Bouwstenen van een verhaal: vertelperspectief

Bouwstenen van een verhaal: vertelperspectief

1 / 24
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsSecundair onderwijsAlgemeen secundair onderwijsDomeinoverschrijdendLeerjaar 4

In deze les zitten 24 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Bouwstenen van een verhaal: vertelperspectief

Open met het idee dat lezers vaak eerst via personages begrijpen wat er op het spel staat in een verhaal. De les focust op rol, functie en uitwerking van personages.

Welke begrippen over vertelperspectief ken je nog uit het derde jaar?

Gebruik de inzendingen om voorkennis te activeren. Vraag daarna kort: welke van deze figuren is hoofdpersonage, tegenstander of helper?

Eén gebeurtenis, 2 verhalen

Fragment A

Ik raapte de brief op. Mijn naam stond op de envelop. Mijn handen begonnen te trillen. Waarom had Milan mij geschreven?

Fragment B

Noor raapte de brief op. Haar naam stond op de envelop. Milan keek vanuit de stationshal toe. Hij hoopte dat ze de brief eindelijk zou lezen.

Benadruk dat 'belangrijk' niet alleen betekent: veel tekst krijgen. Een personage is belangrijk als het mee bepaalt wat er gebeurt.

Wat is het verschil tussen de twee fragmenten?

Welke informatie krijg je als lezer wel of niet?

Verwachte elementen: een sterk antwoord benoemt dat de antagonist het doel van de protagonist dwarsboomt, spanning opbouwt en vaak mee de crisis veroorzaakt. Mogelijke toepassing: de wolf maakt Roodkapjes tocht gevaarlijk en verhindert een vlotte aankomst.

Eén gebeurtenis, 2 verhalen

Fragment A

Ik raapte de brief op. Mijn naam stond op de envelop. Mijn handen begonnen te trillen. Waarom had Milan mij geschreven?

Fragment B

Noor raapte de brief op. Haar naam stond op de envelop. Milan keek vanuit de stationshal toe. Hij hoopte dat ze de brief eindelijk zou lezen.

In welk fragment weet de lezer meer dan Noor zelf?


Wat verandert dit aan de manier waarop je het verhaal beleeft?

Benadruk dat 'belangrijk' niet alleen betekent: veel tekst krijgen. Een personage is belangrijk als het mee bepaalt wat er gebeurt.

Belang van het vertelperspectief

Het vertelperspectief bepaalt vanuit welk standpunt een verhaal verteld wordt en welke informatie de lezer krijgt.


Het beïnvloedt:

  • welke gedachten en gevoelens we leren kennen;

  • hoeveel we over andere personages weten;

  • hoe we gebeurtenissen beleven en interpreteren.



Hetzelfde verhaal kan dus anders overkomen wanneer het vanuit een ander perspectief wordt verteld.

Benadruk dat 'belangrijk' niet alleen betekent: veel tekst krijgen. Een personage is belangrijk als het mee bepaalt wat er gebeurt.

De ik-verteller

Bij een ik-verteller vertelt
een personage zelf het verhaal.

De lezer krijgt toegang tot de gedachten,
gevoelens en ervaringen van dat personage.


Maar er is een belangrijk verschil:

  • Belevende ik-verteller: beleeft de gebeurtenissen op het moment van vertellen.

  • Vertellende ik-verteller: kijkt achteraf terug op de gebeurtenissen.

Benadruk dat 'belangrijk' niet alleen betekent: veel tekst krijgen. Een personage is belangrijk als het mee bepaalt wat er gebeurt.

Belevende en vertellende ik

Ik draai de envelop om. Mijn naam staat erop, geschreven in Milans handschrift. Mijn vingers trillen. Waarom heeft hij mij geschreven? Ik scheur de envelop open en haal er een brief uit.

Toen ik die brief vond, begreep ik nog niet waarom Milan hem had achtergelaten. Ik herinner me hoe mijn handen trilden toen ik zijn handschrift herkende. Pas jaren later ontdekte ik wat hij mij eigenlijk probeerde te vertellen.

Benadruk dat 'belangrijk' niet alleen betekent: veel tekst krijgen. Een personage is belangrijk als het mee bepaalt wat er gebeurt.

Welke verschillen merk je op tussen beide perspectieven?

Verwachte elementen: een sterk antwoord benoemt dat de antagonist het doel van de protagonist dwarsboomt, spanning opbouwt en vaak mee de crisis veroorzaakt. Mogelijke toepassing: de wolf maakt Roodkapjes tocht gevaarlijk en verhindert een vlotte aankomst.

Vertellende ik versus belevende ik

Welke verteller zou je kiezen als je de lezer Noors onzekerheid onmiddellijk wilt laten ervaren? Waarom?

Benadruk dat 'belangrijk' niet alleen betekent: veel tekst krijgen. Een personage is belangrijk als het mee bepaalt wat er gebeurt.

Terugwijzing en vooruitwijzing

Terugwijzing: de verteller verwijst naar iets wat eerder gebeurd is, zonder die gebeurtenis opnieuw uitgebreid te vertellen.


Noor bleef voor het station staan. Vier jaar geleden had ze hier afscheid genomen van Milan.


Vooruitwijzing: de verteller geeft een aanwijzing over iets wat later zal gebeuren.


Noor wist nog niet dat ze die avond een ontdekking zou doen die alles zou veranderen.

Benadruk dat 'belangrijk' niet alleen betekent: veel tekst krijgen. Een personage is belangrijk als het mee bepaalt wat er gebeurt.

Herken de ik-verteller.


Ik kijk naar de brief. Mijn hart bonst. Moet ik hem openen? Wat als Milan iets verschrikkelijks geschreven heeft?

