4.1
De pruikentijd
Havo 2
4.1
De pruikentijd
Havo 2
leerdoelen
aan het eind van deze les kan de leerling uitleggen;
hoe het ging met de Nederlandse economie
welke sociale verhoudingen er waren in Frankrijk
welke kritiek er was op de samenleving
Wat de verlichting was en wat de ideeën ervan waren
de verlichting
nieuwe manier van denken
vinden dat iedereen gelijk behandelt moet worden
mensenrechten
vrijheid van godsdienst en meningsuiting
wat weten jullie al over de pruikentijd?
welke belangrijke gebeurtenissen hebben plaats gevonden in deze periode?
Charles de Montesqiue
vindt dat de overheid verdeeld moet zijn in drie machten (trias politica!!!!)
1.wetgevende macht (het parlement)
2.de uitvoerende macht ( de regering)
de rechterlijke macht ( onafhankelijke rechters)
4.2
De Amerikaanse revolutie
havo 2
De ontdekking van Amerika
Lesdoelen
Aan het eind van deze les kan de leerling uitleggen;
1. wie Christopher Columbus was en waarom zijn reis naar Amerika historisch belangrijk was.
2. welke Europese landen betrokken waren bij de kolonisatie van Amerika.
3. wat de situatie van de inheemse bevolking was
in 1492 ontdekte Christopher Columbus Amerika
Columbus was een Italiaanse ontdekkingsreiziger die in 1492 met steun van Spanje een westelijke route naar Azië zocht.
In plaats daarvan bereikte hij een nieuw continent, dat hij "de Nieuwe Wereld" noemde.
Wat vond Columbus toen hij in Amerika aankwam en wat deed hij?
1.inheemse bevolking
2.nieuwe voedselgewassen(aardappelen, maïs en peper)
3.goud
Hij ging terug naar Spanje om te vertellen over het "nieuwe land".
Later keerde hij terug met meer schepen en mensen om kolonies te stichten. Dit was het begin van de Europese kolonisatie.
De Europese kolonisatie van Amerika
standenmaatschapij
geestelijken
de adel
de rest van de bevolking
Redenen voor kolonisatie
Economisch: Ze wilden grondstoffen zoals goud, zilver, suiker en tabak, en nieuwe handelsroutes
politiek: Meer koloniën betekende meer macht en invloed in de wereld.
Religieus: Ze wilden het christendom verspreiden en religieuze vrijheid zoeken.
Spaanse kolonies
Spanje richtte zich op Midden- en Zuid-Amerika, en delen van Noord-Amerika zoals Florida. Belangrijke gebieden: Mexico, Peru, het Caribisch gebied.
Het uitbreiden van het Spaanse rijk en het verspreiden van het katholieke geloof.
Stichtten koloniën om goud en zilver te winnen.
Engelse kolonies
Koloniseert de oostkust van noord Amerika
beginnen meten met het landbouw en handel
Franse kolonies
Koloniseert Noord-Amerika: Canada (Nieuw-Frankrijk) en delen van het huidige VS (Louisiana). Caribisch gebied: Haïti, Guadeloupe, en Martinique
Vestigden suikerplantages in het Caribisch gebied.
Nederlandse kolonies
Stichtten de kolonie New Amsterdam (nu New York City) in 1624.
Caribisch gebied: Suriname, Curaçao, en andere eilanden
Actief in de suiker- en slavenhandel, vooral in het Caribisch gebied.
Situatie van de inheemse bevolking
Voor de aankomst van Columbus in 1492 wordt geschat dat er tussen de 50 en 60 miljoen inheemse mensen in Amerika leefden
Jachtgebieden, landbouwgrond en waterbronnen werden vernietigd of gebruikt door de Europeanen, waardoor veel gemeenschappen geen voedsel of onderdak meer hadden.
