2.3 Politieke cultuur in de 19 e eeuw
2.3 Politieke cultuur in de 19e eeuw
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
2.3 Politieke cultuur in de 19e eeuw
Leerdoelen
Aan het einde van deze les kun je uitleggen in welke mate verlichtingsideeën de politieke cultuur in Europa bepaalden.
Welke invloed had de Verlichting op:
- Socialisme
- Liberalisme en nationalisme
- Feminisme
- Conservatisme en confessionalisme?
Napoleon verslagen
Napoleon wordt verslagen bij Leipzig
Verbannen naar Elba, maar ontsnapt
In 1815 definitief verslagen bij Waterloo en verbannen naar Sint Helena.
Congres van Wenen
Congres van Wenen
Sept. 1814-juni 1815
3 belangrijke besluiten:
1. Balance of power, oorlogen voorkomen
2. Vorsten moesten de landen besturen: restauratie
3. Vorsten zouden elkaar helpen revolutionaire ideeën en bewegingen te bestrijden
Congres van Wenen
Europa toe aan rust, vrede en stabiliteit.
Luxemburg, Nederland en België worden 1 land. Waarom?
Groot land boven Frankrijk zodat Frankrijk minder snel een nieuwe oorlog kan beginnen.
Landen kunnen het beste bestuurd worden door vorsten, zoals Willem I
Lodewijk de 18e (broer van XVI) wordt nieuwe koning van Frankrijk.
Herstel macht van de vorsten, kerk en adel wordt de restauratie genoemd.
Reacties op restauratie
Liberalisme (vrijheid)
Socialisme (gelijkheid)
Nationalisme (volkssoevereiniteit)
Restauratie idealen Verlichting
Napoleon wil over heel Europa regeren
Waarom?
- Ideeën van de Franse Revolutie verspreiden.
- Uitbreiding van macht en gebied.
Hoe?
- Door oorlogen te voeren.
Gevolgen?
De opkomst van het nationalisme
Nationaal-isme
Isme is; een gevoel, idee, manier van denken, beweging, politiek, theorie.
De opkomst van het nationalisme
19de eeuw: mensen krijgen het gevoel dat ze bij een volk of natie hoorden, een groep met een eigen taal, waarden, cultuur en geschiedenis.
Nationalisme--> Grote liefde voor je eigen land, volk en cultuur.
De opkomst van het nationalisme
Nationalisten vinden dat elk volk een eigen staat moet krijgen
--> Opstanden en oorlog
in veelvolkerenstaten
Liberalisme
liber-vrij
liberté-vrijheid
Liberalisme
Persoonlijke vrijheid
Passieve rol van de overheid: Zo min mogelijk bemoeien met de mensen (nachtwakersstaat)
Weinig regels voor de economie
Invloed Verlichting op economisch denken
Adam Smith (1723 - 1790)
economisch liberalisme
'eigenbelang is goed voor de samenleving'
voorstander abolitionisme
'tegengaan individuele vrijheid en ontplooiing is slecht voor de economie.
Sociale kwestie
Wat was dat ook alweer?
Hoe stonden de liberalen in de sociale kwestie?
Socialisme
Socialisten wilden meer gelijkheid
De verschillen tussen arm en rijk moesten kleiner
Hiervoor moesten de productiemiddelen van de staat worden
De arbeiders aan de macht!
Filmpje
Socialisme
Sociaaldemocraten en communisten
Karl Marx was de bedenker van het socialisme
Hij zei dat socialisme bereikt moest worden met een revolutie
Anderen vonden dat het gewoon via de politiek moest
Sociaaldemocraten
Gelijkheid (progressie/verandering) kan bereikt worden door mee te doen in de politiek (NL: Tweede Kamer)
Communisten
Voor gelijkheid moeten alle productiemiddelen in handen van de staat komen door een geweldaddige revolutie
Feministen
Vrouwen die opkomen voor
de (gelijke) rechten van de vrouw
rond 1900
eerste feministische golf
Vrouwen waren wettelijk handelingsonbekwaam. Ze
wilden dezelfde rechten als mannen: dezelfde onderwijskansen en kiesrecht.
Aletta Jacobs
1854 - 1929
Bekendste feministe van Nederland
Eerste vrouw die afstudeerde aan een universiteit.
Aletta Jacobs
Aletta werd de eerste vrouwelijke huisarts.
Ze vestigde zich in Amsterdam.
Ze had een gratis spreekuur voor vrouwen uit de Jordaan
Vereeniging voor
Vrouwenkiesrecht (VVVK)
belangrijke vrouwen in deze organisatie:
Wilhelmina Drucker
Aletta Jacobs
Emancipatiebewegingen:
1. Vrouwen (o.a. kiesrecht en recht op studie) -> feminisme
2. Arbeiders (kiesrecht/sociale wetgeving zoals minimumlonen,
8-urige werkdag, ouderdomsverzekering) ->socialisme
3. Confessionelen (schoolstrijd=strijd voor de financiële
gelijkstelling van het openbaar en bijzonder onderwijs) ->confessionalisme
Confessionelen (katholieken en protestanten) gebruiken de bijbel als uitgangspunt voor hun politieke ideeën. Niet de Verlichting!
