73 lesplannen

EF staat voor Executieve Functies. Deze vaardigheden kun je aanleren door hier hard aan te werken. De ontwikkeling van de executieve functies vindt plaats in je hersenen. Tijdens de pubertijd zijn deze nog enorm in ontwikkeling, waardoor sommige dingen je nog niet altijd lukken. Gelukkig kun je deze functies trainen. Dit kun je onder andere doen door deze maandchallenges!

Samen met jouw klas ga jij de uitdaging aan. Leerlingen gaan elkaar helpen, maar misschien ook juist wel tegen elkaar strijden. Ook strijden de leerlingen tegen andere klassen van andere scholen. Na elke maandchallange zal er een winnaar bekend gemaakt worden. Elke periode bestaat uit twee maanden. In deze twee maanden is er steeds een andere challenge. Tijdens deze maandchallenge worden de leerlingen uitgedaagd om aan hun executieve functies te gaan werken. Elke maandchallange heeft een ander onderwerp en zal zich op verschillende executieve functies richten. Door je met jouw klas aan te melden geef jij je leerlingen de kans om door middel van leuke opdrachten en uitdagingen te gaan werken aan hun Executieve Functies.

De benodige materialen zijn terug te vinden in de werkmap van de EF-challange. Verder kunnen de volgende materialen gebruikt worden:TelefoonPenPapierSportmaterialenCamera

Metafoor JEF: Houd je emoties onder controle tijdens een wedstrijd. Anders riskeer je de gele of zelfs rode kaart.Emotieregulatie betekent emoties onder controle houden om doelen te bereiken en/of gedrag te controleren. In dit hoofdstuk leren de leerlingen waarom het belangrijk is om je emoties te reguleren. Ze krijgen inzicht in de relatie tussen leren, presteren en spanning. Tenslotte krijgen ze tips om een black-out te voorkomen. Negatieve ervaringen, gedachten of gevoelens kunnen leren blokkeren. Je kan in een negatieve spiraal terecht komen en een angst ontwikkelen. Een angst voor een angst belemmert het leren. Het is belangrijk een positieve mindset te hebben over jezelf en de negatieve emoties onder controle te krijgen.

Elk hoofdstuk start met Kenmerken en doelen. De leerlingen lezen de doelen van het hoofdstuk en schatten in wat ze al kunnen en wat ze nog willen leren. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met Handige strategieën. De leerlingen leren of herhalen handige strategieën bij het onderwerp en bepalen welke strategieën zij gaan uitproberen. Opbouw hoofdstuk emotieregulatie Kenmerken en doelenLes 1: Leren en emoties (self-fulfilling prophecy)Les 2: Gezonde en ongezonde spanning en black-out voorkomenHandige strategieënJe kunt er voor kiezen om alle lessen binnen dit hoofdstuk te behandelen, maar je kunt er ook voor kiezen om losse lessen te pakken.

Tweetallen 5 tot 10 minuten Pen, papier, kleurtjes We gaan oefenen met de mindmap.Stel om de beurt een vraag aan je klasgenoot en maak een mindmap over hem/haar.

nog in te vullen..

Bij het gooien van een dartpartij focus je op één ding: triple 20 scoren! Zonder afgeleid te worden. Doelgericht gedrag gaat over doelen stellen en daaraan werken zonder afgeleid te worden. In dit hoofdstuk leren de leerlingen doelen stellen. Ze leren wat er nodig is om deze doelen te behalen, zoals bijvoorbeeld het hebben van een growth mindset en helpende gedachten.

Elk hoofdstuk start met Kenmerken en doelen. De leerlingen lezen de doelen van het hoofdstuk en schatten in wat ze al kunnen en wat ze nog willen leren. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met Handige strategieën. De leerlingen leren of herhalen handige strategieën bij het onderwerp en bepalen welke strategieën zij gaan uitproberen. Opbouw hoofdstuk doelgericht gedrag Kenmerken en doelenLes 1: Motivatie, stellen van schooldoelen en jouw obstakelsLes 2: Learning pitLes 3: Fixed en growth mindsetHandige strategieënJe kunt er voor kiezen om alle lessen binnen dit hoofdstuk te behandelen, maar je kunt er ook voor kiezen om losse lessen te pakken.

Metafoor JEF:Houd je aandacht erbij, een schaakspel duurt soms lang.Volgehouden aandacht betekent aandacht erbij houden, ondanks afleiding. In dit hoofdstuk leren de leerlingen hoe ze hun concentratie kunnen verbeteren. Ze krijgen verschillende tips om de concentratie te verbeteren.