Binnen 100 tot 200 jaar na de Europese kolonisatie was dit aantal gedaald tot minder dan 10 miljoen.
opdrachten
Wat waren de drie belangrijkste redenen voor Europese landen om koloniën te stichten in Amerika?
Welke producten of grondstoffen haalden Europeanen uit Amerika die belangrijk waren voor hun handel?
Waarom dacht Columbus dat hij India had bereikt toen hij in Amerika aankwam?
Hoe gebruikten Europese landen koloniën in Amerika om hun macht in Europa te vergroten?
Welke morele problemen bracht de Europese kolonisatie met zich mee? Noem twee voorbeelden
startopdracht
Wat wilde de abolitionistische beweging bereiken?
2. Wat waren de belangrijkste redenen die abolitionisten gaven om slavernij te veroordelen?
3. Waarom werd slavernij vroeger door veel mensen als normaal gezien?
Welke veranderingen in de samenleving zorgden ervoor dat mensen anders gingen denken over slavernij?
4.5
afschaffing van de slavernij
Havo/Vwo 2
leerdoelen
Aan het eind van de les kan de leerling;
De leerling kan de invloed van de Franse Revolutie op het abolitionisme en de afschaffing van slavernij beschrijven.
uitleggen waarom het zo lang duurde voordat Europese landen slavernij afschafte,
3. Uitleggen waarom het leven voor voormalige slaven niet direct beter werd na de afschaffing van slavernij.
Waarom begon slavernij?
1. Europese landen wilden profiteren van de ontdekte Amerika's door landbouwproducten te verbouwen, zoals suiker, katoen en tabak. Dit vergde veel arbeidskrachten, en slavernij werd gezien als een goedkope oplossing
2. Veel Europeanen zagen zichzelf als superieur en vonden dat ze anderen mochten onderdrukken. (superioriteitsgevoel)
De driehoekshandel
De driehoekshandel was een handelsroute tussen Europa, Afrika en Amerika. Europa bracht goederen naar Afrika, ruilde deze voor slaven, en vervoerde de slaven naar Amerika. In Amerika werkten de slaven op plantages, en de producten die daar werden geproduceerd, werden terug naar Europa gebracht.
Abolitionisme
Abolitionisme was de beweging die zich verzette tegen slavernij en streefde naar de afschaffing ervan. Het werd steeds populairder in de 18e en 19e eeuw, voornamelijk in Europa en de Verenigde Staten
Waarom werd abolitionisme steeds populairder?
De ideeën van de Verlichting over mensenrechten en vrijheid maakten dat mensen in Europa en de VS zich meer gingen verzetten tegen slavernij.
Religieuze groepen zagen slavernij als een zonde en drongen aan op de afschaffing ervan.
Door boeken, pamfletten en toespraken werd het onrecht van slavernij steeds bekender bij het grote publiek.
Literatuur
Dit boek was een van de meest invloedrijke werken tegen slavernij. Het liet de wreedheid van slavernij zien en veranderde de publieke opinie, vooral in de Verenigde Staten.
Afschaffing slavernij in Frankrijk
In augustus 1791 brak er een grote opstand uit onder de slaven.
Geïnspireerd door de Franse Revolutie en de ideeën over vrijheid, gelijkheid en broederschap, eisten de slaven hun rechten op en begonnen ze plantages in brand te steken en tegen de Fransen te vechten.
Afschaffing slavernij in Frankrijk
1794: Frankrijk werd gedwongen om de slavernij in Haïti af te schaffen.
1802:Napoleon Bonaparte probeerde de controle over Haïti te heroveren en herstelde kort de slavernij, maar de opstand ging door.
1804: Na jaren van strijd werd Haïti op 1 januari 1804 officieel onafhankelijk,
waarbij Haïti zich als eerste zwarte republiek ter wereld onafhankelijk
verklaarde.
Afschaffing van de slavernij in Nederland
De West-Indische Compagnie (WIC) speelde een grote rol in de trans-Atlantische slavenhandel, waarbij honderdduizenden Afrikanen naar plantages in Amerika en het Caribisch gebied werden gebracht.
