Movies that Matter - Zie, Zo (lesmateriaal over genderidentiteit en expressie) - vo onderbouw

• Filmeducatie
• Mens & Maatschappij
• +2
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1-3

Introductie

Welkom bij deze les bij de film Zie, Zo (2025). Deze les is gaat in op gender, identiteit en genderexpressie. De les kan in een lesuur (45-60 minuten) worden behandeld. De korte film duurt 12 minuten en is te bekijken via een afgeschermde Vimeo link. Neem van tevoren contact op met [e-mail] om het wachtwoord te ontvangen.​ Movies that Matter ​ De missie van Movies that Matter is om maatschappelijke onderwerpen (als onderdeel van mensenrechten) onder de aandacht te brengen. We gebruiken film als middel om het gesprek op gang te brengen en leerlingen en studenten bewust te maken van hun eigen perspectief – en van het feit dat er meerdere perspectieven naast elkaar bestaan. We hopen dat jongeren leren genuanceerd naar maatschappelijke onderwerpen te kijken en te beseffen dat diversiteit vanzelfsprekend is binnen de Nederlandse samenleving.​ Film synopsis Zie, Zo​ Wanneer de stoere, zojuist kort geknipte Juul haar moeders fototentoonstelling bezoekt, wordt ze geconfronteerd met een meisjesachtig portret waarin ze zichzelf niet herkent. Van alle foto’s, waarom deze?!​ Terwijl beneden de eerste gasten binnendruppelen voor haar moeders foto-expositie, besluit Juul (14) dat het hoog tijd is voor een nieuwe look. Met een zelf geknipt kort kapsel trotseert ze de expositie, waar ze al snel ontdekt dat haar moeder de meest meisjesachtige foto van haar heeft opgehangen. Kris van Melles' afstudeerfilm gaat over de discrepantie tussen hoe we onszelf ervaren en de ander ons ziet. Juuls moeder wil haar alleen maar laten tonen wat een mooi meisje ze is. Maar hoe zeg je tegen je moeder dat ze het verkeerd ziet?​ Gevoelige content​ Het thema gender kan gevoelig liggen in de klas, ga het gesprek dus open aan en leg uit dat er geen goede of foute antwoorden zijn. Je kunt de volgende bronnen raadplegen om goed voorbereid aan de les te beginnen:​ LHBTI films in de klas bespreken: https://www.gendi.nl/inspiration/film-in-de-klas/ ​ Tips voor een veilig klassengesprek: https://www.gendi.nl/inspiration/tips-voor-een-veilig-klassengesprek-over-seksuele-diversiteit/ Handreiking sekse, gender en seksuele diversiteit: zie bijlage.

Instructies

Leerdoelen

In deze les leer je:​

• Wat gender en genderexpressie is;​
• Over identiteit en wat het betekent om 'jezelf te zijn';​
• Te reflecteren op een korte film en daarover in gesprek te gaan.​

Over de les​

• Per slide is een toelichting te vinden met bijvoorbeeld begeleidende vragen;​
• Het gebruik van mobiele telefoons is niet nodig, maar kan wel bij enkele vragen. Je kunt dit aan- of uitzetten door na het openen van de lespresentatie, het vinkje onder in het scherm van de les te deactiveren.​

Instructies

Handreiking-sekse-gender-en-seksuele-diversiteit.pdf

Leerdoelen bespreken met de klas (1 min)​

In deze les leer je:​

✅ Wat gender en genderexpressie is;​

✅ Over identiteit en wat het betekent om 'jezelf te zijn';​

✅ Te reflecteren op een korte film en daarover in gesprek te gaan.​

Werkvorm: gespreksregels opstellen (2 min)​

Om een veilige sfeer te bevorderen in de klas, vraag je leerlingen in gesprek te gaan over: Hoe willen we dit soort gesprekken met elkaar voeren? Laat ze met elkaar praten tot er overeenstemming is bereikt over alle regels. Zorg ervoor dat je de regels visualiseert op het bord of op een groot vel papier. Enkele voorbeelden van regels waar je op zou willen uitkomen zijn:​

• Wat er hier besproken wordt, blijft hier;​
• Luister actief en laat elkaar uitpraten;​
• Probeer niet meteen te oordelen;​
• Soms stil zijn en ruimte geven aan anderen (iedereen krijgt spreektijd);​
• Respecteer andere meningen;​
• Enzovoorts​

