cross
Geschiedenisleraar.nl
Dé link tussen verleden en heden

4.3 De bezetting van Nederland

Historisch Overzicht 
vanaf 1900

De Tweede Wereldoorlog
 (1939-1945)
3. De bezetting van Nederland
1 / 45
volgende
Slide 1: Tekstslide
GeschiedenisMiddelbare schoolvmbo k, g, t, mavo, havo, vwoLeerjaar 3-6

In deze les zitten 45 slides, met interactieve quizzen, tekstslides en 1 video.

time-iconLesduur is: 60 min

Introductie

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen op welke manier de bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog verliep.

Onderdelen in deze les

Historisch Overzicht 
vanaf 1900

De Tweede Wereldoorlog
 (1939-1945)
3. De bezetting van Nederland

Slide 1 - Tekstslide

Slide 2 - Tekstslide

Leerdoel
Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen op welke manier de bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog verliep.

Slide 3 - Tekstslide

Wat weet jij eigenlijk van
de Duitse Bezetting?

Slide 4 - Woordweb


Nederland mobiliseert
november 1939




De Nederlandse regering hoopt dat, net als tijdens de Eerste Wereldoorlog,
Nederland neutraal zou blijven. 
Uiteindelijk wordt pas laat besloten om tóch te mobiliseren en gebruik te maken van de Hollandse Waterlinie.

Slide 5 - Tekstslide


Duitsland valt aan
10 mei 1940



Op vrijdagmorgen, om 3.55, valt het Duitse leger het slecht bewapende Nederland aan. Op sommige plekken, zoals bij de Afsluitdijk en de Grebbelinie, wordt nog behoorlijk tegenstand geboden, maar tegen de Duitse Blitzkrieg is niets opgewassen.

Slide 6 - Tekstslide


Regering wijkt uit naar Londen
13 mei 1940



Om niet in de handen van de Duitsers te vallen, wijkt een 
groot deel van de Nederlandse regering uit naar Engeland.
Vanuit Londen zal koningin Wilhelmina de Nederlanders motiveren 
om niet op te geven en tegen de bezetters te strijden.

Slide 7 - Tekstslide


Bommen op Rotterdam
14 mei 1940



Hoewel de stad zich al heeft overgegeven, 
bombarderen de Duitsers Rotterdam tóch.
Het bombardement duurt maar een kwartier, maar de binnenstad is verwoest, en zal pas na de oorlog weer worden opgebouwd.

Slide 8 - Tekstslide


Nederland capituleert
15 mei 1940



Na het bombardement op Rotterdam, en de Duitse dreiging om ook andere steden te bombaderen, kan Nederland niets anders dan zich overgeven.
In totaal komen in de meidagen van 1940 ongeveer 2200 mensen om het leven.

Slide 9 - Tekstslide


Deel van Duitsland
29 mei 1940



Nederland wordt een deel van Duitsland: Reichskommissariat Niederlande
De Oostenrijker Arthur Seyss-Inquart wordt Reichskommisar. 



Slide 10 - Tekstslide





De Nationaal-Socialistische Beweging (NSB), die collaboreerde met de Duitsers,
is de enige politieke organisatie die mag blijven bestaan.
De leider van de NSB, Anton Mussert, mag zich 'Leider van het Nederlandsche Volk' noemen, maar de Duitsers zijn uiteindelijk de baas.



Slide 11 - Tekstslide


Gelijkschakeling
vanaf mei 1940



Elke burger, organisatie en vereniging moet zich houden aan de ideeën van de Nazi's en trouw zijn aan het Leidersbeginsel. Iedereen die dit niet doet, 
wordt ontslagen en of opgepakt.
Journalisten mochten alleen schrijven wat de Nazi's opdroegen (censuur).


Slide 12 - Tekstslide


Gelijkschakeling
vanaf mei 1940



Elke burger, organisatie en vereniging moest zich houden aan de ideeën van de Nazi's en trouw zijn aan het Leidersbeginsel. Iedereen die dit niet deed, 
werd ontslagen en of opgepakt.
Journalisten mochten alleen schrijven wat de Nazi's opdroegen (censuur)


Slide 13 - Tekstslide




Voor sommige beroepen (bijvoorbeeld: leraren) 
moet een Ariërverklaring worden getekend.
Hierin verklaar jij, je ouders en grootouders, niet Joods te zijn.

Eind november 1940 waren er al 
2200 mensen hierdoor ontslagen...

Slide 14 - Tekstslide




Alle post- en sierduiven moeten worden gedood. 
Duiven vliegen vrij rond en kunnen 
boodschappen brengen naar de geallieerden.

Duivenpootjes mét ring moeten 
als bewijs worden ingeleverd.

Slide 15 - Tekstslide


De eerste bezettingsmaanden
mei 1940 - februari 1941



De Duitsers gedragen zich meestal keurig en de meeste Nederlanders 
pakken hun normale leven op en werken, passief of actief,
met de Duitsers samen.
Nederlandse bedrijven kunnen goed geld verdienen aan de 'Duitse oorlog'...

Slide 16 - Tekstslide






Behalve de NSB zijn er ook andere Nederlanders 
die actief tot samenwerking oproepen, zoals 
de Nederlandsche Unie.
Andere Nederlanders kiezen bewust om samen 
te werken, om te voorkomen dat hun positie 
wordt ingenomen door een NSB-er of Duitser.

Slide 17 - Tekstslide


Februaristaking
februari 1941



De eerste grote verzetsactie tegen de Duitse bezetter in Nederland. Aanleiding waren de razzia's in Amsterdam, als reactie op de moord op een NSB-er.
De staking was het enige massale en openlijke protest tegen de Jodenvervolging in heel bezet Europa.

