Oorlogsbronnen in de les; de bevrijding

• newEditor
• Basisschool
• Middelbare school

Introductie

Deze les is voor docenten in het po en vo. Verrijk je les met een bron uit oorlogsbronnen.nl. Volg de zes stappen om te werken met een bron in de les.

Oorlogsbronnen in de les: De bevrijding

Werken met bronnen

www.oorlogsbronnen.nl

Beeld NIOD J.M. Bakels

1. Stel een historische vraag (wat wil je te weten komen?).

2. Zoek hierbij een geschikte bron op www.oorlogsbronnen.nl .

3. Bepaal wat voor bron dit is: geschreven of ongeschreven, direct of indirect.

4. Onderzoek de bron aan de hand van vragen.

5. Beantwoord je historische vraag en onderbouw je antwoord met argumenten die uit deze bron blijken.

6. Wil je meer? Zoek naar een bron die je meer of andere informatie over dit onderwerp leert.

Stappenplan Oorlogsbronnen in de les

(klik door om de stappen te doorlopen)

Wil je eerst wat meer informatie over de Tweede Wereldoorlog? Bekijk dan deze links:

Tijdlijn van het Denkboek (NC 4 en 5 mei)

Tijdlijn van SchoolTV (NTR)

Zit het wel goed met je basiskennis? Ga dan door naar het stappenplan 'Oorlogsbronnen in de les'.

Even opfrissen?

NIOD Amsterdam 210148

Houd rekening met het taalniveau van je leerlingen. Deze tips komen uit de didactische toolkit.

Instructie

Bereid jongeren goed voor. • Gebruik duidelijke taal en leg begrippen uit. • Peil voorkennis.

Materiaal

Kies rijke, authentieke teksten. • Leg moeilijke woorden uit in de tekst zelf. • Gebruik passende beelden en vermijd 'dadertaal'.

Verwerking

Stel gerichte vragen (niet te complex). • Stimuleer gesprekken en refl ectie. • Koppel terug naar de lesdoelen.

Naar de didactische toolkit Van woord tot begrip.

Taaltips

NIOD Amsterdam 210148

Op oorlogsbronnen.nl vind je verschillende kaarten die je informatie geven over de Tweede Wereldoorlog. Op onderstaande kaart kun je je eigen woonplaats zoeken en bronnen vinden over de bevrijding uit jouw omgeving.

Klik hier om direct naar de kaart te gaan.

De kaart van Nederland

oorlogsbronnen.nl

Stap 1

De eerste stap in het werken met Oorlogsbronnen in de les, is het stellen van een historische vraag. Het antwoord op de vraag ga je zoeken in de bronnen.

Beeld NIMH 2155-500281

Het verleden kun je niet letterlijk aflezen uit een enkele bron. Het is daarom belangrijk om een gerichte historische vraag te stellen bij een bepaalde bron. Bedenk ook van tevoren waarover je gekozen bron géén informatie kan geven.

Een goede historische vraag houdt rekening met de context en de auteur van de bron. De context is bijvoorbeeld de plaats of tijd waarin een bron gemaakt is. Een auteur kan bijvoorbeeld niet weten wat er in de toekomst zal gebeuren.

Je moet dus wel iets weten over het onderwerp en de periode waarover je bron gaat, maar je hoeft geen expert te zijn. Op oorlogsbronnen.nl vind je artikelen die je achtergrondinformatie geven over verschillende thema's.

Hoe stel je een historische vraag?

Voorbeeld Eindhoven

Collectie Gelderland 11.24.31

De historische vraag is:

Hoe verliep de bevrijding van Eindhoven?

Eindhoven werd bevrijd op 18 september 1944 als een van de eerste steden van Nederland. De bevrijders waren Britse en Amerikaanse soldaten.

Op deze foto zie je een Sherman tank met geallieerde soldaten en daaromheen burgers.

Stap 2

Zoek een geschikte bron op www.oorlogsbronnen.nl

Beeld NIMH 2155-500281

• Kies een bron die past bij jouw vraag.

• Bekijk verschillende type bronnen, zoals geschreven en ongeschreven bronnen. Denk aan teksten, foto's en kaarten.

• Zoek ook naar bronnen die elkaar aanvullen of juist tegenstrijdige informatie geven voor een verdiepende vraag. (multiperspectiviteit).

• Gebruik de originele bron (geen bewerkte versie). Als je de bron zelf bewerkt bijvoorbeeld door een foto uit te snijden of een tekst in te korten, geef dit dan aan. En, vergeet de bronvermelding niet.

• Tips uit Nieuwenhuyse, van, e.a. Historisch denken over bronnen, Den Haag 2016.

Oorlogsbronnen.nl

Op oorlogsbronnen.nl zijn miljoenen bronnen te vinden over de Tweede Wereldoorlog.

Via het tabblad Bronnen zoekbalk kun je zoeken op naam, thema, jaartal, plaats etc.

Je kunt ook starten op een Kaart. Bijvoorbeeld de kaart van Nederland, of een kaart met informatie over roofkunst.

Via tabblad Artikelen kun je meer achtergrondinformatie vinden.

Wil je alles over een persoon weten? Kijk dan bij het tabblad Personen. Je kunt hier bijvoorbeeld zoeken op naam, geboortedatum, plaats van overlijden.

Hoe zoek je bronnen in een online database?

