WO I · Les 3 · Vast in de loopgraven
LES 3 / 6
Vast in de loopgraven
Vier jaar oorlog aan het westfront
De Eerste Wereldoorlog
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
LES 3 / 6
Vast in de loopgraven
Vier jaar oorlog aan het westfront
De Eerste Wereldoorlog
Image credit: Frank Hurley / Wikimedia Commons (Public domain)
NA DEZE LES KAN IK...
uitleggen waarom de oorlog aan het westfront vastliep in een loopgravenoorlog.
CENTRALE VRAAG
Waarom kwam het westfront vier jaar lang bijna niet van zijn plaats?
De Eerste Wereldoorlog
Deze slide heeft geen instructies
Eén woord: hoe voelt het om in een loopgraaf te zitten?
Activatie. Verwacht: koud, nat, bang, modder. Laat de antwoorden staan en vergelijk ze straks met de bronnen.
01
Het plan dat mislukte
Van snelle oorlog naar stilstand
De Eerste Wereldoorlog
Image credit: Lvcvlvs; bewerking Furfur / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
ONTDEK DE BRON
Het Schlieffenplan
Duitsland wil geen oorlog op twee fronten.
Het plan: Frankrijk in zes weken verslaan via België, en daarna met de trein naar het oosten, tegen Rusland. Rusland is groot en zal traag mobiliseren, denkt men.
Klik op de gouden punten.
Kaart: Lvcvlvs / Furfur, CC BY-SA 3.0
De Eerste Wereldoorlog
Genoemd naar generaal Alfred von Schlieffen, die het plan rond 1905 bedacht. Koppel terug naar les 1: het gevoel van omsingeling. De rode pijlen zijn de acht Duitse legers. Image credit: Lvcvlvs; bewerking Furfur / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
HERFST 1914
Waarom het misging
België houdt stand
Het Belgische leger vertraagt de Duitsers langer dan gepland.
Rusland is snel
Al in augustus valt Rusland Oost-Pruisen aan. Duitsland stuurt troepen naar het oosten.
De Marne
September 1914: Franse en Britse troepen stoppen de Duitsers vlak voor Parijs.
De Eerste Wereldoorlog
Na de Marne graven beide legers zich in en proberen ze elkaar in het noorden te omsingelen: de race naar de zee.
1914
Van beweging naar stilstand
aug. 1914
Duitse inval in België en Frankrijk
sept. 1914
Slag aan de Marne: de opmars stopt
okt. 1914
Race naar de zee; gevechten bij de IJzer en Ieper
eind 1914
Een front van ruim 700 km, van de Noordzee tot Zwitserland
De Eerste Wereldoorlog
Deze slide heeft geen instructies
Wat was het doel van het Schlieffenplan?
Groot-Brittannië buiten de oorlog houden
Eerst Frankrijk verslaan, dan Rusland
Eerst Rusland verslaan, dan Frankrijk
België veroveren als nieuwe kolonie
Goed: eerst Frankrijk, dan Rusland. Wie ‘België veroveren’ kiest, ziet België als doel in plaats van als doorgang.
Vul de zin aan
Het Schlieffenplan mislukte toen Franse en Britse troepen de Duitsers in september 1914 stopten bij de Marne. Daarna groeven beide legers zich in. Zo ontstond een loopgravenoorlog aan het westfront.
De Somme is een veel voorkomende fout: die slag was in 1916.
02
Leven in de loopgraaf
Modder, ratten en wachten
De Eerste Wereldoorlog
Image credit: John Warwick Brooke / Wikimedia Commons (Public domain)
In een Britse loopgraaf, Somme 1916
Klik op de gouden punten
Foto: John Warwick Brooke, publiek domein
Dit is een veroverde Duitse loopgraaf, bezet door Britse soldaten van het Cheshire Regiment, juli 1916. Laat leerlingen eerst zelf kijken wat ze zien, en dan pas de punten openen. Image credit: John Warwick Brooke / Wikimedia Commons (Public domain)
TUSSEN DE LINIES
Niemandsland
Het gebied tussen de loopgraven: soms maar een paar honderd meter breed, vol prikkeldraad, granaattrechters en gesneuvelden. Wie eruit klimt, loopt in het vuur van machinegeweren.
Passendale, 1917
De Eerste Wereldoorlog
Rond Kerstmis 1914 was er op sommige plaatsen een onofficieel bestand: soldaten ontmoetten elkaar in niemandsland. Dat gebeurde daarna niet meer op die schaal. Image credit: John Warwick Brooke / Wikimedia Commons (Public domain)
HET DAGELIJKS LEVEN
Vooral wachten
Modder
Veel soldaten krijgen loopgraafvoeten: hun voeten gaan rotten.
Ratten en luizen
Ze zijn overal, ook in je kleren en je eten.
Verveling en angst
Lang wachten, dan plotseling een beschieting.
Post van thuis
Brieven zijn heel belangrijk om vol te houden.
De Eerste Wereldoorlog
De meeste doden vielen niet bij aanvallen met de bajonet, maar door artillerie. Veel leerlingen verwachten dat soldaten de hele tijd vochten.
“
Dubbelgebogen, als oude bedelaars onder zakken, met knikkende knieën, hoestend als heksen, vloekten we ons door de modder.
Wilfred Owen, Brits soldaat en dichter, uit ‘Dulce et Decorum Est’ (1917). Owen sneuvelde een week voor het einde van de oorlog.
De Eerste Wereldoorlog
Vertaling van de openingsregels. De titel komt uit een Latijns gedicht: ‘Het is zoet en eervol om voor het vaderland te sterven’. Owen noemt dat aan het eind van zijn gedicht ‘de oude leugen’. Vraag: hoe verschilt dit beeld van het oorlogsenthousiasme van 1914? Image credit: Frank Hurley / Wikimedia Commons (Public domain)
Waarom liepen loopgraven in zigzag?