Nederland had slaven in verschillende kolonies, vooral in Suriname, waar ze op plantages werkten, en op de Caribische eilanden zoals Curaçao, Aruba en Bonaire.
Afschaffing van de slavernij in Nederland
Slaven in de Nederlandse kolonies moesten vooral op plantages werken, waar ze suikerriet, koffie, tabak en katoen verbouwden onder zware omstandigheden. In steden werkten ze als huishoudelijke slaven, bijvoorbeeld als bedienden of koks.
In de Nederlandse kolonies kwamen slaven regelmatig in opstand tegen hun onderdrukkers.De belangrijkste slavenopstand was de opstand van Tula op Curaçao in 1795.
De opstand werd na een maand neergeslagen en Tula werd geëxecuteerd,
Afschaffing van de slavernij in Nederland
1814: Nederland verbood de slavenhandel, maar slavernij zelf bleef bestaan. 1833: Groot-Brittannië schafte slavernij af, wat druk zette op Nederland.
1863: Nederland schafte slavernij af in Suriname en de Caribische eilanden
maar voormalige slaven moesten nog 10 jaar onder contract werken.
1873: De slavernij was pas echt volledig afgeschaft.
Afschaffing van de slavernij in de Verenigde Staten
In de 19e eeuw wilden de noordelijke staten slavernij afschaffen, omdat hun economie gebaseerd was op industrie, terwijl de zuidelijke staten slavernij essentieel vonden voor hun landbouwindustrie. Dit leidde tot hevige conflicten en spanningen
In 1861 verlieten 11 staten de VS en vormden de Geconfedereerde Staten van Amerika. Dit leidde tot oorlog tussen het noorden (de Unie) en het zuiden (de Confederatie).
De oorlog eindigde in 1865 met een overwinning voor het noorden en de afschaffing van de slavernij in de hele VS.
na de afschaffing
Na de afschaffing van slavernij in landen zoals de VS en Nederland, bleven voormalige slaven vaak in armoede en werden ze geconfronteerd met discriminatie.
In Suriname en de Caribische eilanden hadden voormalige slaven weinig kansen op onderwijs of een goed inkomen, wat hen in armoede hield. Hoewel slavernij werd afgeschaft, bleven de gevolgen lang zichtbaar.
De Burgersrechtenbeweging
De Burgersrechtenbeweging in de Verenigde Staten was een massale strijd die in de jaren 1950 en 1960 plaatsvond, met als doel het beëindigen van raciale discriminatie en segregatie, en het verkrijgen van gelijke rechten voor zwarte Amerikanen.
De beweging leidde tot belangrijke veranderingen in de wetgeving, zoals de Civil Rights Act van 1964, die discriminatie op basis van ras, kleur, religie, geslacht of afkomst verbiedt, en de Voting Rights Act van 1965, die het voor zwarte Amerikanen makkelijker maakte om te stemmen.
Martin Luther King Jr.,
Rosa Parks
Malcolm X
opdrachten
1. Waarom duurde het zo lang voordat slavernij in verschillende landen werd
afgeschaft, ondanks dat het als onrechtvaardig werd gezien?
2. Hoe beïnvloedde de Franse Revolutie de strijd voor de afschaffing van slavernij, zowel in Frankrijk als in andere landen?
3. Hoe hebben persoonlijke verhalen en boeken, zoals Uncle Tom’s Cabin, bijgedragen aan de publieke opinie over slavernij en het afschaffen ervan?
