MBO-Vrijheid

• Burgerschap
• Mentorles
• +2
• MBO
• Studiejaar 1-4

Introductie

Deze les staat in het teken van vrijheid. Wij leven in Nederland in een ‘vrij’ land. Vrij om te denken wat je wil, vrij om dat uit te spreken, vrij om eigen keuzes te maken en vrij om te zijn wie je bent. Maar hoe voelt dat? En voelt iedereen zich wel zo vrij? Zit er eigenlijk verschil in hoe jij en je klasgenoten vrijheid zien of ervaren? Vrijheid behoort samen met solidariteit en gelijkheid tot de kernwaarden van de Nederlandse samenleving. Onze democratische waarden. Maar met de huidige spanningen in de samenleving en de oorlogen in Europa voelt ‘vrijheid’ niet altijd meer zo vanzelfsprekend. Hoe kunnen we samen actief zorgen voor onze vrijheid? In deze les verkennen we wat vrijheid is, wat iedereen zelf belangrijk vindt en hoe en waarom je samen vrijheid moet waarborgen.

Instructies

In duo's en klassikaal

In deze les verkennen we wat vrijheid is, wat jullie zelf vinden en tot slot hoe en waarom je samen vrijheid moet waarborgen. Dit doen we door het gebruik van verschillende stellingen die we bespreken aan de hand van meningkaarten. In tweetallen kies je een kaartje waarmee je het groepsgesprek aangaat. Door je mening eerst in tweetallen uit te wisselen, waarborgen we een stukje veiligheid in de klas.

Voeg eventueel stellingen toe, haal weg wat niet bij je groep past of pas stellingen aan. Gebruik hiervoor de laatste (lege) slide achteraan de les.

Bij elke stelling is er een INFO/UITLEG toegevoegd.

Hiermee kun je in je klas elke stelling en dialoog afronden.

Deze informatie is een richtlijn, wellicht gaat jullie gesprek ergens anders over. Wil je zelf kennis en informatie toevoegen? Dat kan natuurlijk.

Doel van de les

Met elkaar in dialoog gaan over maatschappelijke vraagstukken die te maken hebben met het thema ‘vrijheid’. Wat vind jij en wat vind ik en hoe verhoudt dat zich tot elkaar? Het verkennen van het woord vrijheid: welke betekenis dit heeft voor iedereen? Verkennen waarom je samen vrijheid moet waarborgen.

Werkvormen

Meningkaarten-spel, in tweetallen overleggen, klassikale dialoog

Benodigdheden / voorbereiding

• Ieder duo heeft MeningKaartjesVOMBO.pdf nodig, er staan 2 sets op de print
• Scharen om de kaartjes uit te knippen

Bijlagen

MeningKaartjes VO/MBO.pdf

Kennis/competenties/vaardigheden

Bewustwording, zelfbewustzijn, empathie, betrokkenheid, actief luisteren, mening delen, zelfkennis.

Leerdoelen

De student…

...oefent met interviewtechnieken (zoals: actief luisteren, hoor en wederhoor, doorvragen, terugkoppelen en tekst samenvatten)

...oefent met zijn/haar mening te verwoorden

...oefent met actief luisteren naar de mening van de ander

…neemt actief deel aan een groepsgesprek over een maatschappelijk vraagstuk gekoppeld aan het thema vrijheid

…kan een eigen interpretatie van de term vrijheid verwoorden

…heeft kennis opgedaan over verschillende meningen rondom maatschappelijke vraagstukken gekoppeld aan het thema vrijheid

Burgerschap

Met deze les werk je voornamelijk aan de sociaal-maatschappelijke dimensie en een beetje aan de politiek-juridische dimensie

Werkbladen

MeningKaarten.pdf

Introductie

Deze les staat in het teken van vrijheid. Wij leven in Nederland in een ‘vrij’ land. Vrij om te denken wat je wil, vrij om dat uit te spreken, vrij om eigen keuzes te maken en vrij om te zijn wie je bent.

Maar hoe voelt dat? En voelt iedereen zich wel zo vrij? Zit er eigenlijk verschil in hoe jij en je klasgenoten vrijheid zien of ervaren?

Vrijheid behoort samen met solidariteit en gelijkheid tot de kernwaarden van de Nederlandse samenleving. Onze democratische waarden. Maar met de huidige spanningen in de samenleving en de oorlogen in Europa voelt ‘vrijheid’ niet altijd meer zo vanzelfsprekend. Hoe kunnen we samen actief zorgen voor onze vrijheid?

In deze les verkennen we wat vrijheid is, wat iedereen zelf belangrijk vindt en hoe en waarom je samen vrijheid moet waarborgen.

MBO_Vrijheid

Wat is vrijheid?