Woordwolk: Waar denk je aan bij het woord 'jezelf mogen zijn'? (4 min)​

Waar denk je aan bij ‘jezelf mogen zijn’?​

Dit is een manier om alvast te verkennen hoe divers de klas is, of kan zijn. En te normaliseren dat we allemaal anders zijn en om te laten zien dat er al diversiteit is in de klas. Je zou vervolgens kunnen doorvragen op het gebied van relaties en verliefd zijn.​

Jezelf mogen zijn kan op allerlei manieren​

• Hoe je je voelt;​
• Hoe je eruitziet;​
• Hoe je jezelf uit;​
• Op wie je verliefd wordt.​

Dit zou dan als brug gebruikt kunnen worden naar het thema van deze les: (gender)identiteit. Je kan vragen waar ze al eens hebben gehoord van de woorden gender en identiteit. ​

Daarnaast zijn we allemaal verschillend, dit noem je ook wel diversiteit. Dit gaat niet alleen hoe we ons kleden of welke dingen we interessant vinden, maar ook onze (culturele) achtergrond, op wie we verliefd kunnen worden, et cetera. De les van vandaag gaan specifiek over jezelf mogen zijn en dan met name rondom gender en expressie. ​

​

Afbeelding: Wat is 'gender'? (2 min)​

Gender gaat over de rollen en verwachtingen die we in de samenleving hebben van mannen en vrouwen. In iedere cultuur zijn er ideeën over wat het betekent om man of vrouw te zijn en hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen. Gender staat dus niet vast, maar krijgt vorm door sociale en culturele gewoontes die gelden in een plaats en een tijd. Gender beschrijft ook hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen. Zo vinden wij bijvoorbeeld het dragen van een rok al snel iets vrouwelijk, terwijl in andere culturen dat helemaal niet zo is. ​

De Astronaut​

Aan de hand van de astronaut kan je genderidentiteit uitleggen. Je ziet namelijk niet aan de buitenkant wie er in het pak zit (oftewel, hoe iemand zich identificeert). Veel mensen gedragen zich volgens de verwachtingen die horen bij hun geboortegeslacht, maar veel mensen ook niet. En dat hoeft ook niet. Je kunt deze elementen op verschillende manieren mixen. Al deze elementen bewegen zich op een spectrum van vrouwelijk naar mannelijk, je kunt dus aan een kant van het spectrum zitten maar ook ergens daartussen. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat je geboren bent als man (geslacht), maar je identificeert als vrouw (genderidentiteit). Het kan ook betekenen dat je je mannelijk kleed, maar identificeert als vrouw. Dit heet gender expressie, dus wat je van jezelf laat zien aan anderen. ​

In deze les ligt de focus op genderidentiteit en genderexpressie, aangezien de film Zie, Zo daar aan gekoppeld is.​

Bron: https://www.gendi.nl/inspiration/wat-betekent-gender/​

Meer uitleg begrippen: Handreiking-sekse-gender-en-seksuele-diversiteit.pdf (in de bijlagen). ​

Afbeelding: Wat is 'genderexpressie'? (2 min)​

Jezelf uiten​

Expressie is de manier waarop je je identiteit aan de buiten wereld laten zien. Bijvoorbeeld door kleding, gedrag, lichaamstaal of haarstijl. Hoe mensen zichzelf presenteren aan anderen, kan overeenkomen met, maar ook afwijken van, hun sekse of genderidentiteit. Genderexpressie is hoe jij jouw genderidentiteit aan de buitenwereld laat zien, maar je kunt je natuurlijk ook uiten op een manier die niks te maken heeft met je genderidentiteit. Uiteindelijk gaat het erom dat je je mag uiten op een manier waar jij je prettig bij voelt – dit past ook goed bij het mensenrecht: Je mag zijn wie zelf wilt zijn.​

Associatie opdracht: gender en vooroordelen (4 min)​

Toelichting:​

Het doel van deze vraag en afbeelding is om de leerlingen te laten nadenken over gender gerelateerde vooroordelen en stereotypen. Mensen hebben vaak ideeën bij bepaalde groepen mensen over hoe die eruit zouden moeten zien of hoe zij zich zouden moeten gedragen. Op deze afbeelding zie je een jonge man die aan het breien is. Bespreek met de klas waarom dat ongewoon zou kunnen zijn:​

Mogelijke antwoorden:​

• Breien wordt geassocieerd met: oudere vrouwen.​
• Dus zowel qua leeftijd en qua gender past deze jongen niet in dat beeld.​

