Gum weg wat niet telt - Hoofd- en bijzaken - Basisvaardigheden PO
Hoofd- en bijzaken
Gum weg wat niet telt!
Basisvaardigheden door
Lesduur is: 40 minIntroductie
Instructies
EDI (activeren, uitleg, samen oefenen, zelf oefenen, afsluiten).
- Spel: teken drie lege sterren op het bord en kleur er een in na elk level. Level 1 Gum-stagiair, level 2 Markeer-meester, level 3 eindbaas Tante Tetter.
- Gum-dia's: leerlingen klikken om de beurt op een gum. Een bijzaak wordt weggegumd, een hoofdzaak wordt geel. Gebruik het rad om te kiezen wie aan de beurt is.
Onderdelen in deze les
Hoofd- en bijzaken
Gum weg wat niet telt!
Basisvaardigheden door
EDI-les van ca. 30 minuten in drie levels; na elk level kleurt de klas een ster op het bord. Eindbaas is Tante Tetter, die altijd te veel vertelt.
Toegankelijk: lees teksten hardop voor. Elke vraag heeft zijn tekst op dezelfde dia. Hoofdzaak = geel + vinkje, bijzaak = grijs + gum, dus nooit alleen kleur.
Tante Tetter appt...
Hoi lieverd!! 😘 14:02
Ik sta bij de bakker. Die heeft ineens een snor, staat hem echt niet 😂 14:02
Kom je zaterdag om 3 uur op mijn verjaardag? 🎂🎈 14:03
O ja, oom Kees heeft gisteren een sok in de soep laten vallen. Hij heeft hem toch opgegeten. De soep bedoel ik, niet de sok 🙈 14:05
Wat wil Tante Tetter eigenlijk zeggen? Typ één woord.
Lees de appjes hardop voor, met drama. Verwacht: verjaardag, feestje. De hoofdzaak staat in het derde appje, niet bovenaan.
Lesdoel en spelregels
Ik kan in een tekst de hoofdzaak vinden en de bijzaken herkennen.
Zo werkt het spel
Level 1 · Gum-stagiair
Level 2 · Markeer-meester
Level 3 · Eindbaas: Tante Tetter!
Na elk level verdient de klas een ster.
"Ik vind álles belangrijk!"
Teken drie lege sterren op het bord. Kleur er een in na elk level. Tante Tetter is de "eindbaas" van level 3.
Hoofdzaak en bijzaak
de belangrijkste informatie
waar de tekst écht over gaat
kun je niet weglaten
HOOFDZAAK
extra informatie
een voorbeeld, detail
of uitlegkun je wel weglaten
bijzaak
Laat eerst alleen de hoofdzaak zien en vraag wat de klas denkt dat een bijzaak is. Klik daarna.
Het ezelsbruggetje
Kan het weg? Dan is het een bijzaak!
Twijfel je over een zin? Laat hem in gedachten weg.
→ Snap je de tekst nog steeds? Dan is het een bijzaak.
→ Mis je nu iets belangrijks? Dan is het een hoofdzaak.
Wat is een ezelsbruggetje?
Laat de klas het ezelsbruggetje hardop herhalen, liefst met een gebaar van gummen. Op de volgende dia doe je de weglaat-test zin voor zin voor.
Zo vind je de hoofdzaak
Opdracht: 1 Lees de tekst → 2 Streep weg wat kan → 3 Markeer de hoofdzaak
Het schoolreisje
kan weg!
hoofdzaak!
Vorig jaar regende het de hele dag.
Dit jaar gaat groep 7 woensdag naar een pretpark!
De bus vertrekt om half negen.
Neem een lunchpakket mee.
Ik-doe-het-voor, vijf klikken: drie bijzaken doorstrepen, dan de hoofdzaak markeren. Denk hardop. De hoofdzaak staat hier in zin 2. Twijfel over de bustijd? Handig is niet hetzelfde als belangrijk.
LEVEL 1
Gum-stagiair
Missie: haal de bijzaken weg. Gummen maar!
"Gummen? Maar ik zeg niet zomaar wat!?"
Level 1 gaat over bijzaken weghalen. Twee opdrachten. Daarna kleurt de klas de eerste ster in.