Deze vraag is heel moeilijk te beantwoorden, want vrijheid bestaat op verschillende vlakken en op verschillende manieren. Kun je je bijvoorbeeld vrij voelen (in je gedachten) als je opgesloten zit? En wat als je in een dictatuur leeft maar dat zelf niet weet, voel je je dan vrij? Ben je het dan ook? En wat is het verschil tussen vrijheid en vrede?

Vrijheid is een grondrecht, maar tegelijk ook een gevoel. In Nederland en Europa zijn er wetten en voorschriften voor verschillende vrijheden. Deze zijn nodig om vrijheid te waarborgen.

Maar wetten en regels zijn het tegenovergestelde van vrijheid, zou je zeggen. Daar gaan we zo uitgebreid over in dialoog.

Gespreksafspraken

Hebben jullie al een set klassenafspraken of dialoogafspraken gemaakt? Perfect! Haal deze erbij. Zo niet, dan kan het handig zijn om eerst de les Pittige Gesprekken te doen.

Het is in de klas belangrijk om afspraken te maken over hoe je met elkaars mening omgaat. Er zijn namelijk altijd verschillen: zowel bij kleine als bij grote onderwerpen.

Het is belangrijk dat je je altijd bewust bent van je eigen standpunt en openstaat voor de mening van de ander. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar is soms nog knap lastig. Het vormen en uiten van een mening is geen wedstrijdje ‘meeste stemmen gelden’. Er is altijd ruimte voor verschillende meningen.

Naar elkaar luisteren, elkaar begrijpen, maar het helemaal niet eens zijn… dat kan!

Maak afspraken over:

• Elkaar uit laten praten.
• Hoe luisteren we naar elkaar?
• Op je beurt wachten.
• Wat doen we als iemand echt even heel kwaad wordt?
• Hoe voegen we de mening van de iets meer verlegen klasgenoten toe?
• Wat gebeurt er als iemand zich niet aan de afspraken houdt?

Meningspel

We gaan allerlei maatschappelijke vraagstukken met betrekking tot vrijheid onderzoeken en bespreken in het meningspel.

Verdeel de klas in duo’s.

Elk duo krijgt 4 kaarten.

1. EENS (GROEN)
2. ONEENS (ROOD)
3. We komen er niet uit (ORANJE)
4. Geen mening (GRIJS)

De les bestaat uit drie delen. Elk deel heeft drie stellingen. Na elke stelling heb je met je duo kort de tijd (1 à 2 minuten) om deze samen te bespreken en een keus te maken tussen de kaarten.

Zijn jullie het meteen samen eens of oneens? Dan is het makkelijk kiezen.

Zitten jullie nog niet op een lijn?

Ga in dialoog! Komen jullie niet op tijd tot overeenstemming? Kies dan de oranje kaart.

Hebben jullie over deze stelling echt geen mening? Kies dan de grijze kaart.

Belangrijk: Jullie moeten samen één kaart kiezen! Leg deze kaart goed zichtbaar voor jullie op tafel.

Open dialoog & actief luisteren

Het is superbelangrijk dat we geen discussie gaan voeren en elkaar gaan proberen te overtuigen van elkaars mening maar dat we een ‘open dialoog’ voeren.

Wat is dat precies en hoe doe je dat?

Wat we met een open dialoog bedoelen, is dat je luistert naar de ander met oprechte nieuwsgierigheid. Je stelt krachtige, goede vragen waardoor je elkaar écht probeert te begrijpen. Je probeert bij de essentie van de mening van de ander te komen. Dat is best lastig maar je kan het oefenen. Daarbij is ‘actief luisteren’ automatisch heel belangrijk: iemand aankijken, samenvatten en doorvragen.

Door bijvoorbeeld te vragen:

“Wat bedoel je precies met…”

“Als ik het goed begrijp bedoel jij...(samenvatting)”

“Waarom betekent dat voor jou zoveel?”

“Hoe voel je je daarbij?”

"Hoe weet je dat?" (waar komt een mening vandaan?)

“Waarom vind/denk je dat, denk je?”

Uitdaging: Probeer gesloten vragen, waarbij de ander alleen met ja of nee kan antwoorden, te vermijden!

Let’s go!

Stelling: Online ben je vrijer om te zijn wie je bent

Stap 1. In tweetallen

Bespreken & kiezen ! (in duo's)

Bespreek de stelling en maak een samen keuze in ca. 2 minuten. Leg de kaart die jullie kiezen zichtbaar op tafel.

Loop als docent rond, zo zie je welke duo’s er snel een keus maken en welke er wat langer over doen en in gesprek zijn. Ook kun je de interactie tijdens het duogesprek goed observeren. Dit is handig als je studenten straks aan het woord wil laten.