4. Hoe hebben de ideologieën van de Verlichting, zoals vrijheid en gelijkheid, de afschaffing van slavernij beïnvloed?
Klaar? maak de opdracten van blz 103 t/m 105
Startopdracht
1. Wat was de Industriële Revolutie en wanneer begon die?
2. Wat veranderde er door de komst van de stoommachine?
3. Wat waren de werkomstandigheden in fabrieken?
5.1
De industriële revolutie
Havo/Vwo 2
Leerdoelen
Aan het eind van de les kan de leerling;
kan enkele belangrijke uitvindingen van de Industriële Revolutie noemen en hun effect op de industrie uitleggen.
kan uitleggen hoe massaproductie leidde tot snellere en goedkopere productie van goederen zoals katoen, wol en ijzer.
kan uitleggen welke invloed de Industriële Revolutie heeft gehad op de wereld van vandaag.
Het leven vóór de Industriële Revolutie
De meeste mensen woonden in kleine dorpen of boerderijen.
Steden bestonden, maar waren klein en vooral bedoeld voor handel.
Mensen werkten als boer, ambachtsman of handelaar.
Alles werd met de hand gemaakt: kleding, gereedschap, meubels.
Een schoen maken kon dagen duren!
Hele families werkten op de boerderij of in een klein ambachtelijk bedrijf.
Kinderen moesten vaak helpen en gingen niet of weinig naar school.
Het leven vóór de Industriële Revolutie
Reizen ging te voet, per paard of met een kar.
Brieven duurden dagen of weken om ergens aan te komen.
Er was geen spoorweg, geen auto’s en geen snelle communicatie.
Het leven vóór de Industriële Revolutie
Er was geen elektriciteit, dus mensen gebruikten kaarsen of olielampen.
Windmolens en watermolens hielpen bij sommige taken, maar de meeste arbeid gebeurde met menselijke of dierlijke kracht.
De Stoommachine: De Motor van Verandering
In Engeland werd in 1712 de eerste werkende stoommachine gebouwd door Thomas Newcomen.
Hij gebruikte het om water uit mijnen te pompen, zodat steenkool
makkelijker gewonnen kon worden.
De Schotse uitvinder James Watt verbeterde de stoommachine.
Zijn versie gebruikte minder brandstof en kon machines in fabrieken aandrijven. Dit leidde tot de bouw van grote textielfabrieken in Engeland.
De Stoommachine: De Motor van Verandering
Met de stoommachine konden fabrieken nu overal gebouwd worden, zelfs ver van waterbronnen. Dit maakte het mogelijk om grotere fabrieken te bouwen in steden die dichter bij markten en transportroutes lagen.
Stoommachines draaiden constant en waren veel sneller en krachtiger dan de handarbeid die voorheen werd gebruikt.
Dit leidde tot de massaproductie van goederen, zoals kleding, gereedschap, en zelfs eten.
Verbeteringen in Transport
De stoommachine maakte het mogelijk om treinen en stoomschepen te ontwikkelen.
Stoomtreinen konden goederen en mensen veel sneller vervoeren dan paarden of karren ooit hadden gekund. Dit leidde tot de aanleg van spoorlijnen door heel Engeland en later andere landen.
Stoomschepen maakten de handel over zee sneller en goedkoper, wat leidde tot een groei van wereldhandel en globalisering.
De Stoommachine en de Groei van Fabrieken
De stoommachine kon niet alleen textielmachines aandrijven, maar ook machines voor andere industrieën zoals ijzerproductie en molenmachines.
Dit gaf ondernemers de kans om verschillende soorten fabrieken te bouwen die met elkaar verbonden waren (zoals fabrieken voor de productie van machines, staal, en producten).
Groei van fabrieken en steden
Steden groeiden snel, omdat mensen van het platteland naar de stad trokken om te werken in fabrieken.
Werken in fabrieken was veel efficiënter dan traditionele handarbeid, dus de vraag naar arbeiders in fabrieken steeg enorm.
Stoommachines maakten het ook mogelijk om grotere fabrieken met veel arbeiders te bouwen, wat leidde tot een industrie-samenleving.
Slechte Werkomstandigheden in de Fabrieken
In de vroege fabrieken werkten mensen zeer lange dagen, vaak tussen de 12 en 16 uur per dag.
