Hoofdstuk 4 - Politiek in theorie | HAVO

• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

'Politiek in theorie' 

Hoofdstuk 4

Ouders moeten volledige inzage hebben in de digitale communicatie van hun kinderen tot hun 17e jaar. Leg je standpunt uit met een argument. 

Ouders moeten volledige inzage
hebben in de digitale communicatie
van hun kinderen tot hun 17e jaar.
Leg je standpunt uit met een argument.

Wat heb ik vorig hoofdstuk geleerd?

• wat sociale ongelijkheid is.
  
• hoe macht en dwang van elkaar verschillen en hoe ze relateren.
  
• wat gezag is.
  
• de tegenpolen samenwerking en conflict te begrijpen.

Vorig hoofdstuk leerde ik...

Wat leer ik dit hoofdstuk?

• wat staatsvorming is.
• wat rationalisering inhoudt.
• wat politieke socialisatie is.
  
• welke ideologieën er zijn.
• wat politieke instituties zijn en hoe deze werken.

Ik leer...

§4.1 Staatsvorming

Pagina 63

Staatsvorming

De institutionalisering van politieke macht tot een staat.

Politieke macht

Het vermogen om de politieke besluitvorming te beïnvloeden.

Wie hebben er politieke macht?

Wie hebben er politieke macht?

1. Burgers
2. Het parlement
3. De regering
4. De koning

Waar is de situatie in Libië een voorbeeld van?

Waar is de situatie in Libië een voorbeeld van?

1. Machtsevenwicht
2. Machtsongelijkheid
3. Machtsoverwicht
4. Machtsvacuüm

Interne soevereiniteit

1. Een staat heeft het hoogste gezag regeert over een groep mensen.
2. Een staat valt binnen een bepaald grondgebied valt.
3. Een staat bezit een geweldsmonopolie en belastingmonopolie.

Externe soevereiniteit

Als het staatsgezag niet ondergeschikt is aan het gezag van andere staten.

Groenland is een externe soevereine macht.

Groenland is een externe soevereine macht.

Waar

Niet waar

Geef een voorbeeld van rationalisering

die in de video naar voren komt.

Geef een voorbeeld van rationalisering
die in de video naar voren komt.

Rationalisering

Het proces van het ordenen en systematiseren van de werkelijkheid met de bedoeling haar voorspelbaar en beheersbaar te maken en van het doelgericht inzetten van middelen om zo efficiënt en effectief mogelijk resultaten te bereiken.

Verzin zelf een voorbeeld van rationalisering.

Verzin zelf een voorbeeld
van rationalisering.

§4.2 Politieke socialisatie

Pagina 68

Politieke socialisatie

• Het proces van overdracht en verwerving van de politieke cultuur van de groep(en) en samenleving waar mensen toe behoren. 
• Het proces bestaat uit opvoeding, opleiding en andere vormen van omgang met anderen.

Polder model

De overlegcultuur in Nederland tussen overheid en verschillende actoren, zoals belangenorganisaties. 

Het zegt iets over de waarden, normen en opvattingen 

die wij belangrijk vinden in onze cultuur.

Conflict en harmonie model

	Conflict model	Harmonie model
Doelen	Anderen overtuigen van het eigen gelijk	Samen met anderen overeenstemming bereiken
Waarden en uitganspunten	Strijd, macht, beïnvloeding	Samenwerking, compromis, gelijkwaardigheid
Middelen	Demonstreren, onder druk zetten, mediaoffensief, burgerlijke ongehoorzaamheid	Overleg, onderhandeling, netwerken, samenwerkingsverbanden

Conflict

model

Harmonie

model

Overleg

Demonstraties

Poldermodel

Consensus

Strijd

Stakingen

Economisch

Cultuur

Politiek

Hoe moet de macht worden verdeeld?

Hoe moeten goederen geproduceerd en gedistribueerd (verdeeld) worden?

Hoeveel vrijheid ten opzichte van de overheid mogen mensen hebben?

§4.3 Ideologie

Pagina 71

Ideologie

Een samenhangend geheel van beginselen en denkbeelden, meestal uitmondend in ideeën over de meest wenselijke maat­schappelijke en politieke verhoudingen.