Slide 18 - Tekstslide


Jodenvervolging in Nederland
vanaf mei 1940



Net als in andere delen van het Duitse Rijk worden snel anti-Joodse maatregelen, zoals het ontslag van Joodse ambtenaren of de registratieplicht.

Slide 19 - Tekstslide






Vanaf april 1941 verschijnen de bordjes "Voor Joden verboden
in de Nederlandse steden.

Slide 20 - Tekstslide






Vanaf mei 1942 zijn Joden verplicht om een Jodenster te dragen.
In dat jaar gaan ook de eerste Joden via Westerbork naar Auschwitz...

Slide 21 - Tekstslide



Arbeidsinzet
mei 1943





Wat begon als vrijwillig werken in Duitsland, wordt in 1943 verplicht: alle mannen tussen 18 en 35 jaar moeten zich melden.
Uiteindelijk werken rond de 500.000 
Nederlanders in Duitsland.

Slide 22 - Tekstslide



Vechten voor 
de vijand








De Nederlandse SS bestond uit ongeveer 7000 man.

Slide 23 - Tekstslide


Onderduiken


Onderduiken om je te verbergen zodat je niet werd opgepakt door de politie of Duitsers. Dit waren niet alleen Joden, maar iedereen die het risico liep opgepakt te worden: studenten, mannen, verzetsstrijders enz. 

Op het hoogtepunt waren er alleen al in Nederland ruim 350.000 mensen ondergedoken


Slide 24 - Tekstslide


Verzet



Wat is verzet?
Aanslagen plegen of illegale krantjes verspreiden? Onderduikers helpen? Of naar rechts gaan als de Duitsers zeggen dat je naar links moet gaan?


Slide 25 - Tekstslide




In totaal waren er rond de 45.000 Nederlanders die actief verzet pleegden. 
Maar dat konden ze niet doen zonder de hulp van honderduizenden anderen.
Verzet plegen was levensgevaarlijk: niet alleen voor jezelf, maar ook voor je omgeving.

Slide 26 - Tekstslide








Om te voorkomen dat Joden worden opgepakt,
worden identiteitsbewijzen vervalst...

Slide 27 - Tekstslide


Dolle Dinsdag
5 september 1944



De opmars van de geallieerden na D-Day gaat erg snel. De gebeurtenissen worden gevolgd op illegale radio's: "Ze zijn in Nederland!"



Slide 28 - Tekstslide






Duitse soldaten slaan op de vlucht voor de naderende geallieerden.
Maar de geallieerden komen helemaal niet...

Het volksfeest was veel te voorbarig losgebarsten.






Slide 29 - Tekstslide


Slag om Arnhem
september 1944




De Geallieerden willen doorstoten tot het noordelijk deel van Nederland, 
om daar vandaan Duitsland binnen te vallen, maar ze vergissen zich in kracht van de Duitsers. 
Operatie Market Garden is mislukt bij Arnhem ('Brug te ver').

Slide 30 - Tekstslide


Spoorwegstaking
september 1944 - mei 1945



Om de geallieerde opmars te helpen, roept Radio Oranje het spoorweg-personeel op om te gaan staken. Zo kunnen de Duitsers geen gebruik meer maken van het spoor voor hun oorlog. 
Het zorgt uiteindelijk ook voor voedsel- en brandstoftekorten...

Slide 31 - Tekstslide


Hongerwinter
november 1944 - april 1945




Slide 32 - Tekstslide




De Hongerwinter had een aantal oorzaken. Zo was er geen aanvoer van kolen meer mogelijk uit Limburg, omdat dit deel van Nederland al was bevrijd. Daarnaast zorgde de Spoorwegstaking ervoor dat er niets meer werd vervoerd én namen de Duitsers wraak door hoofdroutes naar West-Nederland te blokkeren



Slide 33 - Tekstslide






Het systeem van de distributiebonnen, dat al in 1939 was ingevoerd,
werkt in de laatste fase van de oorlog niet meer: er wás gewoon niets meer



Slide 34 - Tekstslide

Slide 35 - Tekstslide

Slide 36 - Tekstslide


Duitse capitulatie
4 mei 1945



In Hotel De Wereld in Wageningen wordt op 5 mei onderhandeld 
over de onvoorwaardelijke overgave van de Duitse troepen in Nederland.
De Duitse troepen hebben zich overigens al op 4 mei overgegeven 
aan de geallieerden.







Slide 37 - Tekstslide


De Bevrijding
mei 1945



De bevrijding wordt tegenwoordig gevierd op 5 mei, maar Nederland werd niet overal op 5 mei bevrijd: soms was het eerder, soms veel later, zoals op Texel. 
Dit eiland werd pas op 20 mei 1945 bevrijd.


Slide 38 - Tekstslide





Hoewel het is verboden, is de reactie van Nederlanders op verraders, 
profiteurs en collaborateurs begrijpelijk.


Slide 39 - Tekstslide

Video
Clipphanger: Wat herdenken we op 4 mei?

Slide 40 - Tekstslide

Slide 41 - Video

Begrippen uit deze les
  • NSB
  • collaboreren
  • gelijkschakeling
  • Ariërverklaring
  • verzet
  • arbeidsinzet
  • Dolle Dinsdag
  • distibutiebonnen
  • Hongerwinter

Slide 42 - Tekstslide

Personen uit deze les

  • Anton Mussert
  • Koningin Wilhelmina
  • Arthur Seyss-Inquart
  • Prins Bernhard

Slide 43 - Tekstslide

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd

Slide 44 - Open vraag

Stel 1 vraag over iets dat je deze les nog niet zo goed hebt begrepen

Slide 45 - Open vraag