de tweede maat?

A

Am

B

F

C

C

D

G

Het tweede vak is F. Wie Am kiest, begint bij nul te tellen.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Hoeveel stemmen hoor je

2

Unisono en tweeklank

3

Homofonie of polyfonie

4

Spanning en akkoordenschema

Bespreek de uitslag en laat leerlingen die iets lastig vinden het fragment nog een keer beluisteren.

♪ LUISTEREN · SAMENKLANK

TIPS VOOR OP HET EXAMEN

• Luister eerst naar de bovenste stem en dan naar wat eronder klinkt.

• Tel de melodieën, niet het aantal mensen.

• Klap het ritme mee: klappen alle stemmen tegelijk dan is het homofonie.

• Bij een akkoordenschema wijs je met je vinger mee, vak voor vak.