Wat zijn de verschillen tussen katholieken en protestanten? Sleep de kenmerken naar de juiste stroming.
Katholiek
Protestant
Beide
Bijbel is waarheid
Paus is waarheid
Bisschop
Dominee
Beelden
Schilderijen
Lege muren
Kerk
Aflaten
Heiligen
Kuyper:
Protestanten
Schaepman:
Katholieken
Protestanten
Eerste politieke partij van Nederland: ARP (1879).
Abraham Kuyper,
Stemmers: "Kleine Luyden": arbeiders die hard werkten: winkeliers, schoolmeesters, boeren.
Kuyper wil dat zijn achterban mag stemmen.
Katholieken
RKSP & KVP
Herman Schaepman
Achtergestelde groep (reden?). Veel katholieken in oosten en zuiden. Willen zelfde rechten als protestanten.
Vanaf 1848 groeien zij in aantal en (!) door de nieuwe grondwet was er vrijheid van geloof en vrijheid van onderwijs.
Defunctus adhuc loquitur
Alpha en Omega (Speciaal voor Jurre)
De schoolstrijd
Het openbare onderwijs werd betaald door de overheid en was neutraal.
Protestanten en katholieken richtten hun eigen scholen op. Dit is het bijzonder onderwijs.
De confessionelen streden voor gelijke rechten (emancipatie):
Volgens de confessionelen moest de overheid bijzondere scholen óók financieren (schoolstrijd).
Bij het maken van wetten moet meer rekening gehouden worden met geloof.
In 1917 werden alle scholen gelijk gesteld: niet alleen openbare maar ook bijzondere scholen werden voortaan door de overheid betaald.
In de Pacificatie van 1917 wordt afgesproken:
Alle mannen ouder dan 23 hebben algemeen kiesrecht, zij mogen stemmen
Passief kiesrecht voor vrouwen (actief kiesrecht vanaf 1919/1922) Let op: actief kiesrecht is dat je zelf mag stemmen, passief kiesrecht is dat mensen op jou mogen stemmen, dus dat je je verkiesbaar kunt stellen)
stelsel van evenredige vertegenwoordiging in plaats van districtenstelsel (verkiezingen)
Gelijke financiering voor zowel openbaar- als bijzonder onderwijs (einde Schoolstrijd)
Prent: Sintercort....
Belangrijke begripen, personen en jaartallen
feminisme
Aletta Jacobs en Wilhelmina Drucker
confessionelen
Kuyper - protestanten
Schaepman - katholieken
schoolstrijd Pacificatie van 1917
algemeen kiesrecht
Koppel de standpunten aan de stromingen
Liberalisme
Socialisme
Confessionalisme
Feminisme
Weinig regels en wetten
Vrijheid voor de burger
Eerlijk verdelen welvaart
Gelijkheid voor iedereen
Geloof is het belangrijkst
Geld voor christelijk onderwijs
Vrouwen mogen stemmen
Vrouwen gelijk aan mannen
Iedereen moet hetzelfde verdienen
Socialisme
Liberalisme
Confessionalisme
Cliniclowns
Katholieke scholen moeten geld krijgen van de overheid
Socialisme
Liberalisme
Confessionalisme
Nationalisme
De overheid moet zich niet zo veel met de burgers bemoeien
Socialisme
Liberalisme
Confessionalisme
Nationalisme
De regering moet zich alleen bezighouden met veiligheid
Sociaal-democratie
Liberalisme
Confessionalisme
Communisme
Alleen door een revolutie kan een maatschappij veranderen
Sociaal-democratie
Liberalisme
Confessionalisme
Communisme
De burger is zelf verantwoordelijk voor alles wat hij/zij nodig heeft in het leven
Socialisme
Liberalisme
Confessionalisme
Conservatisme
De beste manier om welvaart beter te verdelen is door gebruik van het parlement
Sociaaldemocratie
Liberalisme
Confessionalisme
Communisme
Iedereen mag beslissen over zijn/haar eigen leven
Sociaaldemocratie
Conservatisme
Confessionalisme
Liberalisme
Burgerrechten zijn minder belangrijk dan de wil van God
Sociaal democratie
Liberalisme
Confessionalisme
Conservatisme
Hieronder zie je 3 opmerkingen. 1. streefde naar meer gelijkheid. 2. streefde naar meer vrijheid. 3. streefde naar gelijke rechten voor vrouwen. Welke politiek-maatschappelijke beweging hoort bij elke opmerking?
1. feminisme, 2. liberalisme, 3. socialisme
1. liberalisme, 2. socialisme, 3. feminisme.
1. socialisme, 2. feminisme, 3. liberalisme
1. socialisme, 2. liberalisme, 3. feminisme.