Lezen in stilte:
voor jezelf en voor de ander
minute
second
Lezen in stilte:
voor jezelf en voor de ander
minute
second
De te behandelen stromingen
Romantiek (1800-1860)
Realisme (1840- 1880)
Tachtigers (1880-1894)
Naturalisme (1880-1910)
Modernisme (1910-1940)
Naoorlogs proza (1945-1960)
Postmodernisme (1960-2000
Literatuur van de 21e eeuw
Opdracht 1: Teken een tijdlijn in je schrift met deze begrippen op 2 pagina's
1. Romantiek (1800-1860)
Reactie op de verlichting
verlichting maatschappelijk gericht / romantiek ik-gericht
Niet gelukkig met het hier en nu
Een vaag verlangen naar 'ik weet niet precies wat' (Sehnsucht) tot lijden aan het bestaan (Weltschmertz)
gevolg: neiging tot vluchten (escapisme) in natuur / liefde/ drank en drugs / historie/opstandig/ (zwarte) humor/ zelfdoding ...
Voorbeelden auteurs die jullie gelezen hebben: Piet Paaltjens, Multatuli (Max Havelaar - valt ook onder realisme)
2. Realisme (1840-1880)
De werkelijkheid wordt zo objectief en gedetailleerd mogelijk weergegeven
Schrijvers kiezen voor eigentijdse werkelijkheid met eigentijdse personages.
Sociaal engagement
Veel aandacht voor de psychologie van de personages
Voorbeeld: Fabriekskinderen (J.J. Cremers)
3. Tachtigers (1880-1894) -
--> vanaf hier moderne letterkunde
Een groep jonge prozaschrijvers en dichters rond het tijdschrift De Nieuwe Gids in 1885 opgericht.
Verzet tegen bijna alle voorgangers en tijdgenoten
Tegen moralistische teksten
Voorbeelden: Kloos, Jacques Perk Gorter, Verwey.
Doel: scheppen van schoonheid: l'art pour l'art
Poëzie is de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie.
--> Er waren ook de (niet) tachtigers: zij wilden juist wél een boodschap in het werk en schreven meer naturalistische romans.
4. Naturalisme (1880-1910)
Het realisme wordt gekoppeld aan het determinisme: de mens wordt bepaald door erfelijke factoren, milieu en de tijd waarin hij leeft.
Werkelijkheid wordt objectief beschreven en de schrijver probeert die te verklaren vanuit het determinisme (niets gebeurt zomaar)!
Het noodlot speelt een grote rol.
Voorbeeld Couperus --> Eline Vere
5. Modernisme (1910-1940)
Overkoepelende term voor de doorbraak van het nieuwe, moderne in de kunst.
Onrustige tijden:
Democratisering en industrialisatie zetten door.
Eerste Wereldoorlog
Economische crises
Dreiging Tweede Wereldoorlog
--> Teken de 1e en de 2e wereldoorlog op je tijdlijn!
Modernisme kenmerken literatuur
een voorkeur voor drama ;
vermenging van stijlfiguren;
een vrij grote dosis humor;
het verdwijnen van het verhalend karakter en de traditionele verteller. In plaats daarvan komt de persona centraal te staan.
het veelvuldig verwijzen naar mythen
als lezer leef je mee met een individueel bewustzijn van een hoofdpersoon.
Opdracht 2: Schrijf je eigen BOEM Paukeslag- gedicht met de woorden die nu in je hoofd zitten (schrijf de belangrijkste groot en de minder aanwezige klein).
Modernisme: het surrealisme
Wat ligt opgeslagen in het onderbewustzijn van de mens wil de schrijver vormgeven. Niet via logica, maar via een droom, het onderbewuste, het magische.
Voorbeelden:
P. van Ostaaijen, F. Bordewijk
6. Naoorlogs proza(1945-1960)
De kritiek wil positieve boeken. De schrijvers schrijven boeken:
waarin de oudere generatie wordt geprovoceerd.
zonder optimistisch geluid, vaak zeer ontluisterend
De oorlog heeft de jeugd van illusies beroofd.
Afwezigheid van idealen of grote gevoelens. Geen geloof, geen liefde
Hoofdpersonen hebben geen enkele wetenschappelijke, politieke of artistieke belangstelling: onintellectueel.
Grote interesse voor het lichamelijke (seksualiteit)
De filosofische stroming: het nihilisme komt vaak terug in de literatuur.
Schrijvers: Hermans, Reve, Mulisch, Blaman (genoten groot aanzien bij jongeren!)
7. Postmodernisme (1960-2000)
Twee soorten:
1) Strijd tegen hoge pretenties van het modernisme/tegen traditionele ‘hoogstaande waarden’
- Zestigers en zeventigers (Mensje van Keulen, Heere Heeresma)
- Dichtersbeweging de Maximalen (Joost Zwagerman)
- Generatie Nix (Giphart, Rob Erkelens
2) Literair-filosofisch: De schrijver kan geen compleet wereldbeeld geven. De wereld is gefragmenteerd. Er is geen leidend principe/ideaal waarop het bestaan is gefundeerd.
Postmodernisme: enkele kenmerken
Er is geen samenhang tussen de verschillende onderdelen
Alteriteit: een personage is voortdurend onderhevig aan verandering. De mens en de wereld zijn onderdeel van fictieve scenario’s. Wat is waar en wat is realiteit?
Metaforen worden letterlijk genomen. Een mens wordt bijvoorbeeld als dier afgeschilderd. De mens en de wereld zijn slechts beelden.
Het verhaal is niet chronologisch
Er is geen causaliteit (oorzaak-gevolg)
7. Postmodernisme (1960-2000)
Geen grens tussen fictie en realiteit (bijv. Siegfried van Harry Mulisch)
Meerdere vertellers
Intertekstualiteit: fragmenten uit andere teksten, toespelingen op andere teksten, personages uit andere teksten.
Soms is de stijl zo dat het lijkt of het verhaal wordt bedacht op het moment dat het geschreven wordt.
Genres lopen door elkaar. Zo kan een roman ineens een griezelroman zijn
Onderscheid literatuur en lectuur wordt vager.
8. Literatuur van de 21e eeuw
Maatschappelijk:
De economische voorspoed was voorbij.
Internet, sociale media en smartphones zorgen ervoor dat iedereen heel makkelijk en snel over nieuws en informatie kan beschikken.
Dit zorgt voor een nog sterkere globalisering.
De (burger)oorlogen in Syrië, Libië, Rusland, Oekraïne, Israël/ Gaza/ Rode Zee
Een enorme vluchtelingenstroom naar Europa.
Literatuur van de 21e eeuw
Meer directe maatschappelijke betrokkenheid (vluchtelingen, LHBTIQ+, internet, corona, milieu/klimaat ...)
De autobiografie
Minder interesse in lezen
Moeilijk om de eigen tijd te duiden
Opdracht 3: Bedenk in een groepje een definitie voor de literatuur van de 21e eeuw
Opdracht:
Formuleer een antwoord op deze vraag. Geef minstens drie argumenten en zoek hier een schrijver/titel bij. Dit moet je kunnen toelichten tijdens het mondeling (SE3).
Welke van deze periodes past het beste bij jou?
Tachtigers (1880-1894)
Naturalisme (1880-1910)
Modernisme (1910-1940)
Naoorlogs proza (1945-1960)
Postmodernisme (1960-2000
Literatuur van de 21e eeuw