GEBRUIK ONDERSTAANDE INFO EVENTUEEL OM DE DIALOOG TE BEGELEIDEN

Stap 2. Klassikaal bespreken/in dialoog

INFO/UITLEG:

Deze dialoog zou moeten gaan over of je online alles zomaar kan plaatsen. Ben je juist vrijer of voorzichtiger? Hoe denken de studenten over het geven van commentaar op klasgenoten?

Wat zien ze bij anderen?

En wat er eenmaal online is geplaatst, dat blijft beschikbaar! Natuurlijk kun je anoniem heel veel doen, maar is alles altijd terug te vinden. Hoe verstandig is het om online alles te zeggen wat je denkt?

Stelling: Regels en afspraken bewaken jouw vrijheid

Stap 1. In tweetallen

Stap 2. Klassikaal bespreken/in dialoog

INFO/UITLEG: 

Deze vraag gaat onder andere over zelfstandig (kritisch) nadenken. Moet je altijd doen wat je wordt opgedragen, of is het belangrijk om zelf te blijven nadenken?

Daarnaast heb je zelf niet altijd invloed op de positie waarin je je begeeft en hoe anderen je zien. Misschien ben je soms ineens op de verkeerde plek op het verkeerde moment, of kan je er niks aan doen, denk aan de lockdown tijdens Covid-19.

Bespreek na deze dialoog dat het belangrijk is om je informatie altijd te checken en goed te weten waarom regels en wetten er zijn. Zo ben je op de hoogte en kun je ook de vrijheid voelen om zelf keuzes te maken met betrekking tot die regels.

Stelling: Niet luisteren haalt de stem van de ander weg

Stap 1. In tweetallen

Stap 2. Klassikaal bespreken/in dialoog

INFO/UITLEG:  

Deze stelling verkent de verschillen tussen iets doen voor jezelf of iets doen omdat je rekening houdt met een ander. Hoe denken de studenten hierover en waar verschillen ze van mening?

Voor de ene student kan het veel vrijer voelen om juist rekening te houden met anderen, terwijl een ander dit moeilijk vindt. Deze verschillen hebben te maken met je persoonlijke voorkeur. Het één is niet slechter dan het ander.

Benoem in deze dialoog juist de verschillen die er zijn in het ervaren van wat vrijheid is. Iedereen is immers ook vrij om anders te zijn!

Stelling: Door algoritmes ga je minder vrij denken

Stap 1. In tweetallen

Stap 2. Klassikaal bespreken/in dialoog

INFO/UITLEG: 

De media heeft de vrijheid om altijd onafhankelijk te schrijven. Dit wordt persvrijheid genoemd. Maar hoe zit het met de ‘waarheid’? Hoe weet je zeker wat dan echt waar is? Er is veel discussie over de media en welke bronnen je nog wel kunt vertrouwen.

• Hoe denken de studenten hierover?
• Waar halen zij hun informatie vandaan?
• Door cookies en het algoritme kom je soms in een tunnel, heb je nog vrijheid via je socials?
• Hebben sommige media (zoals het journaal of de krant) een verantwoordelijkheid om waarheidsgetrouw te schrijven?
• Meningen zijn toch nooit waarheden?
• Hebben kranten en de NOS minder vrijheid dan online nieuwsbronnen?
• Hoe weet je welke nieuwssites je moet volgen?

Stelling: Je kunt vrijheid nooit afpakken

Stap 1. In tweetallen

Stap 2. Klassikaal bespreken/in dialoog

INFO/UITLEG: 

Vrijheid is ook een gevoel, en je gevoel mag er zijn. Soms voel het wel alsof je niet weg kan, maar heb je eigenlijk tóch de keuze om iets niet te doen. 

En sommige dingen moeten: tot je 18e heb je startkwalificatie en schoolplicht. De vrijheid daarin heb je misschien niet, maar je hebt wel de keuze hoe je deze dingen wil invullen.

Kunnen mensen zich vrij voelen in een dictatorschap? 

Wat is het verschil tussen vrijheid en vrede?

Stelling: Iets posten van een ander is een aantasting van diens vrijheid

Stap 1. In tweetallen

Stap 2. Klassikaal bespreken / in dialoog

Deze slide is optioneel

Let op: Deze stelling is op dit moment regelmatig in het nieuws. Wees je ervan bewust dat je zelf positieve en neutrale voorbeelden gebruikt en geen “vuurtjes aanwakkert” die er niet zijn. Lees vooraf goed wat strafbaar is en wat niet, zodat je leerlingen hierop kunt wijzen wanneer dit ter sprake komt.

INFO / UITLEG:

Deze stelling gaat over vrijheid en respect in de digitale wereld. We leven in een tijd waarin foto’s, filmpjes en berichten snel worden gedeeld, bijvoorbeeld via social media of groepsapps. Iets posten kan leuk, grappig of goed bedoeld zijn, maar het roept ook een belangrijke vraag op: wie bepaalt eigenlijk wat er van jou wordt gedeeld?

