Literaire stromingen

Lezen in stilte: 

voor jezelf en voor de ander

20

minute

00

second


1 / 16
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNETLMiddelbare schoolvwoLeerjaar 5,6

In deze les zitten 16 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 100 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Lezen in stilte: 

voor jezelf en voor de ander

20

minute

00

second


De te behandelen stromingen

  1. Romantiek (1800-1860)

  2. Realisme (1840- 1880)

  3. Tachtigers (1880-1894)

  4. Naturalisme (1880-1910)

  5. Modernisme (1910-1940)

  6. Naoorlogs proza (1945-1960)

  7. Postmodernisme (1960-2000

  8. Literatuur van de 21e eeuw


Opdracht 1: Teken een tijdlijn in je schrift met deze begrippen op 2 pagina's

1. Romantiek (1800-1860)

  • Reactie op de verlichting 

  • verlichting maatschappelijk gericht / romantiek ik-gericht

  • Niet gelukkig met het hier en nu

  • Een vaag verlangen naar 'ik weet niet precies wat' (Sehnsucht) tot lijden aan het bestaan (Weltschmertz)

  • gevolg: neiging tot vluchten (escapisme) in natuur / liefde/ drank en drugs / historie/opstandig/ (zwarte) humor/ zelfdoding ...


Voorbeelden auteurs die jullie gelezen hebben: Piet Paaltjens, Multatuli (Max Havelaar - valt ook onder realisme)

2. Realisme (1840-1880)

  • De werkelijkheid wordt zo objectief en gedetailleerd mogelijk weergegeven

  •  Schrijvers kiezen voor eigentijdse werkelijkheid met eigentijdse personages.

  • Sociaal engagement

  • Veel aandacht voor de psychologie van de personages

  • Voorbeeld: Fabriekskinderen (J.J. Cremers)

3. Tachtigers (1880-1894) - 

--> vanaf hier moderne letterkunde

  • Een groep jonge prozaschrijvers en dichters rond                                                                                            het tijdschrift De Nieuwe Gids in 1885 opgericht.

  • Verzet tegen bijna alle voorgangers en tijdgenoten

  • Tegen moralistische teksten

  • Voorbeelden: Kloos, Jacques Perk Gorter, Verwey.

  • Doel: scheppen van schoonheid: l'art pour l'art

  • Poëzie is de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie.


--> Er waren ook de (niet) tachtigers: zij wilden juist wél een boodschap in het werk en schreven meer naturalistische romans.

4. Naturalisme (1880-1910)

  • Het realisme wordt gekoppeld aan het determinisme: de mens wordt bepaald door erfelijke factoren, milieu en de tijd waarin hij leeft.

  • Werkelijkheid wordt objectief beschreven en de schrijver probeert die te verklaren vanuit het determinisme (niets gebeurt zomaar)!

  • Het noodlot speelt een grote rol.

  • Voorbeeld Couperus --> Eline Vere   





5. Modernisme (1910-1940)

Overkoepelende term voor de doorbraak van het nieuwe, moderne in de kunst.


Onrustige tijden:

Democratisering en industrialisatie zetten door.

  • Eerste Wereldoorlog

  • Economische crises

  • Dreiging Tweede Wereldoorlog


--> Teken de 1e en de 2e wereldoorlog op je tijdlijn!

Modernisme kenmerken literatuur

  • een voorkeur voor drama ;

  • vermenging van stijlfiguren;

  • een vrij grote dosis humor;

  • het verdwijnen van het verhalend karakter en de traditionele verteller. In plaats daarvan komt de persona centraal te staan. 

  • het veelvuldig verwijzen naar mythen

  • als lezer leef je mee met een individueel bewustzijn van een hoofdpersoon.


Opdracht 2: Schrijf je eigen BOEM Paukeslag- gedicht met de woorden die nu in je hoofd zitten (schrijf de belangrijkste groot en de minder aanwezige klein). 

Modernisme: het surrealisme

Wat ligt opgeslagen in het onderbewustzijn van de mens wil de schrijver vormgeven. Niet via logica, maar via een droom, het onderbewuste, het magische.