Waar past het vraagstuk bij?
Het wel of niet behouden van de monarchie.

Waar past het vraagstuk bij? 

Het wel of niet behouden van de monarchie.

1. Links-rechts
2. Progressief-conservatief
3. Materialisme-postmaterialisme

Waar past het vraagstuk bij?
Het wel of niet instellen van een maximumprijs op benzine door de overheid.

Waar past het vraagstuk bij?

Het wel of niet instellen van een maximumprijs op benzine door de overheid.

1. Links-rechts
2. Progressief-conservatief
3. Materialisme-postmaterialisme

Waar past het vraagstuk bij?
Het wel of niet streven naar meer diversiteit.

Waar past het vraagstuk bij?

Het wel of niet streven naar meer diversiteit. 

1. Links-rechts
2. Progressief-conservatief
3. Materialisme-postmaterialisme

Wat zijn de drie hoofdideologieën van het Nederlandse politieke landschap?

Wat zijn de drie
hoofdideologieën van
het Nederlandse
politieke landschap?

Confessionalisme, liberalisme en socialisme/sociaaldemocratie

Links

Rechts

Midden

Zet de ideologieën op de juiste plek

Communisme

Socialisme

Liberalisme

Conservatisme

Fascisme

Hoe denkt het socialisme over politiek?

Hoe denkt het socialisme over politiek?

1. Socialisten willen meer inspraak voor burgers.
2. Linkse socialisten willen meer invloed voor burgers maar rechtse socialisten niet.
3. Socialisten willen dat burgers politici kunnen kiezen, maar ze zijn geen voorstander van het invoeren van het referendum.

Hoe denkt het liberalisme over politiek?

Hoe denkt het liberalisme over politiek?

1. Liberalen willen meer inspraak voor burgers
2. Linkse liberalen willen meer invloed voor burgers maar rechtse liberalen niet
3. Liberalen willen dat burgers politici kunnen kiezen maar ze zijn geen voorstander van het invoeren van het referendum

Welke ideologie wil dat burgers politici mogen kiezen,
maar is geen voorstander van het referendum?

Welke ideologie wil dat burgers politici mogen kiezen, maar is geen voorstander van het referendum?

Welke ideologie wil dat burgers politici mogen kiezen maar is geen voorstander van het referendum?

Hoe denkt het socialisme over economie?

Hoe denkt het socialisme over economie?

1. Socialisten zijn voorstander van economische vrijheid en eigen verantwoordelijkheid.
2. Socialisten willen een belangrijke rol voor de overheid in de economie om te zorgen voor meer gelijkheid.
3. Voor socialisten is dit een dilemma; enerzijds is naastenliefde belangrijk, anderzijds zijn ze voorstander van eigen verantwoordelijkheid.

Hoe denkt het confessionalisme over economie?

Hoe denkt het confessionalisme over economie?

1. Confessionelen zijn voorstander van economische vrijheid en eigen verantwoordelijkheid.
2. Confessionelen willen een belangrijke rol voor de overheid in de economie om te zorgen voor meer gelijkheid.
3. Voor confessionelen is dit een dilemma; enerzijds is naastenliefde belangrijk, anderzijds zijn ze voorstander van eigen verantwoordelijkheid.

Wat hoort er NIET bij het liberalisme?

Wat hoort er NIET bij het liberalisme?

1. Liberalen zijn voorstander van economische vrijheid en eigen verantwoordelijkheid.
2. Liberalen willen een belangrijke rol voor de overheid in de economie om te zorgen voor meer gelijkheid.
3. Individuele vrijheid is belangrijk, mensen mogen dus zelf weten welke cultuur zij naleven.
4. Linkse liberalen willen meer invloed voor burgers maar rechtse liberalen niet.

Ideologieën over politiek

Socialisten willen meer inspraak voor burgers.

Confessionelen willen dat burgers politici kunnen kiezen maar zij zijn geen voorstander van het invoeren van het referendum.

Linkse liberalen willen meer invloed voor burgers maar rechtse liberalen niet.

Ideologieën over cultuur

Socialisten/sociaaldemocraten: eigen cultuur naleven, alle culturen zijn gelijkwaardig, maar het mag emancipatie niet in de weg staan.

