Zuid-Amerika: beeld en natuur (Aardrijkskunde vwo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Examentraining met vier vraagtypen: beelden in bronnen evalueren, een dwarsdoorsnede van de Andes lezen, fysische patronen relateren en verklaren en voorspellen. Bevat twee examenvragen per type.

ZUID-AMERIKA · BEELD EN NATUUR

Examentraining

Zuid-Amerika: beeld en natuur: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Mario Falcetti / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

ZUID-AMERIKA · BEELD EN NATUUR

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over Zuid-Amerika beantwoorden: beelden evalueren, een dwarsdoorsnede lezen, fysische patronen relateren en gevolgen verklaren.

ZUID-AMERIKA · BEELD EN NATUUR

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat is het vraagwoord? Beschrijf, verklaar, beredeneer of beargumenteer.

• 2. Bekijk: wat staat er in de bron, kaart of doorsnede? Noem de plaats en de gegevens.

• 3. Verbind: leg een relatie: plaat, reliëf, klimaat en zone horen bij elkaar.

• 4. Schrijf: een redenering met doordat en daardoor, met de juiste begrippen.

Carnaval in Rio de Janeiro, 2014

ZUID-AMERIKA · BEELD EN NATUUR

Vraagtype 1: beelden in bronnen evalueren

• Kijk bij elke bron naar zender, doel en doelgroep: wie wil wat bereiken bij wie?

• Bepaal welke dimensie het beeld bepaalt: cultureel, natuur of politiek.

• Bepaal wat de bron weglaat: een evaluatie noemt altijd wat ontbreekt.

• Een beeld is zelden onwaar, maar vaak eenzijdig.

Syllabus werkwijze 7a.1: evalueren van stereotiepe beelden van Zuid-Amerika in geografische bronnen; A-vaardigheid: informatie in teksten, beelden en cijfers kritisch gebruiken (doel, zender, doelgroep, standplaatsgebondenheid). Veelgemaakte fout: de bron navertellen zonder te evalueren. Image credit: Nicolas de Camaret / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Een reisfolder noemt Zuid-Amerika 'het continent van carnaval en voetbal'. Welke dimensie bepaalt dit beeld?

A

Natuur: biodiversiteit onder druk

B

Politiek: corruptie en instabiliteit

C

Cultureel: muziek, dans en sport

D

Tegenstellingen: gated communities naast zelfbouwwijken

Carnaval en voetbal zijn cultuur en sport. Verwachte fout: tegenstellingen kiezen omdat de folder een beeld van contrast geeft, maar dat staat er niet.

Welke twee dimensies mist een folder met carnaval?

Goed antwoord: natuur (Andes, Patagonië, Atacama en de druk op de biodiversiteit) en politiek (corruptie, ongelijkheid, instabiliteit), eventueel de tegenstellingen. Verwachte fout: alleen zeggen dat de folder positief is, zonder een dimensie te noemen.

ZUID-AMERIKA · BEELD EN NATUUR

Vraagtype 2: een dwarsdoorsnede lezen

• Lees een dwarsdoorsnede van west naar oost: oceaan, Nazcaplaat, Andes, voorlandbekken, schild.

• Let op de hoek waaronder de Nazcaplaat onder het continent duikt: steil of vlak?

• Steile subductie geeft actief vulkanisme, vlakke subductie niet.

• Koppel hulpbronnen aan de plek: ertsen bij magma, olie en gas in het voorlandbekken.

Syllabus werkwijze (A-vaardigheden): kaarten relateren aan geologische dwarsdoorsneden. De dwarsdoorsnede is hier in woorden beschreven; op het examen is het een tekening. Veelgemaakte fout: de dwarsdoorsnede alleen beschrijven en niet verbinden met vulkanisme of hulpbronnen.

Een dwarsdoorsnede door Ecuador toont een steil onder het continent duikende Nazcaplaat met vulkanen erboven. Wat volgt hieruit?

A

Er is vlakke subductie, dus geen actief vulkanisme

B

Actief vulkanisme met andesiet is te verwachten

C

De westrand is hier een passieve continentrand

D

Onder de Andes ligt een oud, stabiel schild

Steile subductie geeft magma en vulkanen, zoals de Cotopaxi in Ecuador. Verwachte fout: de passieve rand kiezen, maar de westrand is actief.

