Grammatica Woordsoorten cursus 5, klas 1h

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• vmbo g, t, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1-3

Cursus 5

Grammatica Woordsoorten

Deel 1

Herhaling

Na deze les herken je de woordsoorten:

• zelfstandig naamwoord

• lidwoord

• bijvoeglijk naamwoord

• zelfstandig werkwoord en hulpwerkwoord

Het zelfstandig naamwoord (zn)

• Zelfstandig naamwoorden zijn woorden waar je een lidwoord voor kunt zetten.

• Zn is een naam voor een mens, dier, plant, ding of gevoel.

• Zn kun je verkleinen: het (lw) huisje (zn)

Ook eigennamen (Fleur, Frankrijk, IJssel, Drenthe, Vincent van Gogh College) zijn zelfstandige naamwoorden.

Lidwoord (lw)

Het Nederlands kent drie lidwoorden (lw): de, het, een

De (lw) boom

Het (lw) huis

Een (lw) fiets

De en het zijn bepaalde lidwoorden (blw)

Een is een onbepaald lidwoord (olw).

Het bijvoeglijk naamwoord (bn)

Een bijvoeglijk naamwoord zegt iets over een  zelfstandig naamwoord. Het geeft een eigenschap, kenmerk of toestand aan van een zelfstandig naamwoord. Vaak staan ze voor het zn waar ze bij horen, maar niet altijd!

de rode auto -->  rode zegt iets over auto en is dus bn.
de auto is rood --> rood zegt auto en is dus bn.

Een bijvoeglijk naamwoord heeft vaak een korte en een lange vorm (met een -e erachter):

lief - lieve

mooi - mooie

geweldig - geweldige

Een bijvoeglijk naamwoord kent meestal de trappen van vergelijking:

lief - liever - liefst

geweldig - geweldiger - geweldigst

Een stoffelijk bijvoeglijk naamwoord heeft maar één vorm en eindigt vaak op -en: katoenen, ijzeren.

Dit is niet het geval als het uit een andere taal komt of een stof aanduidt die nog niet zo lang bestaat: fleece, suède.

Het staat altijd voor het zn en heeft geen trappen van vergelijking.

Zelfstandig werkwoord (zww) en hulpwerkwoord (hww)

Over werkwoorden:

• Een werkwoord is iets wat je doet of iets dat gebeurt: fietsen (kun je doen) of regenen (iets dat gebeurt).

• Onthoud: een werkwoord kun je vervoegen! Dat betekent dat het verandert als je er ik, hij, wij voor zet.

• Je kunt het ook in een andere tijd zetten.

Zelfstandig werkwoord (zww) en hulpwerkwoord (hww)

Een zelfstandig werkwoord heeft een duidelijke betekenis.
In een zin met één werkwoord, is dat werkwoord automatisch het zww: Ik loop (zww) naar huis.

In een zin met twee of meer werkwoorden, zitten ook hulpwerkwoorden. Ze 'helpen' om het gezegde te maken: hebben, mogen, kunnen, moeten, willen, worden, zullen, zijn.

Ik ben (hww) naar huis gelopen (zww).

'Mooi ' en 'lelijk' zijn bijvoeglijk naamwoorden. Een bijvoeglijk naamwoord zegt iets over

A

een zelfstandig naamwoord

B

een werkwoord

C

een voorzetsel

D

over de hele zin

Zelfstandig werkwoord of hulpwerkwoord? Ik heb gegeten heb = .....

A

zelfstandig werkwoord

B

hulpwerkwoord

C

D

Zelfstandig werkwoord of hulpwerkwoord? Ik word bekeken bekeken = .....

A

zelfstandig werkwoord

B

hulpwerkwoord

C

D

De politie heeft een drugslabs ontmanteld in Brabant en Limburg.

A

heeft= hulpwerkwoord

B

ontmanteld=hulpwerkwoord

C

D

Zelfstandig werkwoord of hulpwerkwoord? Ik heb gefietst gefietst = .....

A

zelfstandig werkwoord

B

hulpwerkwoord

C

D

Ineke gaat naar de stad. gaat = ?

A

zelfstandig werkwoord

B

hulpwerkwoord

C

D

Noteer het hulpwerkwoord Hij heeft een milkshake gemaakt.

Wat zijn de bijvoeglijke naamwoorden?

A

zonnige

B

dag

C

zonnige , leren

D

leren

Wat is geen lidwoord?

A

de

B

een

C

nu

D

het

Benoem de woordsoorten: Woordsoorten zijn lastig. 'Woordsoorten' is

A

zn

B

ww

C

bn

D

lw

Benoem de woordsoorten: Woordsoorten zijn lastig. 'lastig' is

A

zn

B

ww

C

bn

D

lw

Benoem de woordsoorten: Wie heeft de mooiste prijs gewonnen?

'prijs' is ..

A

vz

B

zn

C

bn

D

lw

Hoe noem je de volgende woordsoorten? in, op, onder, door

A

lidwoorden

B

voorzetsels

C

telwoorden

D

aanwijzende voornaamwoorden

Benoem de woordsoorten: Wie heeft de mooiste prijs gewonnen?

'gewonnen' is ..

A

vz

B

zn

C

ww

D

lw

Welk woord is een bijvoeglijk naamwoord? 'Judith trok een vragend gezicht.'

