De Oude Grieken · 2. Griekse stadstaten
DE OUDE GRIEKEN · LES 2
Griekse stadstaten
Kolonies, Sparta, Athene en de eerste democratie
De Oude Grieken
Lesduur is: 80 minOnderdelen in deze les
DE OUDE GRIEKEN · LES 2
Griekse stadstaten
Kolonies, Sparta, Athene en de eerste democratie
De Oude Grieken
Sluit aan bij de methodes Feniks, Geschiedenis Werkplaats, Memo en Saga. Omgezet in de huisstijl van geschiedenisleraar.nl.
NA DEZE LES KAN IK...
herkennen en uitleggen waarom de Oude Grieken kolonies stichtten en hoe ze hun stadstaten bestuurden.
CENTRALE VRAAG
Waarom trokken Grieken weg uit Griekenland, en wie was de baas in een Griekse stad?
De Oude Grieken
Deze slide heeft geen instructies
Wat weet je eigenlijk van Griekenland?
Activatie. Verwacht: goden, Olympische Spelen, tempels, vakantie, Athene.
01
Kolonies buiten Griekenland
Op zoek naar een beter leven
De Oude Grieken
Deze slide heeft geen instructies
EEN ARM LAND
Te weinig vruchtbare grond
Griekenland heeft een droog klimaat en een rotsachtige grond. Maar 20% van het land is geschikt voor landbouw.
Mislukte de oogst, dan was er al snel hongersnood.
De Oude Grieken
Een kolonie is een gebied van een land buiten dat land. Deze dia legt uit waarom de Grieken ze nodig hadden.
ONTDEK DE BRON
Over de Middellandse Zee
Sommige Grieken trekken weg, op zoek naar een beter leven. Met schepen varen ze over de Middellandse Zee.
Rond 750 v. Chr. hebben de Grieken kolonies in Spanje, Italië en Turkije.
Klik op de gouden punten.
De Oude Grieken
Een kolonie = een gebied van een land buiten dat land. De rode stippen op de kaart zijn Griekse kolonies.
HANDEL EN CULTUUR
Het moederland en de kolonies
Tussen de kolonies en het ‘moederland’ ontstaat zoveel handel dat de Grieken rond 550 v. Chr. geen nieuwe kolonies meer stichten.
Door de kolonies raken mensen rond de Middellandse Zee bekend met de Griekse cultuur: mythologie, beeldhouwkunst en sport.
Griekse vaas met worstelaars
De Oude Grieken
Vazen als deze werden rond de hele Middellandse Zee verhandeld: zo reisde de cultuur mee.
De Grieken stichtten kolonies. Waarom deden ze dat?
Verwacht: de grond in Griekenland was onvruchtbaar en er was kans op hongersnood, dus zochten mensen elders een beter leven. Misvatting: ‘om andere landen te veroveren’.
02
Griekse stadstaten
Steden die zichzelf bestuurden
De Oude Grieken
Deze slide heeft geen instructies
POLIS
Steden als landen
Griekenland bestond nog niet als één land. Er waren steden die als landen werden bestuurd, bijvoorbeeld met een eigen koning. Zo'n zelfstandige stad heet een polis: een stadstaat.
Het Parthenon in Athene
De Oude Grieken
Meervoud van polis: poleis.
POLEIS
Veel steden, één cultuur
Eigen bestuur
Poleis (meervoud van polis) worden op verschillende manieren bestuurd.
Zelfde cultuur
Ze hebben wel vaak dezelfde Griekse cultuur, taal en goden.
Twee bekende
De bekendste poleis zijn Athene en Sparta.
De Oude Grieken
Klik de kaarten één voor één tevoorschijn.
STADSTAAT
Sparta
Een koning is de baas: een monarchie.
Oorlog en het leger zijn heel belangrijk. Kinderen krijgen een zware, Spartaanse opvoeding. Er zijn slaven.
Standbeeld van de Spartaanse koning Leonidas
De Oude Grieken
Leonidas was koning van Sparta en vocht in 480 v. Chr. bij Thermopylae tegen de Perzen.
STADSTAAT
Athene
Het volk is de baas: een democratie.
Oorlog en het leger zijn minder belangrijk. Kinderen krijgen een opvoeding met veel kunst en cultuur. Ook hier zijn slaven.
Griekse vaas met een schoolscène
De Oude Grieken
Vergelijk met Sparta: laat leerlingen de twee dia's naast elkaar samenvatten.
Welk bestuur had de stad Athene?
Keizer
Democratie
Adel
Koning
Goed: democratie. ‘Koning’ is het bestuur van Sparta.
I. Athene lag in Griekenland, Sparta niet. II. Athene was een stadstaat, Sparta niet.
Stelling I is juist, stelling II is onjuist
Stelling I is onjuist, stelling II is juist
Stelling I en II zijn allebei juist
Stelling I en II zijn allebei onjuist
Beide stellingen zijn onjuist: Athene en Sparta lagen allebei in Griekenland en waren allebei een stadstaat.
03
De Atheense democratie
Het volk is de baas
De Oude Grieken
Deze slide heeft geen instructies
ATHENE
In Athene was het volk de baas. Er werd gestemd over belangrijke beslissingen.
Maar dat was niet altijd zo geweest...
De Oude Grieken
Deze slide heeft geen instructies
ROND 600 V. CHR.
600
Macht voor de rijken
Athene was waarschijnlijk ooit een monarchie. De laatste koning was misschien Kodros.
Rond 600 v. Chr. wordt Athene bestuurd door rijke families, die bloedige ruzies om de macht hebben. De inwoners hebben weinig te vertellen.
De Oude Grieken
Het jaartal is een ‘rond’ jaartal: de bronnen zijn onzeker.