Confessionelen vinden harmonie belangrijk, mensen mogen een eigen cultuur naleven, maar het moet niet ten koste gaan van de Nederlandse cultuur of Bijbelse principes en normen.

Liberalen: individuele vrijheid is belangrijk, mensen mogen dus zelf weten welke cultuur zij naleven.

Ideologieën over economie

Socialisten/sociaaldemocraten willen een belangrijke rol voor de overheid in de economie om te zorgen voor meer gelijkheid.

Voor confessionelen is dit een dilemma; enerzijds is naastenliefde belangrijk, anderzijds zijn ze voorstander van eigen verantwoordelijkheid.

Liberalen zijn voorstander van economische vrijheid en eigen verantwoordelijkheid.

Combineer de politieke partij met de juiste ideologie.

Confessionalisme

Rechts

Links

§4.4 Politieke Instituties

Pagina 76

Politieke instituties

Een complex van min of meer geformaliseerde regels die het gedrag van mensen en hun onderlinge relaties rond politieke machtsuitoefening en politieke besluitvorming reguleren.

Wanneer is Prinsjesdag?

Wanneer is Prinsjesdag?

Voor docent: zie pagina 76

Wat gebeurt er 

tijdens Prinsjesdag?

Wat gebeurt er
tijdens Prinsjesdag?

Geef voorbeelden van politieke instituties rondom Prinsjesdag.

Geef voorbeelden
van politieke instituties
rondom Prinsjesdag.

1:57:28

Welke mensen (qua functie) staan hier op de voorste rij?

Welke mensen (qua functie) staan
hier op de voorste rij?

Ministers, Staatsecretarissen, Raad van State, Nationale Ombudsman en de Nationale Rekenkamer

1:58:00

Met welke zin start de koning zijn troonrede altijd?

Met welke zin start de koning zijn troonrede altijd?

Wat staat er centraal in de troonrede?

1. Beschouwingen over dingen die in de afgelopen periode in Nederland en elders in de wereld zijn gebeurd.

2. Aankondigingen van plannen en maatregelen op het gebied van wetgeving en bestuur.

Algemene beschouwingen

Direct na Prinsjesdag bespreken de fractieleiders van de politieke partijen in de Kamer de hoofdlijnen van de Miljoenennota en de rijksbegroting. Dat gebeurt tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. In de Tweede Kamer debatteren politieke partijen bij die beschouwingen over de plannen van het kabinet. Zij doen dat vanuit hun overtuiging, hun idee over hoe de ideale samenleving eruit ziet.

Leg uit dat de Algemene Beschouwingen een politieke institutie is.

Leg uit dat de Algemene Beschouwingen een politieke institutie is.

De algemene beschouwingen zijn te koppelen aan het kernconcept ideologie.

Bespreek met de leerlingen waarom

Wat zijn voorbeelden van politieke organisaties die horen bij de politieke institutie Prinsjesdag?

Wat zijn voorbeelden
van politieke organisaties
die horen bij de politieke
institutie Prinsjesdag?

Hebben de Verenigde Staten een kiesstelsel van evenredige vertegenwoordiging of een districtenstelsel?

Hebben de Verenigde Staten een kiesstelsel van evenredige vertegenwoordiging of een districtenstelsel? 

Stelsel van evenredige vertegenwoordiging

Districtenstelsel

Geef een voorbeeld van een

(niet) geformaliseerde regel

die past bij het kiesstelsel

van politieke institutie.

Geef een voorbeeld van een
(niet) geformaliseerde regel
die past bij het kiesstelsel
van politieke institutie.

maatschappij-wetenschappen.nl

maatschappij-wetenschappen.nl

Wat heb je geleerd deze les?

Wat heb je geleerd deze les?

Wat vind je nog lastig?

Wat vind je nog lastig?

Wat leer ik deze les?

• wat staatsvorming is.
• wat rationalisering inhoudt.
• wat politieke socialisatie is.
  
• welke ideologieën er zijn.
• wat politieke instituties zijn en hoe deze werken.

Ik leerde...

Einde van hoofdstuk 4

'Politiek in theorie'