Gedwongen arbeid in voormalig Nederland-Indië
Gedwongen arbeid in voormalig Nederland-Indië (1860)
Archiefdoos
Lesduur is: 30 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
Gedwongen arbeid in voormalig Nederland-Indië (1860)
Archiefdoos
Archiefdoos:
Archiefdozen zijn korte en lange lessen die het beste werken als aanvulling op de lesmethode. In deze lessen bestuderen leerlingen één onderwerp of persoon binnen een breder thema aan de hand van verschillende bronnen. Bij archiefdozen ligt de nadruk op vaardigheidsontwikkeling met enige kennisontwikkeling of -verdieping.
Achtergrond:
Een model-contract voor arbeiders uit 1889. Hierin staan de rechten en plichten van de arbeiders.
Afbeelding:
Arbeiders aan het werk op een plantage op Oost-Sumatra (z.d.).
Extra informatie
Afbeelding vergroten
Klik op afbeelding
Klik op hotspot
Notities
Doel van deze slide:
Uitleg van de interactieve elementen.
Tijdvak
Tijdvak:
Tijd van de Burgers en Stoommachines (1800-1900)
Je kan uitleggen hoe contractarbeid ontstaat na de afschaffing van de slavernij.
Leerdoelen
Je kan uitleggen wat contractarbeid is.
Voorkennis:
Tijdens deze les maken leerlingen kennis met het onderwerp 'contractarbeid'. Ze hebben al geleerd dat vooral de West-Indische Compagnie (1621) betrokken was bij handel in mensen in de tijd van regenten en vorsten (1600-1700). Door Europeanen werden producten gehaald uit Azië, Afrika en Amerika die vervolgens over de hele wereld werden verhandeld. Ook werden mensen uit Afrika tot slaaf gemaakt en naar Amerika verscheept en verkocht aan plantagehouders om daar het zware werk te doen.
Ook in Azië onder de Verenigde OostIndische Compagnie (1602) kwam veel slavernij voor. Daar werkten tot slaafgemaakte mensen niet alleen op de plantages, maar ook in winkels en bij Europeanen in huis. Zij moesten bijvoorbeeld wegen en bruggen bouwen, als bediende werken in huishoudens of werken in de mijnen.
Deze les gaat over gedwongen arbeid ná de afschaffing van de slavernij in voormalig Nederlands-Indië. In het bijzonder gaat het over contractarbeid in Deli op Oost-Sumatra. Contractarbeid is een systeem waarbij laaggeschoolde arbeiders bewust of onbewust een contract tekenden waarna ze onder slechte omstandigheden aan het werk werden gezet. De uitbuiting van deze contractarbeiders speelde een belangrijke rol in de bloei van de Nederlandse (koloniale) economie.
Wie deed het werk op de plantages na de afschaffing van de slavernij?
Wat weet je al?
Doel van de slide:
Testen en activeren van de voorkennis over contractarbeid/einde van de slavernij in de Nederlandse koloniën.
Slavernij is verboden, maar andere vormen
van gedwongen arbeid niet.
Afschaffing slavernij
Vanaf 1860 wordt de slavernij stap voor stap afgeschaft in voormalig Nederlands-Indië.
Er zijn veel arbeiders nodig voor het werk op de plantages en in de mijnen.
Doel van de slide:
Leerlingen krijgen informatie over de afschaffing van de slavernij in voormalig Nederlands-Indië (1860). Slavernij is officieel verboden, maar andere vormen van onvrije arbeid zijn wel gewoon toegestaan.
Leerlingen wordt duidelijk gemaakt dat de afschaffing van de slavernij niet het einde betekent van de koloniale machtsverhoudingen. Het werk dat eerst door tot slaaf gemaakte mensen wordt gedaan, wordt na 1860 overgenomen door 'contractarbeiders'.
Kaart: voormalig Nederlands-Indië. Uitgave van de Topografische Inrichting.
Vanaf 1860 komen vooral Javaanse en Chinese arbeiders werken op de plantages in Deli (Sumatra).
Contractarbeiders in Deli
Arbeiders tekenen een contract. Soms vrijwillig, vaak ook niet.
Ze moeten zwaar werk doen en zijn niet vrij om de plantage te verlaten. Als ze dat wel doen worden ze hard gestraft, vaak met boetes of zweepslagen.
Doel van de slide:
Leerlingen krijgen inzicht in contractarbeid: een systeem waarbij laaggeschoolde arbeiders vrijwillig, maar vaak ook gedwongen, een contract tekenen voor drie tot vijf jaar waarna ze onder slechte omstandigheden aan het werk werden gezet.
Afbeeldingen (l-r):
Foto tabaksoogst bij de Deli Maatschappij (1905), collectie Deli Maatschappij.
Groepsfoto van de mannelijke en vrouwelijke arbeiders van de rubberplantage Balang Seragam in Deli (1880), collectie Deli Maatschappij.