Zondag was meestal de enige dag vrij, maar zelfs dan moesten sommige arbeiders alsnog werken.
Het werk was monotoon en fysiek zwaar, omdat machines vaak niet goed waren afgesteld en niet altijd veilig.
Kinderarbeid
Kinderen werkten vaak in de fabrieken, omdat ze goedkoper waren dan volwassenen en ze konden werken in kleine ruimtes waar volwassenen niet in pasten.
Kinderen van 6 tot 8 jaar werden vaak ingezet voor gevaarlijke werkzaamheden, zoals het opruimen van machines of het in- en uitladen van zware goederen.
Kinderarbeid leidde tot uitputting, verwondingen en ziektes.
5.1
De Versnelling van de Industrialisatie
Havo/Vwo 2
De groei van steden: snel, maar chaotisch
Mensen trokken massaal naar de steden om in fabrieken te werken.
Gebrek aan voldoende huizen, schoon water en hygiëne.
De overheid kon de groei niet bijhouden.
Gevolg: De stad werd een drukke, vervuilde en vaak gevaarlijke plek om te wonen.
De opkomst van sloppenwijken
Doordat steden zo snel groeiden, konden niet alle nieuwe inwoners een goed huis krijgen. Dit leidde tot het ontstaan van sloppenwijken: arme, overvolle wijken met slechte omstandigheden.
Kenmerken van sloppenwijken:
Kleine, slecht gebouwde huizen dicht op elkaar.
Geen riolering of schoon drinkwater → veel ziektes.
Vervuilde lucht door fabrieksrook.
Massaproductie
Massaproductie betekent dat producten in grote aantallen en snel worden gemaakt, vaak met behulp van machines.
In een fabriek konden honderden arbeiders werken om de productie te versnellen.
Arbeiders werden opgedeeld in specialisaties, zodat iedereen een klein deel van het productieproces uitvoerde.
Dit verhoogde de efficiëntie en verlaagde de kosten.
Massaproductie in de Katoen- en Wolindustrie
De textielindustrie (katoen en wol) was de eerste industrie die massaproductie toepaste. Dit gebeurde door een reeks uitvindingen die het spinnen en weven versnelden.
De Spinning Jenny (1764) – James Hargreaves
Maakte het mogelijk om meerdere draden tegelijk te spinnen.
Spinnen werd veel sneller dan met een traditioneel spinnewiel.
Massaproductie in de Katoen- en Wolindustrie
Gevolg: Katoenen en wollen stoffen werden goedkoop en bereikbaar voor iedereen.
Waarom was vooral katoen belangrijk?
Makkelijker te verwerken dan wol.
Goedkoper en lichter dan wol.
Kwam uit kolonies zoals India en Amerika, waar slaven op katoenplantages werkten.
Resultaat: Engeland werd het centrum van de wereldwijde textielindustrie.
Massaproductie in de IJzerindustrie
Voor de Industriële Revolutie werd ijzer al gebruikt voor gereedschappen, wapens en gebouwen, maar de productie was kleinschalig en duur. Dit veranderde compleet door massaproductie, waardoor ijzer:
Goedkoper werd → Meer mensen en bedrijven konden het gebruiken.
Sterker werd → Geschikt voor fabrieken, spoorwegen en machines.
In grote hoeveelheden geproduceerd kon worden → Perfect voor de groeiende industrie.
Nieuwe uitvindingen
Kunstmest werd ontwikkeld om de bodem van voedingsstoffen te voorzien, wat de landbouwproductie aanzienlijk verhoogde.
Dit leidde tot hogere opbrengsten van gewassen, zoals graan, aardappelen en groente.
Meer voedselproductie → Goedkoper en efficiënter voedsel voor de snel groeiende stedelijke bevolking.
Nieuwe uitvindingen
De uitvinding van de gloeilamp door Thomas Edison (1879):
Gloeilampen vervingen de traditionele olie- of gaslampen, waardoor er een veel betere en goedkopere verlichting kwam.