A

vragend

B

trok

C

gezicht

D

Judith

Benoem de woordsoorten: Wie heeft de mooiste prijs gewonnen?

'heeft' is ..

A

ww

B

zn

C

bn

D

vz

Cursus 5

Grammatica Woordsoorten

Deel 2

Herhaling

Na deze les herken je de woordsoorten:

• persoonlijk en bezittelijk voornaamwoord

• voorzetsel

• bijwoord

Persoonlijk voornaamwoord (pers.vnw)

Persoonlijke voornaamwoorden zijn woorden die we gebruiken om naar mensen of dingen te verwijzen zonder hun naam te noemen.

Ze helpen ons om zinnen korter en duidelijker te maken.

Ik, jij, hij, zij, u, het, wij, jullie, zij

Zij gaan in februari trouwen.

Bezittelijk voornaamwoord (bez.vnw.)

Een bezittelijk voornaamwoord geeft aan dat iets een bezit is van iemand of iets.

Mijn, jouw, uw, zijn, haar, uw, ons, jullie, hun

Zij gaan in februari trouwen. Het is hun bruiloft.

Hij=? Zijn = ?

Veelvoorkomende fouten

1. ''Me'' is geen bezittelijk voornaamwoord

Dat mag niet van mijn vader.

2. "Jou" is een persoonlijk voornaamwoord, terwijl ''jouw'' een bezittelijk voornaamwoord is.

''Dat is jouw tas.'' En ''De tas is van jou.''

Voorzetsels

Het voorzetsel (vz)

Voorzetsels zijn woorden als aan, in, op, uit en voor.

Dit worden ook wel 'kastwoorden' genoemd. Op de kast, in de kast, naast de kast, etc.

Geven een plaats, tijd of oorzaak/ reden aan (waar of wanneer?). Tijdens het feest, door de warmte, wegens vakantie, etc.

Soms vormen voorzetsels een vaste uitdrukking met een zelfstandig naamwoord (een voorzetseluitdrukking):

in verband met, als gevolg van, etc.

Soms vormen voorzetsel een vaste combinatie met werkwoorden:

zich schamen voor, zich bemoeien met, etc.

Het voorzetsel (vz)

Bijwoord (bw)

Tijd: gisteren, morgen, straks, vroeger, toen, tegenwoordig

Plaats: hier, daar, er, nergens, overal

Reden/oorzaak: daarom, hierdoor, daardoor

(on)zekerheid: vast, wel, absoluut, ongetwijfeld, echt

Ontkenning: niet, nooit, geenszins

Vraagwoorden om een bwb te vinden:

Waar, waarom, wanneer, hoe, waardoor, waarheen

Een bijwoord kan iets zeggen over:

• een hele zin => Morgen gaan we met de klas bowlen.

• een werkwoord => Marieke zingt mooi.

Let op dat het bijvoeglijk naamwoord iets zegt over een zelfstandig naamwoord en een bijwoorden over een werkwoord of een zin.

Wat is het woord in hoofdletters? Jasper heeft een GOEDE kapper.

A

bijvoeglijk naamwoord

B

bijwoord

C

D

Wat is het woord in hoofdletters? Jasper heeft een ERG goede kapper.

A

bijvoeglijk naamwoord

B

bijwoord

C

D

Wat is het woord in hoofdletters? Joke kan GOED schaatsen.

A

bijvoeglijk naamwoord

B

bijwoord

C

D

Wat is het woord in hoofdletters? Joke kan HEEL goed schaatsen.

A

bijvoeglijk naamwoord

B

bijwoord

C

D

Wat is het woord in hoofdletters? Ik lust misschien een HELE taart.

A

bijvoeglijk naamwoord

B

bijwoord

C

D

Wat is het woord in hoofdletters? Ik lust MISSCHIEN een hele taart.

A

bijvoeglijk naamwoord

B

bijwoord

C

D

Opdracht 1

Noteer de bijwoorden uit de zin:

1. Helaas kon Pim wegens ziekte niet meedoen met volleybal.

Opdracht 2

Noteer de bijwoorden uit de zin:

2. Jullie zouden toch gisteren vertrekken naar Marbella?

Is ‘jouw’ een persoonlijk of bezittelijk voornaamwoord?

A

persoonlijk voornaamwoord

B

bezittelijk voornaamwoord

C

D

Is 'mij' een persoonlijk of bezittelijk voornaamwoord? Jorn zegt: 'Die oortjes zijn van mij!'

A

persoonlijk voornaamwoord

B

bezittelijk voornaamwoord

C

D

Is ‘ik’ een persoonlijk of bezittelijk voornaamwoord?

A

persoonlijk voornaamwoord

B

bezittelijk voornaamwoord

C

D

Persoonlijk of bezittelijk voornaamwoord?

Ga je ook naar zijn feestje?

A

persoonlijk voornaamwoord

B

bezittelijk voornaamwoord

C

D

Persoonlijk of bezittelijk voornaamwoord?

Je hebt ons niets verteld.

A

persoonlijk voornaamwoord

B

bezittelijk voornaamwoord

C

D

Wat is GEEN voorzetsel?

A

Tijdens

B

eerste

C

achter

D

langs

Wat is GEEN voorzetsel?

A

Links

B

Uit

C

Op

D

Boven

Wat is het voorzetsel in deze zin: Ik ga bij mijn vriend voetballen.

Welk woord in de zin is het voorzetsel : Mijn fiets staat tegen de schutting.