Gum de bijzaken weg!
Klik op de gum naast elke zin die weg kan. Welke zin blijft er over?
Meester Bas vond het oude schoolplein te saai.
De directeur wil ook een moestuin naast het plein.
Er gaat veel veranderen: onze school krijgt een nieuw plein.
Gelukkig mag de oude glijbaan mag wel blijven staan.
Draai aan het rad. Wie mag gummen?
Om de beurt klikken: een gum bij een bijzaak gumt de zin weg, bij de hoofdzaak zegt de dia Stop! en markeert hij geel. De hoofdzaak staat pas in zin 3, na "Toch".
Deze vier zinnen vormen samen een alinea over de bibliotheek.
Gooi de bijzaken in de prullenbak!
Bijzaak,
kan weg!
Hoofdzaak, dus bewaren!
Onze bieb heeft een rode deur.
Er zijn boeken, maar ook strips.
Je mag boeken drie weken houden.
In een bieb leen je gratis boeken.
Eén hoofdzaak, onderaan na "Kortom". "Drie weken houden" is extra uitleg, dus een bijzaak. Kleur de eerste ster in!
LEVEL 1
Gum-stagiair
Missie: Haal de bijzaken weg. Gummen maar!
"Gummen? Maar ik zeg niet zomaar wat!?"
GESLAAGD
Level 1 gaat over bijzaken weghalen. Twee opdrachten. Daarna kleurt de klas de eerste ster in.
LEVEL 2
Markeer-meester
Missie: vind de kernzin.
Pak je markeerstift!
Bij mij is elke zin een kernzin, hoor!
Level 2 gaat over de kernzin en signaalwoorden. Daarna kleurt de klas de tweede ster in.
De kernzin
Een alinea gaat over één ding. De zin met de hoofdzaak heet de kernzin. Waar staat die?
Vaak bovenaan
Soms onderaan
Soms in het midden
vaak na "maar"
vaak na "kortom"
Elke strook is een alinea, de gele streep is de kernzin. Leer de klas eerst de eerste zin te checken, en daarna de laatste. Zo vind je de kernzin in de meeste schoolteksten.
Doe maar mee...
Waar staat de hoofdzaak? Wijs hem eerst aan. Daarna markeren we samen.
Gamen
Ontbijt
Plastic
Mijn neef speelt het liefst Minecraft.
Zeven op de tien kinderen spelen dagelijks een spel.
Kortom: veel kinderen gamen elke dag.
Sommige mensen slaan hun ontbijt over.
Maar een goed ontbijt geeft je energie voor de hele ochtend.
Een boterham is bijvoorbeeld een prima keuze.
Plastic is slecht voor de natuur.
Een plastic flesje vergaat pas na honderden jaren.
Het breekt wel in stukjes, maar verdwijnt niet.
Wij-doen-het-samen: laat de hoofdzaak aanwijzen, klik dan om te markeren. Hij staat onderaan, in het midden en bovenaan. Kortom en Maar zijn signaalwoorden: die komen zo terug.
kortom...
dus...
maar...
het belangrijkste is...
Hierna komt vaak de hoofdzaak:
bijvoorbeeld...
zoals...
ook...
zo...
Hierna komt vaak de bijzaak:
Signaalwoorden helpen!
Let op: Signaalwoorden zijn een hulpje, geen regel!
Deze slide heeft geen instructies
Signaalwoorden: welk woord hoort waar?
Wat komt er na dit woord? Sleep het naar het goede vak.
Hoofdzaak komt hierna
Bijzaak komt hierna
kortom
bijvoorbeeld
zoals
dus
het belangrijkste is
ook
Snel rondje ter controle. Vraag bij "dus" en "kortom" door. Waarom komt daarna vaak de hoofdzaak? Omdat de schrijver dan samenvat.
Zakgeld
(1) Sommige kinderen krijgen elke week zakgeld. (2) Anderen krijgen het elke maand. (3) Mijn nicht krijgt het in muntjes van twintig cent. (4) Maar het belangrijkste is: met zakgeld leer je sparen.
Welke zin is de kernzin van deze alinea?