Ze maakten het mogelijk om te werken 's avonds en verbeterden de levensomstandigheden in de steden.
Nieuwe Sociale Klassen
Voor de Industriële Revolutie:
De samenleving bestond vooral uit adel, geestelijkheid en boeren.
Na de Industriële Revolutie:
Nieuwe klassen ontstonden:
Fabriekseigenaren (rijke industriëlen, de nieuwe elite).
Arbeidersklasse (lage lonen, slechte omstandigheden).
Middenklasse (leraren, dokters, ingenieurs – profiteerden van de groeiende economie).
Er ontstond een kloof tussen rijk en arm. De fabrieksbazen werden rijk, terwijl arbeiders in armoede leefden.
opdrachten
Welke uitvindingen speelden een belangrijke rol in de Industriële Revolutie?
Welke gevolgen van de Industriële Revolutie zie je vandaag nog steeds terug?
Hoe leidde de Industriële Revolutie tot sociale ongelijkheid?
4.Waarom trokken veel mensen van het platteland naar de stad?
Wat waren de gevolgen van de snelle groei van steden?
klaar? maak opdrachten op blz 118, 119 en 120
Startopdrachten
Wat betekent democratie? En wat betekent monarchie?
2. Wat gebeurde er in Nederland rond 1795? Wie waren toen de baas?
Wat gebeurde in Nederland in 1806?
5.2
Democratie in Nederland
Havo/Vwo 2
Leerdoelen
Aan het eind van de les kan de leerling;
Uitleggen hoe het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815) ontstond en hoe het bestuur werkte.
Beschrijven waarom België in opstand kwam in 1830 en wat de gevolgen waren.
Uitleggen hoe Willem II koning werd in 1840 en waarom hij de grondwet liet aanpassen.
De belangrijkste veranderingen van de Grondwet van 1848 benoemen en begrijpen hoe Nederland een parlementaire monarchie werd.
De Bataafse Revolutie (1795)
De Franse troepen veroveren Nederland.
Stadhouder Willem V vlucht naar Engeland.
Nederland wordt de Bataafse Republiek.
Patriotten willen meer democratie en invloed voor burgers.
Napoleon Bonaparte - De Veroveraar van Europa
Napoleon Bonaparte was een Franse militaire leider en keizer van Frankrijk.
Veroverde grote delen van Europa tussen 1800 en 1815.
Napoleon had grootse ambities om Frankrijk te versterken en de macht van het Franse rijk te vergroten.
Hij wilde Frankrijk tot een wereldmacht maken en de Franse Revolutie verder verspreiden over Europa, zoals vrijheid, gelijkheid en broederschap.
Nederland in 1806
Napoleon Bonaparte schaft de Bataafse Republiek af.
Nederland wordt het Koninkrijk Holland.
Lodewijk Napoleon, de broer van Napoleon, wordt koning.
Doelen van Lodewijk Napoleon:
Verbeteren van de economie en ondersteunen van de handel.
Populair bij de Nederlanders, omdat hij zich aanpaste aan de Nederlandse cultuur.
start opdrachten
Wat gebeurde er met Nederland na de val van Napoleon?
Wat gebeurde er in 1815 met Nederland en België? Waarom werd het Koninkrijk der Nederlanden opgericht?
Wat was de Belgische Opstand van 1830 en waarom kwamen de Belgen in opstand tegen Nederland?
leerdoelen
Aan het einde van deze les kan je;
het concept van een parlementaire democratie uitleggen
uitleggen waarom Willem II de Grondwet van 1848 wijzigde en hoe deze wijziging invloed had op de democratisering van Nederland.
3.begrijpt hoe de macht van de koning in de 19e eeuw veranderde van absolute macht naar constitutionele macht en uiteindelijk naar symbolische macht.
Nederland in 1813
Napoleon wordt verslagen in 1813 na de Slag bij Leipzig.