594 V. CHR.
Solon: geen slaven door schulden
Was het graan duur, dan kregen arme Atheners graan van de rijke families. Konden ze dat niet terugbetalen, dan werden ze verkocht als slaaf!
Solon komt met nieuwe wetten: je kunt niet meer als slaaf worden verkocht.
Solon schrijft zijn wetten
De Oude Grieken
Solon is een van de zeven wijzen van Griekenland.
ROND 500 V. CHR.
500
Kleisthenes: het volk beslist
Ondanks de wetten van Solon blijft het verschil tussen arm en rijk groot, en er komen nieuwe ruzies.
Kleisthenes komt met nieuwe wetten en voert een échte democratie in.
De Oude Grieken
Democratie komt van het Griekse dèmos (volk) en kratos (macht).
ATHENE
Kenmerken van de Atheense democratie
Wie stemt?
Atheense vrije mannen met burgerrecht.
Direct
Iedere burger stemt zelf over elk besluit: directe democratie.
Buiten
De volksvergadering is in de open lucht.
Onbetaald
Meebesturen is een onbetaalde baan.
De Oude Grieken
Deze slide heeft geen instructies
SCHERVENGERICHT
Ostracisme
Om te voorkomen dat één persoon te veel macht krijgt, kunnen de Atheners stemmen met een scherf.
Elke burger krast een naam op een potscherf: een ostrakon.
Een ostrakon met een ingekraste naam
De Oude Grieken
De persoon die het vaakst genoemd werd, moest tien jaar de stad uit (verbanning). Dat is het antwoord op een van de quizvragen: vertel het pas daarna.
DEMOCRATIE?!
Niet helemaal... alleen mannelijke burgers mochten meepraten: ongeveer 16% van de bevolking.
Vrouwen, slaven en vreemdelingen mochten niet meepraten.
De Oude Grieken
Deze slide heeft geen instructies
Wat betekent democratie?
Een tiran regeert
Een kleine groep rijken regeert
Een koning regeert
Het volk regeert
Goed: het volk regeert. ‘Een kleine groep rijken’ is hoe Athene rond 600 v. Chr. werd bestuurd.
Wie mochten meebeslissen in de Atheense democratie?
Mannen
Vrouwen
Slaven
Vreemdelingen
Goed: mannelijke burgers, ongeveer 16% van de bevolking.
In Athene kreeg je burgerrecht als...
Je in Athene geboren was
Je vader in Athene geboren was
Je beide ouders in Athene geboren waren
Je moeder in Athene geboren was
Goed: beide ouders moesten uit Athene komen.
De persoon die het vaakst genoemd werd tijdens het schervengericht...
Werd meteen vermoord
Mocht nooit meer in Athene komen
Werd voor tien jaar verbannen uit Athene
Moest tien jaar de gevangenis in
Goed: tien jaar verbanning.
DEN HAAG
Onze democratie
Ook Nederland is een democratie. Maar wij stemmen niet zelf over elk besluit: we kiezen mensen die voor ons beslissen, in de Eerste en Tweede Kamer.
De Tweede Kamer
De Oude Grieken
Dit heet een indirecte democratie. Zie de vergelijking op de volgende dia.
DE LINK MET NU
Athene en Nederland
ATHENE
Vrije mannen met burgerrecht
Directe democratie
Volksvergadering (buiten)
Ostracisme tegen te veel macht
Onbetaalde baan
NEDERLAND
Alle mannen en vrouwen vanaf 18 jaar
Indirecte democratie
Eerste en Tweede Kamer (binnen)
Verkiezingen, meestal om de 4 jaar
Betaalde baan
De Oude Grieken
Laat leerlingen per regel het verschil benoemen. Overeenkomst: in beide mogen burgers meebeslissen, en er wordt gestemd.
Geef één overeenkomst tussen de Atheense democratie en de democratie in Nederland.
Verwacht: in beide beslist het volk mee; er wordt gestemd; er zijn regels tegen te veel macht bij één persoon.
Geef twee verschillen tussen de Atheense democratie en de democratie in Nederland.
Verwacht: wie mag stemmen (alleen mannelijke burgers / iedereen vanaf 18), direct / indirect, buiten / binnen in de Kamer, onbetaald / betaald.
VIDEO
Griekse staatsvormen
De Oude Grieken
Deze slide heeft geen instructies
VIDEO
Histoclips: De Oude Grieken
De Oude Grieken
Deze slide heeft geen instructies
JAARTALLEN
Jaartallen uit deze les
800 v. Chr.
Grieken stichten kolonies (tot ± 550 v. Chr.)
600 v. Chr.
Rijke families besturen Athene
594 v. Chr.
De wetten van Solon
500 v. Chr.
Kleisthenes: Athene wordt een democratie
De Oude Grieken
Deze slide heeft geen instructies
PERSONEN
Personen uit deze les
Leonidas
Koning van Sparta, bekend van de strijd tegen de Perzen.
Kodros
Misschien de laatste koning van Athene.
Solon
Maakt in 594 v. Chr. nieuwe wetten: geen slaven door schulden.
Kleisthenes
Voert rond 500 v. Chr. de democratie in.
De Oude Grieken
Deze slide heeft geen instructies
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Reflectie. Geen goed of fout antwoord.
Stel 1 vraag over iets dat je deze les nog niet zo goed hebt begrepen.
Gebruik de vragen om de volgende les mee te beginnen.
Begrippen
kolonie - een gebied van een land buiten dat land
polis - een stadstaat: een stad die zichzelf bestuurt
democratie - het volk is de baas
monarchie - een koning is de baas
burger - iemand met burgerrecht, die mag meebeslissen
ostracisme - het schervengericht: verbanning voor wie te veel macht krijgt
De Oude Grieken
Deze slide heeft geen instructies