Zin 1
Zin 2
Zin 3
Zin 4
De kernzin staat onderaan, na "maar" en "het belangrijkste is". De muntjes zijn de leukste bijzaak. Kleur de tweede ster in!
De hoofdgedachte
Elke alinea heeft een hoofdzaak. Die staat in de kernzin. Zet je de kernzinnen achter elkaar, dan zie je wat de schrijver met de hele tekst wil zeggen.
Alinea 1
Alinea 2
Alinea 3
De hoofdgedachte
wat de schrijver met de hele tekst wil zeggen
De kernzin hoort bij één alinea, de hoofdgedachte bij de hele tekst. Leerlingen halen die twee woorden graag door elkaar.
LEVEL 2
Markeer-meester
Missie: vind de kernzin.
Pak je markeerstift!
Bij mij is elke zin een kernzin, hoor!
GESLAAGD
Level 2 gaat over de kernzin en signaalwoorden. Daarna kleurt de klas de tweede ster in.
EINDBAAS!
Tante Tetter
Ze stuurt haar langste bericht ooit. Versla haar!
Ha! Mijn bericht is zó lang, dat lukt jullie nooit!
Maak er wat drama van. De klas weet nu wat de hoofdgedachte is. Nu gummen ze samen het hele bericht van Tante Tetter schoon.
Gum Tante Tetters bericht schoon!
Lieverd, raad eens!! 🥕
Er komt een moestuin bij ons in de buurt!
Ik heb meteen tuinlaarzen gekocht. Met stippen!
Oom Kees denkt dat je spaghetti kunt zaaien 🙄
Maar je leert daar echt veel over de natuur.
En het mooiste: je mag de groenten zelf opeten!
Eindbaas! Om de beurt op een gum klikken. Bijzaken verdwijnen, hoofdzaken worden geel. Hoofdzaken: appje 2, 5 en 6. Samen vormen ze de hoofdgedachte.
Wat wil Tante Tetter vooral zeggen?
Lieverd, raad eens!! 🥕 Er komt een moestuin bij ons in de buurt! Ik heb meteen tuinlaarzen gekocht. Met stippen! Oom Kees denkt dat je spaghetti kunt zaaien 🙄 Maar je leert daar echt veel over de natuur. En het mooiste: je mag de groenten zelf opeten! Kusjes! 😘
Tante Tetter heeft nieuwe tuinlaarzen met stippen.
Oom Kees wil spaghetti zaaien.
Er komt een buurtmoestuin: je leert er veel en eet je eigen groente.
Groente uit de winkel is nooit lekker.
Het hele bericht staat hier nog eens. De hoofdgedachte bundelt de drie gele appjes. De laarzen en de spaghetti zijn bijzaken; de winkelgroente staat er niet in. Kleur de derde ster in!
EINDBAAS!
Tante Tetter
Ze stuurt haar langste bericht ooit. Versla haar!
Ha! Mijn bericht is zó lang, dat lukt jullie nooit!
GESLAAGD
Maak er wat drama van. De klas weet nu wat de hoofdgedachte is. Nu gummen ze samen het hele bericht van Tante Tetter schoon.
Diploma-check: sleep de woorden!
1. De belangrijkste informatie van een alinea is de hoofdzaak.
2. Een voorbeeld of extra uitleg is een bijzaak.
3. De zin met de hoofdzaak heet de kernzin.
4. De hoofdgedachte is wat de schrijver met de hele tekst wil zeggen.
Laatste check voor het diploma. Elke zin staat op een eigen regel, zodat leerlingen hem rustig kunnen lezen.
Welke tip geef jij Tante Tetter voor haar volgende bericht?
Reflectie met een knipoog. Goede tips noemen de hoofdzaak eerst, laten verhaaltjes weg, of doen de weglaat-test. Bespreek er twee of drie. Leuk om er samen een kort bericht van te maken.
DIPLOMA
Gum-kampioenen
Jullie kunnen de hoofdzaak vinden en bijzaken weggummen. Tante Tetter is verslagen!
Het einddiploma. Leerlingen kunnen het in de leerlingweergave bekijken, of je print de dia en deelt hem uit. Klaar met de les!