Nederland komt in opstand tegen de Franse overheersing.
Willem Frederik van Oranje keert terug naar Nederland en wordt uitgeroepen tot soeverein vorst van Nederland.
Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815)
Na de val van Napoleon (1815) werd besloten om Nederland en België samen te voegen tot het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.
Reden:
Sterk land vormen als buffer tegen Frankrijk.
Economische groei door samenwerking tussen de Belgische industrie en de Nederlandse handel.
Constitutionele Monarchie
Koninkrijk met een grondwet: De koning(in) regeert, maar moet zich houden aan de wetten en regels van de grondwet.
Beperkte macht van de koning: De koning heeft een symbolische rol en mag niet alleen regeren.
Constitutionele Monarchie in 1815
In theorie was Nederland een constitutionele monarchie, maar de koning regeerde bijna als een absolute vorst.
Hij kon wetten maken en besluiten nemen zonder veel inspraak van het parlement.
Hij benoemde zelf de ministers en de leden van de Eerste Kamer.
Alleen de koning besliste over het leger, de buitenlandse politiek en de kolonies.
Eerste Kamer
Bestond uit leden die door de koning werden benoemd.
Had vooral een controlerende functie en kon wetten goedkeuren of verwerpen.
Geen gekozen volksvertegenwoordiging → weinig democratisch.
Tweede Kamer
Bestond uit leden die indirect werden gekozen door de Provinciale Staten (die weer door rijke burgers werden gekozen).
Had wetgevende macht, maar de koning had veel invloed op de beslissingen.
Alleen rijke mannen konden stemmen (censuskiesrecht).
De Belgische Opstand (1830)
Oorzaken van de opstand:
Taalverschillen → Nederlands werd verplicht, maar de meeste Belgen spraken Frans.
Religieuze verschillen → Nederland was protestants, België overwegend katholiek.
Economische ongelijkheid → België had een sterke industrie, maar Willem I gaf meer aandacht aan de Nederlandse handel.
Weinig politieke inspraak → Belgen vonden dat Willem I hen niet genoeg invloed gaf in de regering.
Het liberalisme
De Belgische leiders waren liberalen en wilden een democratischer bestuur.
Ze wilden minder macht voor de koning en meer invloed voor het volk.
Wat is het liberalisme?
Politieke stroming die pleit voor vrijheid, democratie en rechten voor burgers.
Vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid zijn belangrijk.
Minder macht voor de koning, meer macht voor een gekozen parlement.
Vrije markt → de overheid moet zich weinig bemoeien met de economie.
De Belgische Opstand (1830)
Uitbraak van de opstand (augustus 1830):
Protesten tegen het Nederlandse bestuur groeiden uit tot een gewapende opstand.
Nederlandse troepen probeerden de opstand neer te slaan, maar zonder succes.
Gevolgen:
Onafhankelijkheid van België werd op 4 oktober 1830 uitgeroepen.
In 1831 werd Leopold I koning van België.
Nederland erkende België pas officieel in 1839, na veel diplomatieke druk.
België en het liberalisme na 1830
België werd een liberaal land na de opstand
België kreeg een liberale grondwet met persvrijheid en stemrecht (voor rijke mannen).
Nederland bleef meer conservatief onder Willem I → koning had veel macht.
België kreeg een parlementaire monarchie, waar de koning minder macht had.
Koning Willem II (1840-1849)
In 1840 volgt Willem II zijn vader, Willem I, op als koning.
Willem I trad af na kritiek op zijn harde beleid en de verloren Belgische Opstand.
Willem II erfde een land met onrust en een roep om verandering.
De Grondwet van 1848
Oorzaken voor nieuwe grondwet:
In heel Europa braken liberale revoluties uit (1848), waarbij burgers meer democratie eisten.
2.Koning Willem II was bang voor een opstand en gaf toe aan de liberalen.