Bespreek met de leerlingen wat het betekent om iets van een ander te posten. Dat kan een foto zijn, een filmpje, een bericht of een grapje. Sommigen vinden het geen probleem als er iets over hen online verschijnt. Anderen voelen zich juist ongemakkelijk, boos of verdrietig wanneer er iets wordt gedeeld zonder dat zij dat willen.

Ook situaties buiten social media kunnen herkenbaar zijn. Soms laat een ouder een foto of filmpje van zijn of haar kind zien aan familie of vrienden, terwijl het kind dat eigenlijk best gênant vindt. Samen kun je bespreken: Is dit hetzelfde als iets op social media plaatsen? Wat is het verschil tussen een foto laten zien aan een paar mensen of iets online zetten, waar veel meer mensen het kunnen zien,  vaak zonder dat je zelf weet wie dat allemaal zijn?

Benadruk dat niet iedereen hetzelfde denkt over posten:

De een vindt het niet erg dat er een foto of video van hem of haar online wordt gezet.

Een ander zit wel op social media, maar wil niet dat er iets over hem of haar wordt gepost.

En weer een ander zit helemaal niet op social media. Mag er dan toch iets van die persoon worden geplaatst?

Bespreek tot slot samen de vraag: Moet je toestemming vragen voordat je iets van iemand post? En hoe zorg je ervoor dat iedereen zich veilig en vrij kan voelen, online én in de klas?

Afsluiting: Best ingewikkeld, die vrijheid!

Vrijheid? Eenvoudig is het niet.

Maar wel heel erg mooi en belangrijk!

In Nederland is vrijheid gelukkig al heel lang een belangrijke kernwaarde waar iedereen hard voor werkt! De overheid doet haar best om de vrijheid zo goed mogelijk te waarborgen. Dit is bijvoorbeeld tijdens covid-19 wel ingeperkt, en komt ook nu soms wat in de verdrukking, met de huidige spanningen in de samenleving en de oorlogen in Europa.

Op school heb je in ieder geval de mogelijkheid om over vrijheid en dit soort onderwerpen te praten en je mening te geven. Dat is niet in alle landen in de wereld vanzelfsprekend.

Dialoog: wat is jullie definitie van vrijheid?

Wat betekent vrijheid voor jou?

Dit mag voor iedereen anders zijn!

Hoe zouden we elkaars vrijheid beter kunnen waarborgen?

Hoe kunnen we beter rekening houden met elkaar en wat zou jij hier zelf in kunnen veranderen?

Twee afsluitende vragen voor de klas:

Hoe zouden jullie ‘vrijheid’ nu definiëren? Wat betekent vrijheid voor jou? Dit mag voor iedereen anders zijn!

Hoe zouden we elkaars vrijheid beter kunnen waarborgen?

Hoe kunnen we beter rekening houden met elkaar en wat zou jij hier zelf in kunnen veranderen?

TIP 1: Laat de leerlingen hier individueel over nadenken en dit opschrijven. Verzamel de briefjes en laat het onderwerp even bezinken. Kom er een volgende les op terug en maak concrete afspraken en doelen, zodat ieders vrijheid in jullie groep wordt gewaarborgd!

TIP 2: Deel de uitkomsten met je collega's van beeldende vorming en vraag of zij een inspirerende postercampagne willen opzetten voor de hele school!

Bespreek de les klassikaal na. Maak eventueel gebruik van de onderstaande vragen:

• Wie vond de vragen, of sommige vragen, lastig?
• Wat vonden jullie van de onderwerpen?
• Heeft er iemand een nieuw inzicht gekregen door wat een klasgenoot heeft gezegd?
• Waarom zouden we hier vaker aandacht aan moeten besteden?
• Wie heeft het er later of thuis nog over gehad?
• Hoe vonden jullie deze les?

Tot slot: de sleutel tot vrijheid zit in jezelf

Vrijheid kun je letterlijk nemen, maar vrijheid zit eigenlijk ook diep van binnen.

Ze zeggen wel eens: 'Je kunt iemand alles afnemen behalve diens vrije gedachten.' Zolang jouw gedachten er zijn kun jij ermee doen wat je wil. Die vrijheid verdwijnt nooit. Dus wees daar zuinig op.

Er is geen echt fout antwoord op wat vrijheid is. Het is oké als je net antwoorden hebt gehoord waar je het niet helemaal mee eens bent, maar misschien heb je ook antwoorden gehoord die je inspireren. Ga zelf op zoek naar jouw vorm van vrijheid!

Evaluatie invullen? Graag!

We zijn bij Respect Foundation heel blij met alle reacties, tips en feedback op onze lessen. We zijn altijd op zoek naar verbeterpunten. Vul onderstaande vragenlijst in, als docent of samen met je klas! Klik op de link!