Nog LUIDER 62 · Ik voer aktie (Neerlands Hoop in Bange Dagen)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
62
IK VOER AKTIE
NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN · 1978
Twee cabaretiers willen dat Oranje thuisblijft van het WK in een dictatuur.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
62
IK VOER AKTIE
NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN · 1978
Twee cabaretiers willen dat Oranje thuisblijft van het WK in een dictatuur.
Les over Ik voer aktie van Neerlands Hoop in Bange Dagen (Freek de Jonge en Bram Vermeulen), het openingsnummer van hun plaat Bloed aan de paal uit 1978. Daarmee voerden ze actie voor een boycot van het WK voetbal in Argentinië, waar een militaire dictatuur regeerde. Het nummer is ironisch: leerlingen moeten goed luisteren. Het onderwerp raakt aan het WK in Qatar van 2022; houd de discussie over boycots open. Er zit geen grof taalgebruik in en de video is alleen audio. Image credit: Hans Peters for Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
DE VRAAG VAN DEZE LES
Moet je een voetbalfeest verpesten om aandacht te vragen voor onrecht?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen waarom Neerlands Hoop in 1978 het WK in Argentinië wilde boycotten
uitleggen hoe ironie in Ik voer aktie werkt
beschrijven hoe cabaret, rock en discussie samen een actie werden
Begin met een peiling met handen: wie heeft het WK in Qatar in 2022 gekeken? Wie vond dat Nederland niet had moeten gaan? Laat een paar leerlingen kort uitleggen waarom. Dezelfde discussie speelde in 1978 al, toen het WK in Argentinië werd gehouden. De vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
EERSTE KEER LUISTEREN
Neerlands Hoop, Ik voer aktie (1978)
Waarom zegt de ik-figuur dat hij actie voert? Klinken zijn redenen serieus?
De plaatopname van Bloed aan de paal (1978) op het officiële YouTube-kanaal van de groep. Het nummer duurt bijna tien minuten; de dia stopt na vijf minuten. Wie tijd heeft, luistert het af. Laat leerlingen na afloop vertellen wat hen opviel aan de redenen van de ik-figuur. Verder kijken: op het kanaal van Freek de Jonge staat een opname van het hele programma Bloed aan de paal (https://www.youtube.com/watch?v=ptZMdZ1_rVM).
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
DE TIJD
Een WK in een dictatuur
In maart 1976 grijpt het leger in Argentinië de macht. Generaal Videla wordt president. Tegenstanders van het regime verdwijnen: ze worden opgepakt, gemarteld en vaak vermoord. Familie hoort nooit meer iets.
In 1978 wordt in Argentinië het WK voetbal gehouden. De junta wil de wereld laten zien dat alles in orde is.
1976
HET LEGER GRIJPT DE MACHT IN ARGENTINIË
Een junta is een regering van militairen. De verdwenen mensen heten in Argentinië los desaparecidos. Mensenrechtenorganisaties schatten hun aantal op 30.000; een officiële Argentijnse commissie registreerde er na de dictatuur bijna 9000. Vanaf 1977 liepen moeders van verdwenen kinderen elke week op het plein voor het presidentieel paleis in Buenos Aires: de Dwaze Moeders van de Plaza de Mayo. Een regime dat een groot sporttoernooi gebruikt om zichzelf mooier voor te doen, noemen we sportwashing; dat woord bestond in 1978 nog niet. De dictatuur duurde tot 1983.
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
DE MAKERS
Twee cabaretiers op de tribune
Freek de Jonge en Bram Vermeulen vormen van 1968 tot 1979 het cabaretduo Neerlands Hoop in Bange Dagen. Freek praat, grapt en provoceert, Bram maakt de muziek.
In 1978 bemoeien ze zich met het WK. Ze zitten op de tribune van de Tweede Kamer als daar vragen over het toernooi worden gesteld.
Bram Vermeulen en Freek de Jonge op de publieke tribune van de Tweede Kamer, 23 februari 1978.
Neerlands Hoop begon in Delft. Hun voorstellingen waren een mengeling van liedjes, sketches en lange conferences, vaak maatschappijkritisch. In 1973 wonnen ze een Edison. Vanaf 1977 was ook gitarist Jan de Hont officieel lid. De foto is van 23 februari 1978. Na 1979 ging Freek de Jonge solo verder als cabaretier; Bram Vermeulen maakte onder meer met de band De Toekomst muziek en was ook kunstschilder. Hij overleed in 2004. Sinds 2003 bestaat de Neerlands Hoop-prijs voor jonge theatermakers. Image credit: Bert Verhoeff / Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
DE ACTIE
Bloed aan de paal
In het voorjaar van 1978 trekt Neerlands Hoop tien dagen door het land met de band Music Garden. Eerst muziek en cabaret, daarna praat het publiek mee over een boycot.
Ze verzamelen tienduizenden handtekeningen en brengen ze naar de voetbalbond KNVB. De leus: Bloed aan de paal, een woordgrap op bal op de paal.
Neerlands Hoop brengt de handtekeningen naar de KNVB in Zeist, 28 april 1978.
De actie werkte samen met Amnesty International en het Solidariteitskomitee Argentinië-Nederland (SKAN). De handtekeningen werden op 28 april 1978 in Zeist aan de KNVB gegeven; de Nederlandse Wikipedia noemt 60.000 handtekeningen. De plaat Bloed aan de paal verscheen in mei 1978; plaat en giro brachten samen ongeveer 75.000 gulden op voor de organisaties. Volgens de Theaterencyclopedie kende ruim 90 procent van de Nederlandse mannen de actie. Van de internationals sprak alleen Oeki Hoekema zich openlijk uit voor een boycot. Image credit: Hans Peters for Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: muzikum.eu
VER WEG
Het lied noemt landen waar mensen worden onderdrukt: Cambodja, Chili en Argentinië. Voor de ik-figuur is dat allemaal ver van zijn bed.