Vul in

In de cordillera van de Andes stolt opgestegen magma tot gesteente zoals andesiet, dat bij subductie hoort.

cordillera

andesiet

schild

voorlandbekken

Cordillera is de gebergteketen, andesiet het vulkanische gesteente. Verwachte fout: schild kiezen, maar dat is een oude kern en geen gebergteketen.

Salar de Uyuni, een zoutvlakte op de Altiplano in Bolivia

ZUID-AMERIKA · BEELD EN NATUUR

Vraagtype 3: fysische patronen relateren

• Relateer de ligging van een zone aan breedteligging, de Andes en zee- en windstromen.

• Redeneer in stappen: wind of stroom, dan neerslag, dan vegetatie.

• Gebruik begrippen als regenschaduw, Humboldtstroom, passaat en hoogtezones.

• Vergelijk gebieden: waarom is het hier droog en daar nat?

Syllabus werkwijze 7a.2: relaties leggen tussen fysische spreidingspatronen en processen; verklarende vragen met oorzaak, gevolg en verklarend principe. Veelgemaakte fout: twee kenmerken naast elkaar noemen zonder te zeggen hoe ze samenhangen. Image credit: Mario Falcetti / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Een weerstation aan de Chileense kust op 25 graden zuiderbreedte meet bijna geen neerslag. Wat draagt daaraan bij?

A

Westenwinden die veel regen brengen

B

De ligging rond de evenaar

C

Warm water door El Niño elk jaar

D

De koude Humboldtstroom langs de kust

De koude Humboldtstroom maakt de lucht droog langs de kust van de Atacama. Verwachte fout: El Niño kiezen, maar die brengt periodiek juist extra regen en komt niet elk jaar.

Waarom is Patagonië droog en Zuid-Chili nat?

Goed antwoord: westenwinden brengen vocht uit de Stille Oceaan, dat als regen valt aan de westkant van de Andes in Zuid-Chili; Patagonië ligt in de regenschaduw van de Andes. Verwachte fout: de afstand tot de zee noemen zonder de Andes.

Afwijkingen van de zeewatertemperatuur in de Stille Oceaan, maart tot augustus 1997

ZUID-AMERIKA · BEELD EN NATUUR

Vraagtype 4: verklaren en voorspellen

• Een verklarende vraag zoekt oorzaak en gevolg; een voorspellende vraag past dat toe op een nieuwe situatie.

• Begin bij het proces: bij El Niño zwakt de passaat af.

• Volg de keten: warm water, regen aan de kust, minder koud water, minder vis.

• Noem plaats en gevolg: Ecuador, Peru en Chili.

Syllabus: vraagtypen verklarend en voorspellend; El Niño verstoort het weerpatroon, vooral aan de kust van Ecuador, Peru en Chili. Veelgemaakte fout: de keten niet afmaken, bijvoorbeeld wel regen noemen maar niet de visserij. Image credit: NOAA / Wikimedia Commons, publiek domein

Zet op volgorde: hoe werkt El Niño door tot de visserij?

1

De passaat zwakt af

2

De visvangst voor de kust daalt

3

Het koude, voedselrijke water komt minder omhoog

4

Warm water stroomt naar de kust van Zuid-Amerika

Oorzaak, verplaatsing van het water, gevolg voor het voedselrijke water, gevolg voor de visserij. Verwachte fout: de visserij te vroeg zetten.

Voorspel de gevolgen van El Niño voor Ecuador.

Goed antwoord: zware regen en overstromingen, minder visvangst door weinig koud water, schade aan akkers en wegen. Verwachte fout: droogte noemen.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Beelden in bronnen evalueren

2

Een dwarsdoorsnede lezen

3

Fysische patronen relateren

4

Verklaren en voorspellen

Gebruik de uitslag om te bepalen welk vraagtype je nog klassikaal oefent.

ZUID-AMERIKA · BEELD EN NATUUR

Tips voor op het examen

• Noem bij een beeldvraag altijd zender of doel en wat de bron weglaat.

• Teken of schets bij een dwarsdoorsnede de richting van de plaat: steil of vlak.

• Verklaar een zone altijd met breedteligging, Andes of zeestroom, en gebruik de juiste begrippen.

• Maak een keten bij verklaren en voorspellen en maak die af.