Elk hoofdstuk start met Kenmerken en doelen. De leerlingen lezen de doelen van het hoofdstuk en schatten in wat ze al kunnen en wat ze nog willen leren. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met Handige strategieën. De leerlingen leren of herhalen handige strategieën bij het onderwerp en bepalen welke strategieën zij gaan uitproberen. Opbouw hoofdstuk volgehouden aandachtKenmerken en doelen Les 1: Beter concentrerenLes 2 & 3: OmgevingsfactorenLes 4: Jouw concentratietijd trainenHandige strategieënJe kunt er voor kiezen om alle lessen binnen dit hoofdstuk te behandelen, maar je kunt er ook voor kiezen om losse lessen te pakken.

Individueel / klassikaal 5 tot 10 minuten Planagenda en huiswerk voor komende weken Kun jij omgaan met een plotselinge verandering?Welke invloed heeft tijdsdruk op jou? En welke gedachten en emoties komen er bij je op bij een plotselinge verandering?School is vergeten aan te geven dat je over een week op uitwisseling gaat! Met deze uitwisseling ben je 2 weken weg. Pak je agenda erbij. De school denkt niet echt met je mee en ze verwachten van je dat je al je huiswerk gewoon op tijd af hebt. Je toetsen mag je deze week alvast maken of de week na de vakantie. Probeer al je werk zo in te plannen dat alles toch nog lukt! Voorbeeldvragen nabespreken: • Is het je gelukt al je stof toch nog in te plannen? • Wat dacht je toen je hoorde dat er op het laatste moment toch nog een uitwisseling ingepland is? En wat voelde je? Hoe ben je hiermee omgegaan? • Lukte het om rustig te blijven? • Wat deed deze tijdsdruk met je? Hoe ben je er mee omgegaan?

Individueel 10 minuten 2 touwtjes van 150 cm en 85 cm, post-its Maak hiermee visueel waar jij invloed uit te oefenen hebt en waar ook niet. Je leert over de cirkel van betrokkenheid en je leert over de cirkel van invloed. Bekijk het filmpje van de cirkel van invloed hieronder met de leerling voordat je gaat beginnen.Leg het grote en het kleine touw in een cirkel op tafel waarbij de kleine cirkel in de grote cirkel ligt. De grote cirkel is de cirkel van betrokkenheid. De kleine cirkel is de cirkel van invloed. Pak de post-its en schrijf hierop een woord of gebeurtenis zoals: het weer. Leg de gebeurtenis of in de cirkel van invloed of in de cirkel van betrokkenheid. Bespreek wanneer er een post-it in de cirkel van betrokkenheid gaat wat voor invloed de leerling hier wél zou kunnen uitoefenen. Bespreek ook hoe het is om soms geen invloed uit te kunnen oefenen. Voorbeeldvragen nabespreken: • Hoe is het om op sommige dingen geen invloed uit te kunnen oefenen? Wat ka je doen om hiermee om te gaan? • Hoe is het om stil te staan een reflecteren op jouw invloed? *FILMPJE TOEVOEGEN*

Nieuwe tekst

Kijk bovenstaand filmpje via youtube. Start deze bij 11:20 en vul daarna onderstaand werkblad in.

Individueel / tweetallen / groepsspel 5 minuten Timer Eén van jullie houdt de tijd bij. De ander zitten op een stoel. Wanneer die ander denkt dat er één minuut om is, gaat hij staan. Klopte het?Dit kan ook in een groep of klas, waarbij de docent de timer zet en de hele groep mee kan doen.

Individueel / tweetallen / groepsspel 5 minuten Pen en papier, timer Wat lukt jou allemaal in 1 minuut?Schrijf in 1 minuut zoveel mogelijk woorden op die beginnen met de letter… (je mag een letter kiezen).

Individueel 5 minuten Pen en papier, eventueel een voorbeeld opschrijvenSchrijf een script ter voorbereiding op de 3 nee-vragen.Bekijk het filmpje hieronder en/of gebruik het werkblad over de 3 nee-vragen.Neem vervolgens stap voor stap de 3 nee-vragen door bij het script.Tip: Dit kun je natuurlijk ook gebruiken bij een situatie/gebeurtenis van de leerling zelf.

Individueel 5 minutenPen en papier; eventueel een voorbeeldSchrijf een casus aan de hand van het GALG-model. Bekijk het filmpje en/of werkblad over de GALG-methode.Bespreek de casus vervolgens stap voor stap met de leerling(en). Hierna gaan ze een persoonlijke GALG uitwerken.

