WO I vmbo · Les 2 · Sarajevo, 28 juni 1914
LES 2 / 6
Sarajevo, 28 juni 1914
De Eerste Wereldoorlog
Eén moord, en vijf weken later is er oorlog
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
LES 2 / 6
Sarajevo, 28 juni 1914
De Eerste Wereldoorlog
Eén moord, en vijf weken later is er oorlog
Image credit: Unknown photographer / Wikimedia Commons (CC0)
NA DEZE LES KAN IK...
vertellen hoe een moord in Sarajevo tot een grote oorlog leidde.
CENTRALE VRAAG
Hoe kon één moord zoveel landen in oorlog brengen?
De Eerste Wereldoorlog
Deze slide heeft geen instructies
Ja
Nee
Alleen als er al veel ruzie is
Kan één moord een wereldoorlog veroorzaken?
Voorspelling. Aan het eind van de les komen we erop terug. Het juiste antwoord is eigenlijk het derde: de ruzies uit les 1 lagen al klaar.
01
De moord
Zondag 28 juni 1914
De Eerste Wereldoorlog
Image credit: Unknown photographer / Wikimedia Commons (CC0)
SARAJEVO
28 juni
Een bezoek met gevaar
Franz Ferdinand wordt later de keizer van Oostenrijk-Hongarije. Met zijn vrouw Sophie bezoekt hij Sarajevo, de hoofdstad van Bosnië.
Veel Serviërs in Bosnië haten Oostenrijk-Hongarije.
De Eerste Wereldoorlog
Op de foto: Franz Ferdinand en Sophie verlaten het stadhuis, vlak voor de moord. 28 juni is ook een Servische feestdag: het bezoek voelde als een provocatie. Image credit: Unknown photographer / Wikimedia Commons (CC0)
DE DADER
Gavrilo Princip
Hij is 19 jaar en hoort bij een groep jonge Serviërs.
Hij wil dat Bosnië bij Servië gaat horen. Daarom wil hij Franz Ferdinand doodschieten.
Gavrilo Princip
De Eerste Wereldoorlog
De groep kreeg wapens van de Zwarte Hand, een geheime Servische club. Image credit: Unknown author / Wikimedia Commons (Public domain)
28 JUNI 1914
Een ochtend vol toeval
10.10 uur
Iemand gooit een bom naar de auto. De bom mist.
10.45 uur
Franz Ferdinand wil de gewonden bezoeken.
10.50 uur
De chauffeur rijdt verkeerd en stopt vlak bij Princip.
10.55 uur
Princip schiet. Franz Ferdinand en Sophie sterven.
De Eerste Wereldoorlog
De tijden zijn ongeveer. Het toeval van de verkeerde afslag spreekt leerlingen aan.
Klopt deze foto?
Klik op de gouden punten
Bronkritiek in het klein: klopt wat er onder een foto staat? Kom erop terug bij de link met nu. Image credit: Unknown author / Wikimedia Commons (Public domain)
Wie werd er vermoord in Sarajevo?
Wilhelm II
De koning van Servië
Franz Ferdinand
Gavrilo Princip
Goed: Franz Ferdinand, de troonopvolger van Oostenrijk-Hongarije. Princip is de dader.
Vul in
Op 28 juni 1914 schoot Princip de troonopvolger van Oostenrijk-Hongarije dood.
Let op het verschil: het slachtoffer kwam uit Oostenrijk-Hongarije, de dader was een Serviër.
02
Vijf weken
Van moord naar oorlog
De Eerste Wereldoorlog
Deze slide heeft geen instructies
JULI 1914
Oostenrijk-Hongarije wil wraak
Duitsland helpt
Duitsland belooft: wij helpen jullie, wat er ook gebeurt.
Een ultimatum
Oostenrijk-Hongarije eist dingen van Servië. Servië krijgt 48 uur.
Niet alles
Servië zegt bijna overal ja. Maar niet op alles.
De Eerste Wereldoorlog
Ultimatum = een laatste eis. Doe je het niet, dan komt er oorlog.
EIND JULI, BEGIN AUGUSTUS
De dominostenen vallen
Stap 1
Oostenrijk-Hongarije begint een oorlog tegen Servië.
Stap 2
Rusland helpt Servië en maakt zijn leger klaar.
Stap 3
Duitsland helpt Oostenrijk-Hongarije. Het begint een oorlog tegen Rusland en Frankrijk.
Stap 4
Duitsland trekt door België. Daarom doet Groot-Brittannië ook mee.
De Eerste Wereldoorlog
Klik de kaarten één voor één tevoorschijn. Vergelijk met dominostenen: als de eerste valt, vallen ze allemaal. Groot-Brittannië had beloofd België te beschermen.
Zet in de goede volgorde
Laat leerlingen de dominostenen hardop navertellen.
Waarom deed Groot-Brittannië mee aan de oorlog?
Franz Ferdinand was Brits
Servië vroeg om hulp
Duitsland trok door België
Groot-Brittannië wilde Rusland aanvallen
Goed: Groot-Brittannië had beloofd België te beschermen.
03
Oorlogskoorts
Juichen in augustus 1914
De Eerste Wereldoorlog
Image credit: Oscar Tellgmann / Bundesarchiv, Wikimedia Commons (Public domain)
AUGUSTUS 1914
Juichen voor de oorlog
Veel mensen denken: de oorlog duurt kort. Met Kerstmis zijn we thuis.
Jonge mannen melden zich vrijwillig. Op deze trein staat: ‘Van München naar Parijs’.
Duitse soldaten in de trein, augustus 1914
De Eerste Wereldoorlog
Niet iedereen juichte: veel mensen op het platteland en arbeiders waren bezorgd. Image credit: Oscar Tellgmann / Bundesarchiv, Wikimedia Commons (Public domain)
Wat dachten veel mensen in augustus 1914?
Er komt geen oorlog
De oorlog is voor Kerstmis voorbij
De oorlog duurt tien jaar
Nederland doet ook mee
Goed. De oorlog duurde uiteindelijk ruim vier jaar.
DE LINK MET NU
Een foto kan liegen
TOEN
Die foto van de ‘arrestatie van Princip’ klopt waarschijnlijk niet. Toch staat hij al honderd jaar in boeken.
NU
Op sociale media gaan nepfoto's heel snel rond.
Hoe check jij of een foto echt is?
De Eerste Wereldoorlog
Tips: omgekeerd zoeken naar een afbeelding, kijken wie de foto eerst plaatste, letten op datum en plaats.
Eén woord voor deze les
Reflectie. Verwacht: toeval, domino, moord.
Wat is de aanleiding van de oorlog?
Verwacht: de moord in Sarajevo. Leg het verschil uit met de oorzaken (les 1). Kom terug op de poll van het begin.
Begrippen
troonopvolger - wordt later koning of keizer
aanleiding - de gebeurtenis waardoor iets begint
ultimatum - een laatste eis
mobiliseren - het leger klaarmaken voor oorlog
neutraal - een land doet niet mee aan de oorlog
bron - iets uit het verleden waar je informatie uit haalt
De Eerste Wereldoorlog
Deze slide heeft geen instructies