Zo konden soldaten sneller naar voren rennen
Het was makkelijker om te graven
Zo bleef het regenwater beter weg
Zo raakte een ontploffing of een vijand maar één stuk
Goed: ontploffingen en vijanden die de loopgraaf in kwamen, raakten maar één stuk. Een rechte loopgraaf kon over de hele lengte beschoten worden.
Waarom mislukten aanvallen over niemandsland bijna altijd?
Een goed antwoord noemt: prikkeldraad en granaattrechters maakten soldaten langzaam; machinegeweren en artillerie konden hen dan makkelijk raken; verdedigers zaten beschermd. Kern: verdedigen was veel makkelijker dan aanvallen. Misvatting: ‘de soldaten waren niet dapper genoeg’.
03
Nieuwe wapens
Een industriële oorlog
De Eerste Wereldoorlog
Image credit: John Warwick Brooke / Wikimedia Commons (Public domain)
HONDERDEN KOGELS PER MINUUT
Het machinegeweer
Een paar mannen kunnen een aanval van honderden soldaten stoppen.
Daardoor is verdedigen veel makkelijker dan aanvallen. Dat is de belangrijkste reden dat het front vastloopt.
Vickers-machinegeweer, bediend met gasmaskers op
De Eerste Wereldoorlog
Een Vickers- of MG08-machinegeweer vuurde zo'n 450 à 600 kogels per minuut af. Image credit: John Warwick Brooke / Wikimedia Commons (Public domain)
22 APRIL 1915, IEPER
Gifgas
Het Duitse leger gebruikt voor het eerst chloorgas. Later komt mosterdgas, naar Ieper ook yperiet genoemd. Gevolgen: stikken, blindheid, brandwonden. Beide kanten gebruiken gas.
Door gas verblinde Britse soldaten, april 1918
De Eerste Wereldoorlog
Gas doodde relatief weinig soldaten (ongeveer 1 procent van de doden), maar zorgde voor enorme angst. Na de oorlog werd gifgas verboden in het Protocol van Genève (1925). Image credit: Thomas Keith Aitken / Wikimedia Commons (Public domain)
SOMME, SEPTEMBER 1916
De tank
Een Britse uitvinding die over prikkeldraad en loopgraven kan rijden.
De eerste tanks zijn traag en gaan vaak kapot. Pas in 1918 helpen ze echt om door de linies te breken.
Een Britse Mark I-tank, 1916
De Eerste Wereldoorlog
De eerste tanks reden zo'n 6 km per uur, ongeveer wandeltempo. De naam ‘tank’ was een codenaam: fabrieksarbeiders dachten dat ze watertanks bouwden. Image credit: Ernest Brooks / Wikimedia Commons (Public domain)
SOMME, 1 JULI 1916
57.000
Britse slachtoffers op één dag
Verdun (1916): ruim 700.000 doden en gewonden. Passendale (1917): maandenlang vechten in de modder voor een paar kilometer.
Het doel van zulke uitputtingsslagen: de vijand meer mannen laten verliezen dan jij.
De Eerste Wereldoorlog
Van de 57.000 Britse slachtoffers op de eerste dag van de Somme sneuvelden er ruim 19.000. Foto: Australische soldaten in Château Wood bij Ieper, oktober 1917. Image credit: Frank Hurley / Wikimedia Commons (Public domain)
Waarom maakte het machinegeweer aanvallen zo moeilijk?
Een paar verdedigers konden een grote aanval stoppen
Alleen de Duitsers hadden machinegeweren
Het schoot verder dan kanonnen
Het was te zwaar om mee te nemen bij een aanval
Goed. ‘Alleen de Duitsers’ is een veel voorkomende misvatting: beide kanten hadden machinegeweren.
Vul de zin aan
In 1915 gebruikten Duitse soldaten bij Ieper voor het eerst gifgas. Mosterdgas heet daarom ook yperiet. De Britten zetten in 1916 bij de Somme voor het eerst een tank in.
Leerlingen halen Verdun en de Somme (beide 1916) vaak door elkaar. Verdun was vooral Frans tegen Duits.
DE LINK MET NU
Het landschap onthoudt
TOEN
Vier jaar lang vallen er miljoenen granaten op de akkers van Vlaanderen en Noord-Frankrijk. Een groot deel ontploft nooit.
NU
Boeren vinden nog elk jaar honderden tonnen oude munitie: de ijzeren oogst.
Bij de Menenpoort in Ieper klinkt sinds 1928 elke avond om 20.00 uur de Last Post.
De Eerste Wereldoorlog
Op de Menenpoort staan de namen van ruim 54.000 vermiste soldaten uit het Britse Rijk. Ieper ligt ongeveer twee uur rijden van het midden van Nederland: een mogelijke excursie.
Welk beeld uit deze les blijft je het meest bij, en waarom?
Geen goed of fout antwoord. Gebruik twee of drie antwoorden voor een kort nagesprek.
Begrippen
Schlieffenplan - Duits plan: eerst Frankrijk, dan Rusland verslaan
westfront - de frontlijn in België en Frankrijk
loopgravenoorlog - oorlog waarin legers ingegraven tegenover elkaar liggen
niemandsland - het gebied tussen de vijandelijke loopgraven
uitputtingsoorlog - de vijand laten opraken in plaats van snel verslaan
artillerie - zware kanonnen die ver schieten
gifgas - gas als wapen: chloorgas, mosterdgas (yperiet)
tank - gepantserd voertuig dat over loopgraven kan rijden
De Eerste Wereldoorlog
Deze slide heeft geen instructies