Klassikaal 5 minuten Mindsetkaartjes Deel de mindsetkaartjes uit en bespreek klassikaal of de stelling op het kaartje een fixed of growth mindset is. TIP! Ook zou je de leerling kunnen vragen of hij/zij deze gedachte herkent bij zichzelf.

Individueel / Klassikaal 5 minuten Een touwtje (+- 40 cm) voor iedere leerling Kan jij doelgericht werken en daarmee een ingewikkelde taak af krijgen?. Welke mindset en jij geneigd te gebruiken en lukt het jou om door te zetten?Kijk naar het filmpje hieronder. Zet het filmpje af en toe op pauze en probeer de knoop na te maken. Lukt het je de knoop te maken zonder afgeleid te raken door een fixed mindset of ontmoediging? Voorbeeldvragen nabespreken: • Hoe is het gelukt de stappen te volgen? Heb je de growth mindset of de fixed mindset toegepast? Is het gelukt om door te zetten? • Voelde je je ontmoedigt of geïrriteerd? Was je blij toen het lukte? • Lukte het goed je aandacht bij het filmpje te houden? *FILMPJE TOEVOEGEN*

Individueel / Klassikaal 5 minuten Geen benodigdheden We doen gezamenlijk een ademhalingsoefening. Leg een hand op je buik. Adem kort en snel in: met deze inademing duw je je buik naar voren. Adem vervolgens rustig en langzaam weer uit. Herhaal dit en probeer je ademhaling naar je buik te brengen (10x) Wanneer en hoe kan je deze oefening inzetten? Ga jij dit proberen?

Individueel / Klassikaal 5 tot 10 minuten Een ballon voor iedere leerling, een scherp voorwerp. De leerling blaast zijn ballon op en knoopt deze dicht. Hij houdt de ballon boven zijn hoofd en sluit zijn ogen. Zijn enige taak is goed te luisteren naar jou. Jij vertelt een verhaal, bijvoorbeeld over een onderwerp in je les of leest een stuk tekst voor. (Tip: lees de tips tegen een black-out voor!) Tegelijkertijd loop je rond en doe je alsof je de ballon kapot zal prikken. Echter doe je dit niet echt. Als je klaar bent vraag je wat de leerling onthouden heeft. Had het invloed als jij bij de leerling in de buurt kwam? Wat ervaarde de leerling?

Eerst jezelf in beeld brengenVoordat leerlingen actief kennismaken met Executieve Functies, is het belangrijk dat ze reflecteren op hun eigen sterke en zwakkere punten. Dit gebeurt met behulp van het formulier "Jezelf in beeld". Hierin denken ze na over wat goed gaat op school, wat nog niet, en welke situaties ze uitdagend vinden. Deze zelfreflectie helpt hen om beter inzicht te krijgen in hun eigen gedrag en leerprocessen. Hierdoor kunnen ze een sterkere koppeling maken tussen hun ervaringen en de specifieke Executieve Functies die hierbij een rol spelen.Actieve kennismakingNa deze zelfreflectie begin je met een interactieve activiteit zoals het maken van een valkeniersknoop of het spelen van het spel „Ik ga op vakantie en neem mee”. Deze activiteiten zijn niet zomaar gekozen;Ze bieden leerlingen een kans om onbewust al een beroep te doen op vaardigheden zoals plannen, onthouden, starten of emoties controleren, ofwel Executieve Functies.Denk bijvoorbeeld aan:De valkeniersknoop: Leerlingen worden uitgedaagd om instructies te volgen, stap voor stap te werken en door te zetten wanneer iets niet in één keer lukt. Dit bevordert vaardigheden zoals volgehouden aandacht, flexibiliteit en doelgericht doorzettingsvermogen.Het spel „Ik ga op vakantie en neem mee”: Dit spel daagt het werkgeheugen uit, omdat leerlingen zich eerdere antwoorden moeten herinneren en daarnaast hun eigen antwoord toevoegen. Bovendien stimuleert het sociaal gedrag en creativiteit.Waarom eerst reflecteren en ervaren?Het laten reflecteren op eigen ervaringen en vervolgens actief ervaren van deze functies voordat ze uitgelegd worden, heeft een aantal belangrijke voordelen:1 Betrokkenheid: Leerlingen raken meteen actief betrokken en nieuwsgierig, omdat ze vanuit hun eigen ervaringen op een leuke manier kennismaken met EF in plaats van een theoretische uitleg te horen.2 Bewustwording: Door eerst te reflecteren en daarna te doen, merken leerlingen direct hoe hun eigen vaardigheden een rol spelen in dagelijkse situaties. Dit legt een waardevolle basis voor begrip wanneer de functies later expliciet worden uitgelegd.3 Concreet maken: Executieve Functies zijn abstracte begrippen. Door reflectie en ervaring krijgen leerlingen een tastbaar referentiekader dat hen helpt om de theorie beter te begrijpen.4 Samenhang met EF in beeld en de lessen:Als leerlingen al hebben gereflecteerd op hun eigen ervaringen en een idee hebben van wat Executieve Functies inhouden door middel van deze actieve kennismaking, zullen ze de vragen die horen bij "EF in Beeld" met meer inzicht en bewustzijn invullen. Dit leidt tot eerlijkere en meer relevante antwoorden, wat jou als mentor helpt om een duidelijker beeld te krijgen van hun vaardigheden en aandachtspunten. Bovendien maken ze zo een betere koppeling tussen hun eigen uitdagingen en de lessen die volgen.Kortom, het proces van zelfreflectie en een actieve start bij Executieve Functies is een cruciaal onderdeel van het leerproces. Het legt de basis voor begrip, betrokkenheid en een effectievere reflectie op hun eigen Executieve Functies. We nodigen je dan ook echt van harte aan om deze aanpak te omarmen en te ervaren hoe krachtig dit werkt bij jouw mentorleerlingen.