Hij vroeg de liberaal Johan Thorbecke om een nieuwe grondwet te schrijven.
Gevolgen van de Grondwet
Nederland werd een parlementaire monarchie.
2. De basis werd gelegd voor de moderne democratie in Nederland.
3.De koning had voortaan een ceremoniële rol en kon niet meer zelfstandig
regeren.
Wat veranderde er?
De koning verloor macht
Hij mocht niet meer zelf beslissen of wetten maken.
Ministers waren nu verantwoordelijk, niet de koning
Wat veranderde er?
De Tweede Kamer kreeg meer macht
Ze mochten nu wetten goed- of afkeuren.
Ze mochten de regering controleren (recht van interpellatie & enquêterecht).
Stemrecht werd uitgebreid (voor rijke mannen, later meer).
Wat veranderde er?
Vrijheden werden vastgelegd
Vrijheid van mening, godsdienst, onderwijs, drukpers en vereniging.
Wat veranderde in 1848?
Ministeriële verantwoordelijkheid → De koning mocht niet meer alleen regeren; de ministers werden verantwoordelijk voor het bestuur.
Kiesrecht voor rijke mannen → Alleen mensen met genoeg inkomen mochten stemmen (censuskiesrecht).
Vrijheden gegarandeerd → Persvrijheid, godsdienstvrijheid, en vrijheid van vergadering.
Tweede Kamer kreeg meer macht → De koning kon niet langer zonder het parlement regeren.
parlementaire stelsel
Het parlement bestaat uit de Eerste Kamer en de Tweede Kamer.
De Tweede Kamer wordt door het volk gekozen.
De regering bestaat uit de koning en de ministers.
parlementaire stelsel
De ministers hebben de echte macht, niet de koning.
De ministers moeten uitleggen aan de Tweede Kamer wat ze doen.
Als de Tweede Kamer zegt: "Wij vertrouwen jullie niet meer", moeten de ministers aftreden.
parlemantaire stelsel
Het parlementaire stelsel zorgt ervoor dat:
De regering niet zomaar alles zelf kan beslissen.
Het volk via de Tweede Kamer invloed heeft op het bestuur.
Er controle is op de regering, zodat er geen misbruik van macht komt.
Willem III wordt koning (1849)
In 1849 overleed zijn vader, Koning Willem II.
Willem III werd toen de nieuwe koning van Nederland.
Hij was koning van 1849 tot 1890.
Willem III wordt koning (1849)
Hij vond de nieuwe Grondwet van 1848 helemaal niet leuk.
Willem III wilde meer macht hebben, net als vroeger.
Hij had vaak ruzie met ministers en de Tweede Kamer.
Toch kon hij de nieuwe regels niet tegenhouden.
Waarom werd Nederland democratischer?
De Tweede Kamer kreeg meer invloed op wetten en beleid.
Steeds meer mensen kregen stemrecht (in kleine stappen).
Ministers moesten steeds meer verantwoording afleggen aan het parlement.
Nederland wordt een parlementaire democratie
Rond 1919: Algemeen kiesrecht → iedereen mag stemmen.
Het volk de volksvertegenwoordigers kiest (Tweede Kamer).
De regering verantwoording moet afleggen aan het parlement.
De koning geen echte politieke macht meer heeft.
opdrachten
Wat veranderde er door de Grondwet van 1848?
Waarom liet Willem II de Grondwet aanpassen?
Willem III wilde meer macht, maar maakte Nederland toch democratischer. Hoe kan dat?
4.Wat is volgens jou beter: een koning met macht of een parlement dat beslist?
Wat betekent 'parlementaire democratie'?
klaar? maak opdrachten van 5.2
feedback blaadjes
Schrijf op dit blaadje wat je goed vond aan de les en wat er beter kan. Denk bijvoorbeeld aan de uitleg, de opdrachten of iets anders dat je belangrijk vindt. Wees eerlijk en concreet, want jullie feedback helpt mij om te groeien als docent.