Voorbeeld Eindhoven

Nationaal Archief 7.000SPAond

Deze foto toont de bevrijding in Eindhoven. De mensen op de foto kijken blij en zwaaien. Uit het bijschrift van de bron blijkt dat de meisjes zelfgemaakte rokken dragen in de kleuren van Nederland bij het onthaal van de Britse soldaten die de stad bevrijden.

http://hdl.handle.net/10648/38fff040-845c-d0a8-9c03-d17077e796b5

Stap 3

Wat voor bron is dit?

Bekijk je bron. Kun je de volgende vragen beantwoorden?

• Is dit een geschreven of ongeschreven bron?

• Is dit een directe (primaire) of indirecte (secundaire) bron?

Beeld NIOD J.M. Bakels

Voorbeeld Eindhoven

Nationaal Archief 7.000SPAond

Dit is een ongeschreven bron; het is een foto.

Het is een directe of primaire bron, de fotograaf is aanwezig bij de gebeurtenis en heeft de foto niet bewerkt.

Stap 4

Onderzoek je bron met behulp van vragen.

Om te weten of je deze bron kunt gebruiken ga je redeneren over de bron en redeneren met de bron.

Beeld NIMH 2155-500281

Beantwoord de volgende vragen over jouw gekozen bron:

Doel

• Voor wie is deze bron gemaakt?

• Is de bron bedoeld om te informeren, als propaganda etc?

Bruikbaarheid

• Biedt deze bron informatie over mijn onderzoeksvraag?

Betrouwbaarheid

• Is deze bron betrouwbaar of had de auteur een reden om valse informatie te geven?

Representativiteit

• Welke groep dacht net zo als de auteur van deze bron?

Redeneren met de bron

NIOD Scene uit de film Strijd van Herman Kleibrink 1946. Via Oorlogsbronnen.nl

Voorbeeld Eindhoven

Nationaal Archief 7.000SPAond

Deze foto is gemaakt voor lezers van Engelse kranten en/of tijdschriften. De foto is gemaakt ter illustratie van het onthaal van de Britse soldaten. Het is propaganda, het verhoogt de waardering voor de inzet van Britse soldaten.

De bron is bruikbaar voor mijn vraag: het laat zien dat Britse soldaten werden onthaald door mensen in Eindhoven.

De bron kan een vertekend beeld geven omdat de maker ervan als doel had om een positief verhaal over te dragen.

Wie is de auteur? (Is de auteur ooggetuige? Is er informatie (met opzet) weggelaten? Welke rol had de auteur?)

Wanneer is de bron gemaakt? (Is de bron ten tijde van de gebeurtenis gemaakt of (veel) later?)

Waar is de bron gemaakt? (Was dit dichtbij de gebeurtenis?)

Wat is het voor soort bron? (Een officieel document, een dagboek, een privé-foto, propagandamateriaal etc?)

(zie ook www.histoforum.net)

Redeneren over de bron

Nationaal archief. Soldaten van de Prinses Irene brigade schrijven naar huis. 1944. Via Oorlogsbronnen.nl

Voorbeeld Eindhoven

Nationaal Archief 7.000SPAond

De foto is gemaakt door het War Office. De fotograaf was ooggetuige van de onthaal van Britse soldaten in Eindhoven.

Het War Office hield mensen in Groot Brittannie op de hoogte van het verloop van de oorlog op het Europese vasteland. Het was nodig om een positief beeld te laten zien. De foto draagt daaraan bij.

De foto is een officieel document en kan ook als propaganda worden gezien.

Stap 5

Beantwoord je historische vraag en onderbouw je antwoord met argumenten die uit de bron blijken.

Detail NIOD 72175

Voorbeeld Eindhoven

Nationaal Archief 7.000SPAond

Aan de hand van deze foto kunnen we onze historische vraag deels beantwoorden.

"Hoe verliep de bevrijding van Eindhoven?"

Ons antwoord op basis van deze bron:

"Bij de bevrijding van Eindhoven waren Britse soldaten betrokken. Zij werden onthaald door blije mensen. Bij deze mensen waren meisjes die zelfgemaakte rokken in Nederlandse kleuren droegen. Er is een fotograaf geweest van het War Office die het onthaal heeft vastgelegd."

Stap 6

Multiperspectiviteit

Zoek meerdere bronnen die informatie geven over het gekozen onderwerp. Misschien is het tegenstrijdige informatie. Wat kun je daarvan leren?

Detail NIOD 72175

De bevrijding herdenken we als een blijde gebeurtenis. Was dat voor iedereen zo? Bekijk onderstaande bronnen en beantwoord de vraag: Hoe beleefden deze mensen de bevrijding?

Voorbeeld Eindhoven

Nationaal Archief 7.000SPAond

Nationaal Archief 900-4500

Collaborateurs werden gevangen genomen door de Binnenlandse Strijdkrachten.

Kinderen komen terug uit kampen via het repatrieringscentrum in Eindhoven.

Deze les is ontwikkeld voor docenten om de les te verrijken met een bron over en uit de Tweede Wereldoorlog. Op www.oorlogsbronnen.nl vind je (miljoenen!) bronnen die te maken hebben met de Tweede Wereldoorlog. De database brengt digitale archieven van archief- en erfgoedinstellingen uit heel Nederland samen.

Door bronnen te zoeken die direct te maken hebben met leeftijd- of plaatsgenoten breng je de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog dichterbij. Meer weten? Kijk dan op www.oorlogsbronnen.nl/onderwijs.

Meer lezen?

198240 Collectie Regionaal Archief Alkmaar (detail)