Les 1 Jezelf in beeld: Deze les kun je geven als je na een eerste periode op school. ( rondom herfstvakantie)Na een eerste periode kunnen de leerlingen veel beter nadenken over wat goed gaat op school, wat nog niet, en welke situaties ze uitdagend vinden.Je start met een actieve oefening zoals de Valkeniersknoop ( of ik ga op vakantie en ga mee)En daarna brengen de leerlingen zichzelf in beeld met het werkblad Jezelf in Beeld.Gebruik hiervoor: Lespresentatie: Les 1 Jezelf in Beeld Formulier: Jezelf in beeld ( print deze van te voren uit voor alle leerlingen)Eventueel touwtjes voor bij de valkeniersknoopLes 2 Executieve Functies: Deze les bestaat uit 2 varianten: verkort ( hierbij vullen leerlingen zelfstandig hun eigen EF in Beeld in)uitgebreid ( hierbij sta je stil bij iedere EF en laat je dit per EF invullen door de leerlingen)Eerst herhaal je waar je het de eerste les over hebt gehad, jezelf in beeld en de actieve werkvorm.Daarna vullen de leerlingen de vragen in bij de tool "EF in beeld".Gebruik hiervoor:handleiding werking EF in beeld voor zowel mentor als leerlingenlespresentatie Executieve Functies TIP:Bij de uitgebreide variant kun je ervoor kiezen om hier 2 lesuren over te doen. Je kunt dan kiezen om in les 1 de denkvaardigheden te doen en les 2 de gedragsvaardigheden. Les 3 Opstellen van plan van aanpak:Je start de les weer met herhalen in welke EF ze startend (S) zijn en welke in ontwikkeling (O) en beheerst. (B)Daarna vertel je hoe het werkt met het kiezen van de focuspunten bij de startende EF en dat ze die benoemen inplan voor aanpak.Gebruik hiervoor:lespresentatie les 3 Plan van aanpak( eventueel ) handleiding werking EF in beeld voor zowel mentor als leerlingen

Individueel / klassikaal 5 tot 10 minuten Planagenda en huiswerk voor komende weken Kun jij omgaan met een plotselinge verandering?Welke invloed heeft tijdsdruk op jou? En welke gedachten en emoties komen er bij je op bij een plotselinge verandering?School is vergeten aan te geven dat je over een week op uitwisseling gaat! Met deze uitwisseling ben je 2 weken weg. Pak je agenda erbij. De school denkt niet echt met je mee en ze verwachten van je dat je al je huiswerk gewoon op tijd af hebt. Je toetsen mag je deze week alvast maken of de week na de vakantie. Probeer al je werk zo in te plannen dat alles toch nog lukt! Voorbeeldvragen nabespreken: • Is het je gelukt al je stof toch nog in te plannen? • Wat dacht je toen je hoorde dat er op het laatste moment toch nog een uitwisseling ingepland is? En wat voelde je? Hoe ben je hiermee omgegaan? • Lukte het om rustig te blijven? • Wat deed deze tijdsdruk met je? Hoe ben je er mee omgegaan?