A

belevende ik

B

vertellende ik

De protagonist is de centrale figuur van wie we het traject volgen. De distractoren verwijzen naar andere mogelijke functies in een verhaal.

Herken de ik-verteller.


Ik wist toen nog niet dat die brief mijn leven zou veranderen. Als ik eraan terugdenk, verbaast het me hoe lang ik twijfelde om hem te openen.

A

belevende ik

B

vertellende ik

De protagonist is de centrale figuur van wie we het traject volgen. De distractoren verwijzen naar andere mogelijke functies in een verhaal.

Wie weet wat?

Fragment A

Noor hield de brief stevig vast. Ze keek naar de stationshal. Was Milan hier geweest? Ze durfde nauwelijks te hopen dat ze hem zou terugzien.


Fragment B

Noor hield de brief stevig vast. Ze hoopte Milan terug te zien. Achter het raam van de stationshal stond Milan. Hij wilde naar haar toe lopen, maar was bang voor haar reactie.


In welk fragment kent de verteller de gedachten van meer dan één personage? Leg uit.

Benadruk dat 'belangrijk' niet alleen betekent: veel tekst krijgen. Een personage is belangrijk als het mee bepaalt wat er gebeurt.

De personele verteller

Bij een personele verteller wordt het verhaal verteld in de hij- of zij-vorm, maar volgen we de gebeurtenissen vanuit het standpunt van één personage.


De lezer krijgt toegang tot de gedachten en gevoelens van dat personage, maar weet niet automatisch wat andere personages denken.

Benadruk dat 'belangrijk' niet alleen betekent: veel tekst krijgen. Een personage is belangrijk als het mee bepaalt wat er gebeurt.

Auctoriële of alwetende verteller

Een alwetende of auctoriële verteller staat buiten het verhaal en kan meer weten dan de personages zelf.


De verteller kan bijvoorbeeld:

  • de gedachten van verschillende personages kennen;

  • vertellen wat ergens anders gebeurt;

  • informatie geven over het verleden of de toekomst die personages nog niet kennen;

  • commentaar geven op gebeurtenissen.

Benadruk dat 'belangrijk' niet alleen betekent: veel tekst krijgen. Een personage is belangrijk als het mee bepaalt wat er gebeurt.

Herken de verteller.


Milan zag Noor op het perron staan. Hij wilde haar aanspreken, maar durfde niet. Misschien zou ze hem nooit vergeven.

A

auctorieel

B

personeel

De protagonist is de centrale figuur van wie we het traject volgen. De distractoren verwijzen naar andere mogelijke functies in een verhaal.

Herken de verteller.


Milan zag Noor op het perron staan. Hij was bang dat ze hem niet zou vergeven. Noor dacht ondertussen dat Milan haar voorgoed vergeten was.

A

auctorieel

B

personeel

De protagonist is de centrale figuur van wie we het traject volgen. De distractoren verwijzen naar andere mogelijke functies in een verhaal.

Noor bleef op het perron wachten. Ze was ervan overtuigd dat Milan niet meer zou komen. Wat ze niet wist, was dat hij haar vanuit de stationshal al enkele minuten observeerde.

Welk vertelperspectief herken je? Geef een tekstbewijs en leg uit wat dit perspectief verandert aan de kennis van de lezer.

Verwachte elementen: een sterk antwoord benoemt dat de antagonist het doel van de protagonist dwarsboomt, spanning opbouwt en vaak mee de crisis veroorzaakt. Mogelijke toepassing: de wolf maakt Roodkapjes tocht gevaarlijk en verhindert een vlotte aankomst.

Verhaalanalyse: de laatste boodschap

Toen Liv die ochtend op school aankwam, lag er een bericht op haar telefoon.

Ik weet wat je gisteren hebt gedaan.

Ze bleef midden in de gang staan. Niemand kon het gezien hebben. Ze had gewacht tot iedereen weg was voordat ze de deur van het lokaal had geopend.

Aan de andere kant van de gang stond Jonas bij de kluisjes. Hij keek even op van zijn telefoon en glimlachte. Liv draaide zich snel om. Had hij iets gezien? Of verbeeldde ze zich dat?

Ze stopte haar telefoon weg en liep naar de klas. Het bericht bleef door haar hoofd spoken. Ze moest ontdekken wie het gestuurd had, voordat iemand anders erachter kwam.

Benadruk dat 'belangrijk' niet alleen betekent: veel tekst krijgen. Een personage is belangrijk als het mee bepaalt wat er gebeurt.

Welk vertelperspectief herken je in het fragment? Geef twee concrete tekstbewijzen waarmee je jouw antwoord onderbouwt.

Verwachte elementen: een sterk antwoord benoemt dat de antagonist het doel van de protagonist dwarsboomt, spanning opbouwt en vaak mee de crisis veroorzaakt. Mogelijke toepassing: de wolf maakt Roodkapjes tocht gevaarlijk en verhindert een vlotte aankomst.

Waarom weet de lezer niet zeker of Jonas het bericht verstuurd heeft?

Leg uit hoe het vertelperspectief daarvoor zorgt.

Verwachte elementen: een sterk antwoord benoemt dat de antagonist het doel van de protagonist dwarsboomt, spanning opbouwt en vaak mee de crisis veroorzaakt. Mogelijke toepassing: de wolf maakt Roodkapjes tocht gevaarlijk en verhindert een vlotte aankomst.

Hoe maak je een sterke analyse?

Dit is een belangrijk nuancepunt: rol en diepgang zijn twee verschillende indelingen. Een antagonist kan dus ook een vol karakter zijn.

Waarom kan een auteur bewust kiezen voor een personele verteller in plaats van een alwetende verteller?

Vrije reflectie. Mogelijke invalshoeken: protagonist/antagonist, nevenfiguur versus figurant, vol versus vlak.