Voorbeelden: 

  • P. van Ostaaijen, F. Bordewijk 


6. Naoorlogs proza(1945-1960)

De kritiek wil positieve boeken. De schrijvers schrijven boeken:

  • waarin de oudere generatie wordt geprovoceerd.

  • zonder optimistisch geluid, vaak zeer ontluisterend

  • De oorlog heeft de jeugd van illusies beroofd.

  • Afwezigheid van idealen of grote gevoelens. Geen geloof, geen liefde

  • Hoofdpersonen hebben geen enkele wetenschappelijke, politieke of artistieke belangstelling: onintellectueel.

  • Grote interesse voor het lichamelijke (seksualiteit)

  • De filosofische stroming: het nihilisme komt vaak terug in de literatuur.

  • Schrijvers: Hermans, Reve, Mulisch, Blaman (genoten groot aanzien bij jongeren!)

7. Postmodernisme (1960-2000)

Twee soorten:


1) Strijd tegen hoge pretenties van het modernisme/tegen traditionele ‘hoogstaande waarden’

- Zestigers en zeventigers (Mensje van Keulen, Heere Heeresma)

- Dichtersbeweging de Maximalen (Joost Zwagerman)

- Generatie Nix (Giphart, Rob Erkelens


2) Literair-filosofisch: De schrijver kan geen compleet wereldbeeld geven. De wereld is gefragmenteerd. Er is geen leidend principe/ideaal waarop het bestaan is gefundeerd.


Postmodernisme: enkele kenmerken

  • Er is geen samenhang tussen de verschillende onderdelen

  • Alteriteit: een personage is voortdurend onderhevig aan verandering. De mens en de wereld zijn onderdeel van fictieve scenario’s. Wat is waar en wat is realiteit?

  • Metaforen worden letterlijk genomen. Een mens wordt bijvoorbeeld als dier afgeschilderd. De mens en de wereld zijn slechts beelden.

  • Het verhaal is niet chronologisch

  • Er is geen causaliteit (oorzaak-gevolg)


7. Postmodernisme (1960-2000)

  • Geen grens tussen fictie en realiteit (bijv. Siegfried van Harry Mulisch)

  • Meerdere vertellers

  • Intertekstualiteit: fragmenten uit andere teksten, toespelingen op andere teksten, personages uit andere teksten.

  • Soms is de stijl zo dat het lijkt of het verhaal wordt bedacht op het moment dat het geschreven wordt.

  • Genres lopen door elkaar. Zo kan een roman ineens een griezelroman zijn

  • Onderscheid literatuur en lectuur wordt vager.


8. Literatuur van de 21e eeuw

Maatschappelijk:

  • De economische voorspoed was voorbij. 

  • Internet, sociale media en smartphones zorgen ervoor dat iedereen heel makkelijk en snel over nieuws en informatie kan beschikken. 

  • Dit zorgt voor een nog sterkere globalisering. 

  • De (burger)oorlogen in Syrië, Libië, Rusland, Oekraïne, Israël/ Gaza/ Rode Zee

  • Een enorme vluchtelingenstroom naar Europa. 

Literatuur van de 21e eeuw

  • Meer directe maatschappelijke betrokkenheid   (vluchtelingen, LHBTIQ+, internet, corona, milieu/klimaat ...)

  • De autobiografie 

  • Minder interesse in lezen

  • Moeilijk om de eigen tijd te duiden


Opdracht 3: Bedenk in een groepje een definitie voor de literatuur van de 21e eeuw

Opdracht:

Formuleer een antwoord op deze vraag. Geef minstens drie argumenten en zoek hier een schrijver/titel bij. Dit moet je kunnen toelichten tijdens het mondeling (SE3). 

Welke van deze periodes past het beste bij jou?

Tachtigers (1880-1894)

Naturalisme (1880-1910)

Modernisme (1910-1940)

Naoorlogs proza (1945-1960)

Postmodernisme (1960-2000

Literatuur van de 21e eeuw