Bron: https://end-gender-stereotypes.campaign.europa.eu/index_nl ​

Eens

Oneens

Stelling: Alleen meisjes dragen jurken (2 min)​

Ga vervolgens met een aantal leerlingen in gesprek over hun antwoord. ​

Vervolgvragen:​

• Vind je dat jurken alleen voor meisjes zijn?​
• Kan je als jongen een jurk of rok dragen? Is dat raar? (In veel culturen is dat juist normaal, denk maar aan een Schotse kilt, een Marrokaanse jellaba of een sulu rok uit Fiji)​

Eens

Oneens

Stelling: Het is belangrijk dat er duidelijk zichtbaar verschil is tussen jongens en meisjes (2 min)​

Ga vervolgens met een aantal leerlingen in gesprek over hun antwoord. ​

Vervolgvraag: Waar zit dat verschil dan in? (gedrag, kleding, interesses etc.) Mag er ook iets tussenin zijn?​

Eens

Oneens

Stelling: Ouders mogen zich bemoeien met het uiterlijk van hun kind (2 min)​

Ga vervolgens met een aantal leerlingen in gesprek over hun antwoord. ​

Vervolgvraag: Hebben jouw ouders zich wel eens bemoeid met welke kleding jij aantrok? Of met je kapsel? Was je het daar mee eens?​

Film kijken: Zie, Zo (12 minuten)​

Link: https://vimeo.com/1092749877 ​

Voor het wachtwoord kun je contact opnemen met [e-mail]​

Over de film​

Wanneer de stoere, zojuist kort geknipte Juul haar moeders fototentoonstelling bezoekt, wordt ze geconfronteerd met een meisjesachtig portret waarin ze zichzelf niet herkent. Van alle foto’s, waarom deze?!​

Terwijl beneden de eerste gasten binnendruppelen voor haar moeders foto-expositie, besluit Juul (14) dat het hoog tijd is voor een nieuwe look. Met een zelf geknipt kort kapsel trotseert ze de expositie, waar ze al snel ontdekt dat haar moeder de meest meisjesachtige foto van haar heeft opgehangen. Kris van Melles afstudeerfilm gaat over de discrepantie tussen hoe we onszelf ervaren en de ander ons ziet. Juuls moeder wil haar alleen maar laten tonen wat een mooi meisje ze is. Maar hoe zeg je tegen je moeder dat ze het verkeerd ziet?

Nabespreking film (4 min) ​

Bespreek met de klas: ​

• Wat viel je op aan de film? ​
• Is er uitspraak of moment uit de film die indruk maakt?​
• Kon je je verplaatsen in Juul? Vond je bepaalde momenten herkenbaar?​
• Waarom denk je dat de filmmaker deze film gemaakt heeft?​
• Vind je het belangrijk dat deze film is gemaakt?​

Momenten uit de film die je kunt bespreken (voorbeelden): ​

• Juul knipt haar eigen haar kort;​
• Ze draagt de kleding van haar broer en probeert zijn gedrag na te doen (melk drinken en boer laten);​
• Ze is niet blij met de foto van zichzelf waar ze een jurk draagt en lang haar heeft;​
• Ze speelt met een vriendin en vraagt haar verkering, maar ze lijkt het niet door te hebben;​
• De moeder van Juul denkt initieel dat ze haar dochter goed kent, uiteindelijk ziet ze in dat dat niet zo was en zegt sorry.​

Eens

Oneens

Stelling: Juul wil hetzelfde zijn als haar broer (2 min)​

Toelichting:​

Juul trekt de kleren van haar broer aan en doet zijn gedrag na (pak melk drinken en dan een boer laten). Er zijn dus bepaalde aspecten van hoe haar broer zich uit die zij ook wil overnemen. Maar dat betekent niet perse dat zij hetzelfde wil zijn. Waarschijnlijk spreekt zijn vrije houding en het feit dat hij minder onder toezicht leeft van hun moeder haar aan. Bespreek met de klas wat nog meer overeenkomsten en verschillen zijn tussen de twee. ​

Eens

Oneens

Stelling: Juul is verliefd op haar vriendin in de film (2 min)​

Toelichting: ​

Tijdens het feest zie je Juul spelen met een vriendin van haar. Ze hebben allebei een kaaststengel vast en geven die stemmetjes. De kaasstengel van Juul vraagt de kaasstengel van haar vriendin of zij verkering met haar wil. Juul kijkt hoopvol naar haar vriendin en die lacht het weg/hoorde het niet. Het zou inderdaad goed kunnen dat Juul gevoelens of een 'crush' heeft op haar vriendin. En dat ze het niet direct durft te uiten en verkering durft te vragen. Bespreek met de klas waarom ze dat niet zou durven.​