Werkdagen van 12 -14 uur
Werken op de plantages
Weinig en slecht te eten
Vaak geen vast salaris
Zware straffen
Doel van de slide:
Leerlingen krijgen inzicht in de werk- en leefomstandigheden van plantagearbeiders in Deli. Deze omstandigheden doen sterk denken aan de 'oude' slavernij.
Afbeelding:
Foto arbeiders aan het werk op een plantage op Oost-Sumatra (z.d.), collectie Deli Maatschappij.
Het contract
Doel van de slide:
Leerlingen krijgen een beeld bij het contract dat de arbeiders tekenen. In het contract staan de rechten en plichten van de arbeiders. Voorbeelden van rechten: gratis medische zorg, onderwijs voor kinderen van arbeiders en een paar vrije dagen per jaar.
In de volgende slide gaan leerlingen zelf lezen welke taken een arbeider moet uitvoeren op de plantage.
Afbeelding:
Een model-contract voor ‘contractarbeiders’ uit 1889, collectie Cultuuronderneming Way Lima.
Welke taken moet een arbeider uitvoeren op de plantages? Noem er minimaal twee.
Tip: de tekst kan best lastig zijn, werk daarom samen met je buur.
Beantwoord de vraag op de volgende slide
Doel van de slide:
Leerlingen oefenen met het lezen van een primaire bron. Omdat de tekst best lastig kan zijn, is het handig om ze samen te laten werken in tweetallen.
Voorbeelden antwoorden:
Ontginnen van gebieden
Planten van gewassen
Oogsten van gewassen
Onderhouden van plantages
Aanleg wegen, graven en waterleidingen
Het dragen of slepen van materialen
Bouwen van huizen en schuren
Het duwen/verplaatsen van karren
Bij wateroverlast of vuur hulp bieden
Welke taken moet een arbeider uitvoeren op de plantages? Noem er minimaal twee.
Wat heb je gelezen?
Doel van de slide:
Controleren antwoorden op de vraag van de vorige slide.
Registratie
Vanaf 1880 moeten alle contractarbeiders verplicht worden geregistreerd van de Nederlandse overheid.
De registratie gebeurt met vingerafdrukken.
Vingerafdrukken zijn uniek, je kan ze niet vervalsen.
Rechts zie je het registratieformulier van Waridjo (1927)
Doel van de slide:
Leerlingen leren dat arbeiders niet alleen een contract moeten tekenen, maar ook worden geregistreerd. Dat wordt gedaan met vingerafdrukken. Wanneer de arbeiders dan willen vluchten, kunnen ze makkelijk worden herkend. Voor de plantage-eigenaren is de registratie een handig middel om de arbeiders verder te controleren en uit te buiten.
Registratie
Op het registratieformulier van Waridjo staat dat hij een ‘dienstweigeraar’ en ‘rubberdief’ is.
In 1928 wordt hij daarom ontslagen.
Doel van de slide:
Leerlingen kijken naar een voorbeeld van een registratieformulier van arbeider Waridjo. Hij werkt voor de Deli Maatschappij vanaf 1927, een jaar later wordt hij ontslagen.
Op zijn registratie formulier staat dat hij een ‘dienstweigeraar’ en ‘rubberdief’ is. Waarom gebruiken de plantage-eigenaren zulke woorden voor arbeiders?
Waarom noemen de plantage-eigenaren Waridjo een ‘rubberdief’ en ‘dienstweigeraar’?
Doel van de slide:
Laat de leerlingen nadenken waarom de plantage-eigenaren zulke woorden voor arbeiders gebruiken. Wat laat dit zien over hoe zij naar de arbeiders kijken?
Tip: bedenk dat deze woorden vooral laten zien hoe de plantage-eigenaren denken. Ze beschrijven niet altijd wat er echt is gebeurd.
Wie deed het werk op de plantages na de afschaffing van de slavernij?
Wat weet je nu?
Doel van de slide:
Testen en verwerken van de nieuwe kennis over contractarbeid/einde van de slavernij in de Nederlandse koloniën.
Eens
Oneens
Stelling:
Contractarbeid is een soort slavernij.
Wat weet je nu?
Doel van de slide:
Testen en verwerken van de nieuwe kennis over contractarbeid/einde van de slavernij in de Nederlandse koloniën.
Deze vraag werkt het beste bij een klassikale bespreking. Waarom zijn leerlingen het wel of niet eens met de stelling? Belangrijk hierbij is dat zij vooral de overeenkomsten en verschillen tussen slavernij en contractarbeid weten te benoemen in de onderbouwing van hun antwoord.
Je kan uitleggen hoe contractarbeid ontstaat na de afschaffing van de slavernij.
Leerdoelen
Je kan uitleggen wat contractarbeid is.
Doel van de slide:
Klassikale terugblik op de leerdoelen.
Deel 1 ding dat je nog niet goed hebt begrepen.
Nog vragen?
Doel van de slide:
Een laatste gelegenheid om mogelijke pijnpunten te behandelen.