Individueel 10 minuten 2 touwtjes van 150 cm en 85 cm, post-its Maak hiermee visueel waar jij invloed uit te oefenen hebt en waar ook niet. Je leert over de cirkel van betrokkenheid en je leert over de cirkel van invloed. Bekijk het filmpje van de cirkel van invloed hieronder met de leerling voordat je gaat beginnen.Leg het grote en het kleine touw in een cirkel op tafel waarbij de kleine cirkel in de grote cirkel ligt. De grote cirkel is de cirkel van betrokkenheid. De kleine cirkel is de cirkel van invloed. Pak de post-its en schrijf hierop een woord of gebeurtenis zoals: het weer. Leg de gebeurtenis of in de cirkel van invloed of in de cirkel van betrokkenheid. Bespreek wanneer er een post-it in de cirkel van betrokkenheid gaat wat voor invloed de leerling hier wél zou kunnen uitoefenen. Bespreek ook hoe het is om soms geen invloed uit te kunnen oefenen. Voorbeeldvragen nabespreken: • Hoe is het om op sommige dingen geen invloed uit te kunnen oefenen? Wat ka je doen om hiermee om te gaan? • Hoe is het om stil te staan een reflecteren op jouw invloed? *FILMPJE TOEVOEGEN*

Individueel / Klassikaal 5 minuten Geen benodigdheden We doen gezamenlijk een ademhalingsoefening. Leg een hand op je buik. Adem kort en snel in: met deze inademing duw je je buik naar voren. Adem vervolgens rustig en langzaam weer uit. Herhaal dit en probeer je ademhaling naar je buik te brengen (10x) Wanneer en hoe kan je deze oefening inzetten? Ga jij dit proberen?

Individueel / Klassikaal 5 tot 10 minuten Een ballon voor iedere leerling, een scherp voorwerp. De leerling blaast zijn ballon op en knoopt deze dicht. Hij houdt de ballon boven zijn hoofd en sluit zijn ogen. Zijn enige taak is goed te luisteren naar jou. Jij vertelt een verhaal, bijvoorbeeld over een onderwerp in je les of leest een stuk tekst voor. (Tip: lees de tips tegen een black-out voor!) Tegelijkertijd loop je rond en doe je alsof je de ballon kapot zal prikken. Echter doe je dit niet echt. Als je klaar bent vraag je wat de leerling onthouden heeft. Had het invloed als jij bij de leerling in de buurt kwam? Wat ervaarde de leerling?

Groepsspel (minimaal 4 leerlingen) Minimaal 10 minuten 5 pionnen per team, een bal Door samen te werken ga je zelf een spel maken. Zo reflecteer je gedurende het spel op de spelregels en wordt er van alles gevraagd van je organisatie skills. Er staan 2 keer 5 pionnen tegenover elkaar. De teams zijn 2 tegen 2. Wanneer de teams het eens zijn over een of meerdere regels, kan het spel van start gaan. Elke keer dat er een pion omgaat komt er een moment om nieuwe regels te introduceren. Lukt het er een georganiseerd spel van te maken of mondt het uit in chaos? Eventueel is er iets van ondersteuning nodig bij het proces. Voorbeeldvragen nabespreken: • Is het gelukt een georganiseerd proces te laten ontstaan? • Hoe zit het met het eindresultaat?

Groepsspel 5-10 minuten Pen en papier Jullie mog het volgende schooluitje organiseren! Wat komt daar allemaal bij kijken? Schrijf dit allemaal op. Tip: geef antwoord op de vragen wie, wat waar, wanneer en hoe

Metafoor jef:Hoe ver ben je al gekomen? Het scoreboard laat zien wat de stand is en hoeveel speeltijd je nog hebt. Werkgeheugen gaat over informatie onthouden bij het uitvoeren van taken. Het geheugen is eigenlijk een soort supercomputer; het pikt informatie op, slaat het vervolgens op en kan de informatie wanneer je deze nodig hebt weer terughalen. Het geheugen bevindt zich overal in je hersenen. Nieuwe kennis die je opdoet past de informatie in je langetermijngeheugen aan. Zo wordt leren mogelijk. In dit hoofdstuk leren de leerlingen wat geheugen is en op welke manier je het beste gebruik kan maken van het geheugen.

Opbouw hoofdstuk Onthouden (Werkgeheugen)Les:Wat is geheugen?Les: Informatie beter onthouden Les: Beter lezen en onthouden Je kunt er voor kiezen om alle lessen binnen dit hoofdstuk te behandelen, maar je kunt er ook voor kiezen om losse lessen te pakken.