Mogelijke antwoorden:​

• Omdat ze allebei meisjes zijn, en dat nog niet zo genormaliseerd is als jongens en meisjes die met elkaar verkering hebben (hetero relaties)​
• Omdat het eigenlijk altijd wel spannend is als je iemand leuk vind, om daar dan eerlijk over te zijn.​
• Omdat ze nog jong is.​

Eens

Oneens

Stelling: Juul moet zich kunnen kleden en uiten zoals zij zelf wil (2 min)​

Toelichting:​

In de film zien we dat Juul zich anders wil kleden dan haar moeder misschien zou willen. Op het portret draagt ze een knot en een jurk, maar Juul voelt zich fijner met kort haar en een los shirt/vest. Ook al is die stijl misschien 'mannelijker' dan haar moeder zou willen zien, is het nog steeds het meest belangrijk dat Juul zich zelf goed voelt in haar kleding en lijf. Uiteindelijk ziet haar moeder ook in dat dat het belangrijkste is en biedt ze haar excuses aan. Het is dan ook een universeel mensenrecht om te kunnen zijn wie jij wilt zijn, en daarin gelijk behandeld te worden.​

Groepsgesprek (4 min)​

Laat leerlingen in groepjes of tweetallen de volgende vragen bespreken:​

• Kan jij je vinden in Juuls verhaal?​
• Wil jij je soms ook anders gedragen of kleden dan wat er van jou verwacht wordt?​
• Wat zou je dan willen doen wat nu niet kan?​
• Wat zijn die verwachtingen en waar zijn die op gebaseerd? (gender, cultuur, interesses, iets anders?)​
• Hoe wil je dat anderen jou zien?​

Open daarna het gesprek klassikaal. Reflecteer samen op de vragen en vraag een aantal leerlingen om te delen wat ze hebben besproken.​

Opdracht: wie ben ik (optioneel) (10 min)​

Het doel: leerlingen leren elkaar en zichzelf beter kennen.

Deze opdracht bestaat uit drie fases:

1. Reflecteren op 'wie ik ben' door middel van gesprekken​
2. Het maken van een wie ben ik kaartje (digitaal of met de hand)​
3. Klassikaal het spel spelen​

1. Laat leerlingen eerst in tweetallen de volgende vragen bespreken:​

• Wat zijn jouw interesses en hobby's?​
• Welke kwaliteiten heb je? Waar ben je goed in?​
• Hoe zou je jezelf omschrijven aan een vreemde? Zowel qua persoonlijkheid als qua uiterlijk en kledingstijl​.

2. Uitwerken van de gesprekken. Aan de hand van deze gesprekken gaat elke leerling voor zichzelf steekwoorden opschrijven over hun eigen identiteit. Geef iedereen een kaartje om vervolgens die woorden op te schrijven, of ga een stap verder en laat leerlingen tekeningen/doodles hier van maken. Mocht er de ruimte voor zijn kunnen ze dit ook digitaal doen door meer een moodboard te maken die past bij wie zij zijn. ​

Voorbeeld: Een leerling vertelt in het gesprek dat ze van lezen houdt en aan ballet doet. Ze omschrijft haar uiterlijk als dat ze een lang meisje is, met altijd grote oorbellen. Haar kleding omschrijft ze als sportief. Op het wie ben ik kaartje schrijft ze dan uiteindelijk: lezen, ballet, grote oorbellen, sportief uiterlijk. Dit kan ze ook tekenen: een boek, een barre/spitzen, grote oorbellen, voorbeeld van een sportieve outfit.​

3. Het spel spelen. Nu kan klassikaal het spel gespeeld worden. Om het spel te kunnen spelen heb je van elke leerling een kaartje nodig met aan de ene kant hun naam en aan de andere kant wat ze net geschreven/gemaakt hebben. De docent pakt een voor een een kaartje uit een stapel / pan / hoed en houdt het voor. De leerlingen mogen nu raden aan de hand van de omschrijving om welke leerling het gaat. Het kan een gezamelijk spel zijn of er kunnen punten uitgedeeld worden voor elk goedgeraden kaartje.​

Dankjewel voor het maken van deze les! We horen graag van leerlingen en docenten hoe ze deze les vonden. Eventuele reacties, feedback of suggesties horen we graag. Dit mag naar [e-mail].​