DE IK-FIGUUR
Hij geeft redenen die helemaal niet heldhaftig klinken: het lot van die mensen doet hem eigenlijk weinig, en hier in Nederland is het leven prima. En toch zegt hij steeds dat hij actie voert. Je moet zelf bedenken wat Freek daarmee bedoelt.
Lees de tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Het lied werkt met ironie: je zegt iets, maar je bedoelt iets anders, of je laat de luisteraar schrikken van wat er eigenlijk staat. Laat leerlingen verschillende lezingen noemen: steekt het lied de draak met de onverschillige Nederlander, of met de actievoerder die het eigenlijk ook comfortabel heeft? Beide lezingen mogen. Cambodja en Chili worden genoemd omdat daar in die jaren ook een bloedig regime aan de macht was.
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
VRAAG
Waarom kozen de actievoerders juist het WK voetbal om aandacht te vragen voor Argentinië?
Het Nederlands elftal speelde toen erg slecht voetbal
Argentijnse voetballers vroegen Nederland om hulp
Alleen tijdens het WK mochten ze in Nederland demonstreren
Tijdens het WK keek de hele wereld naar Argentinië
Het goede antwoord: tijdens het WK kijkt de hele wereld naar het gastland. De junta wilde die aandacht gebruiken om een mooi beeld van Argentinië te laten zien; de actievoerders wilden juist laten zien wat er achter dat beeld gebeurde. De andere antwoorden kloppen niet: Nederland was een topploeg en haalde de finale. De verwachte misvatting: dat de actie tegen het voetbal of de spelers was. Doorvraag: zie je dit ook bij toernooien van nu?
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
DE MUZIEK
Lachen, schrikken, praten
Cabaret
Neerlands Hoop maakt cabaret: grappen en ironie. Je lacht eerst, en dan schrik je van wat je eigenlijk hoort. Zo raakt de boodschap harder.
Met een band
Geen zanger met een gitaar, maar een band die rockt. Een cabaretliedje klinkt zo als een concert, en trekt ook een publiek dat niet naar het theater gaat.
Daarna praten
Na de muziek volgt een discussie met het publiek over de boycot. Het lied is niet het eindpunt, maar het begin van het gesprek.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. Ik voer aktie is het eerste en langste nummer van de plaat Bloed aan de paal. Tekst van Freek de Jonge, muziek van Freek de Jonge en Bram Vermeulen. Luister samen naar de verhouding tussen stem en band: hoe helpt de band de ironie, of juist de ernst? Vergelijk met een protestlied dat de boodschap recht voor zijn raap brengt, zoals Killing in the Name, of met Welterusten mijnheer de president van Boudewijn de Groot, dat ook met spot werkt. Doorvraag: waarom kan humor een sterk wapen zijn in een protestlied, en wanneer werkt het juist tegen je?
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
DE NAWERKING
Oranje gaat toch, en speelt de finale
De KNVB zet door en de regering houdt het elftal niet tegen. Op 25 juni 1978 verliest Oranje de finale van Argentinië met 3-1. In de laatste minuut van de gewone speeltijd schiet Rensenbrink op de paal.
Diezelfde dag speelt Neerlands Hoop in het Vondelpark.
Neerlands Hoop in het Vondelpark op de dag van de WK-finale, 25 juni 1978.
De finale werd verlengd, Argentinië won na verlenging met 3-1. Voor de junta was de wereldtitel een groot propagandasucces. De bal op de paal van Rob Rensenbrink maakte de leus Bloed aan de paal extra wrang. Johan Cruijff ging niet mee naar het WK, om persoonlijke redenen. Tijdens het WK van 2022 in Qatar werd de opname van Bloed aan de paal opnieuw vertoond, omdat de makers overeenkomsten zagen met de situatie van toen. Ook toen werd gediscussieerd over een boycot. Image credit: Bert Verhoeff (ANEFO) / Wikimedia Commons (CC0)
Eens
Oneens
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
STELLING
Een land moet een WK boycotten als het gastland de mensenrechten schendt.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: helpt een boycot de mensen in dat land, of juist meer aandacht door er wel heen te gaan en je uit te spreken? Doorvraag 2: is het eerlijk om van voetballers te vragen dat ze hun droom opgeven voor een politiek doel? Beide kanten zijn goed te verdedigen; laat leerlingen voorbeelden noemen, zoals Argentinië 1978 en Qatar 2022.
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
TERUG NAAR DE VRAAG
Moet je een voetbalfeest verpesten om aandacht te vragen voor onrecht?
WAT BLIJFT
Tijdens het WK keek de hele wereld naar Argentinië: juist dan kon je laten zien wat de dictatuur verborg.
Ik voer aktie gebruikt ironie: de redenen van de ik-figuur zijn niet heldhaftig, en dat zet je aan het denken over je eigen redenen.
Cabaret, een rockband en een discussie na afloop maakten van een lied een landelijke actie, ook al ging Oranje toch.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
Kies een groot toernooi of evenement van nu. Zou jij er actie tegen voeren? Hoe?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concreet evenement, een concrete reden (bijvoorbeeld mensenrechten, klimaat, arbeidsomstandigheden) en een concrete vorm van actie, zoals Neerlands Hoop met een lied, een tour en handtekeningen. De verwachte fout: alleen zeggen dat iets slecht is, zonder vorm van actie, of geen onderbouwing.
LUIDER
62 · IK VOER AKTIE · NEERLANDS HOOP IN BANGE DAGEN
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.