Les Whipple en HIPEC
Heelkunde oncologie
whipple & hipec
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Heelkunde oncologie
whipple & hipec
Heelkunde oncologie
Wat betekent heelkunde oncologie?
Twee hoogcomplexe operaties: Whipple & HIPEC.
Anatomie oefening…
Whipple
Alvleesklier operatie.
Afhankelijk locatie kanker – kop, midden of staart – deel verwijderd.
Kop: twaalfvingerige darm, galblaas, deel galweg.
Staart: milt.
Voorwaarde: geen doorgroeiende tumor naar omliggende organen als lever, lymfeklieren, longen, buikvlies (vooral grote bloedvaten darmen gevaarlijk) of uitzaaiing.
anatomie
fysiologie
Maakt hormonen en enzymen aan: belangrijk voor vertering voedsel en het regelen van de suikerspiegel in het bloed.
Cellen alvleesklier: pancreassap: enzymen:
Helpen eiwitten verteren en basische stoffen neutraliseren maagsap in darm: PH hoger dan maag.
Eilandjes van Langerhans: cellen in groepjes: produceren hormonen:
Glucagon en insuline
diagnose en symptomen
Vroeg/op tijd ontdekt: operatie.
Laat ontdekt: uitzaaiingen: palliatieve behandeling.
Afsluiting galwegen bij kop door tumor:
oorzaak
Ontstaan is onduidelijk.
Risico lijkt groter bij:
roken,
veel alcohol drinken,
overgewicht hebben,
een langdurige ontsteking hebben van de alvleesklier (chronische pancreatitis).
Mogelijk komt het iets vaker voor bij mannen dan bij vrouwen.
In 5% van de gevallen speelt erfelijkheid een rol.
aantallen
In Nederland krijgen ieder jaar ruim 2.500 mensen alvleesklierkanker.
De meeste patiënten zijn ouder dan 60 jaar, de gemiddelde leeftijd bij diagnose is 65 jaar.
80% van de patiënten is tussen 60 en 80 jaar.
Mensen die jonger zijn dan 45 jaar kunnen wel alvleesklierkanker krijgen, maar dit is zeldzaam.
Gemiddeld zijn 5 jaar na de diagnose nog 5 van de 100 mensen in leven.
vpk aandachtspunten
Pré- en postoperatieve zorg
Verpleegtechnische en voorbehouden handelingen (blaaskatheter, neusmaagsonde of hevel, infuus, wonddrain(s), wondzorg, zuurstof, epiduraal katheter)
Vitale functies en bloedsuiker
Intake en output
Open-dicht
Psychosociaal
HIPEC
Hypertherme Intraperitoneale Chemotherapie
Kanker in het buikvlies (buikvlieskanker) waarvan de oorsprong is ontstaan in de dikke darm, blinde darm of de eierstokken.
Zinvol als er geen uitzaaiingen in lever of longen aanwezig zijn.
Zichtbare kanker- en/of slijmweefsel uit de buik wordt verwijderd.
Afhankelijk van plaats en hoeveelheid kankerweefsel kan het nodig zijn om ook delen van de darm of andere organen (zoals milt, galblaas, maag, vetschort, baarmoeder en/of eierstokken) weg te nemen.
Als het nodig is, legt de chirurg een tijdelijk of blijvend stoma aan.
darmkanker
13.000 mensen per jaar.
Vaker bij mannen dan bij vrouwen.
Meestal boven de 55 jaar.
Meestal vanuit een darmpoliep.
Bij 5% erfelijke aanleg.
Niet-erfelijk combinatie van factoren: leefstijl en aangeboren gevoeligheid.
symptomen darmkanker
veranderingen in de stoelgang, bijvoorbeeld verstopping of afwisselend verstopping en kleine beetjes diarree.
zichtbaar bloed en/of slijm bij de ontlasting
krampende pijn
loze aandrang
vermoeidheid en duizeligheid door bloedarmoede: langdurig bloedverlies van de tumor. Niet altijd is dit bloed te zien bij de ontlasting, omdat het zich al vermengt kan hebben met de ontlasting zelf.
vage buikpijn
een gevoelige plek in de buik
een vol gevoel
gebrek aan eetlust
winderigheid
oorzaak eierstokkanker
Precieze oorzaak onbekend.
De twee belangrijkste risicofactoren zijn:
Een erfelijke aanleg voor eierstokkanker.
Het aantal eisprongen dat een vrouw tijdens haar leven heeft.
Meer eisprongen heb je:
Als je al jong je eerste menstruatie had (voor je 12e jaar), en pas later in de overgang komt (na je 55e jaar).
Als je niet zwanger wordt of bent geweest.
Als je niet of kort borstvoeding hebt gegeven.
Als je niet de anticonceptiepil hebt gebruikt.
symptomen eierstokkanker
opgeblazen buik
snel een vol gevoel
geen trek in eten
misselijkheid
pijn in de onderbuik
vaker plassen dan normaal
Soms zijn er ook andere symptomen zoals:
maag-darmklachten, zoals verstopping of diarree
steeds heel erg moe zijn
afvallen zonder duidelijke reden
onverwacht (abnormaal) bloedverlies: bloedverlies uit de vagina na de overgang, of bloedverlies tussen de menstruaties in
aantallen
HIPEC is gericht op het veiligstellen van extra levensjaren, mét behoud van een goede conditie.
De actuele 5-jaars- en 10-jaars overleving:
5-jaars overleving: Dit schommelt in recente studies tussen de 48% en 55%.
10-jaars overleving: De langetermijnoverleving ligt inmiddels rond de 25% tot 30% (voorheen 20%).
Mediane overleving: De gemiddelde (mediane) overleving na een succesvolle HIPEC-procedure ligt tegenwoordig rond de 40 tot 52 maanden. Zonder deze operatie (dus met alleen reguliere chemotherapie) ligt die overleving gemiddeld op 12 tot 24 maanden.
aantallen
De discussie over de 'spoeling' zelf (PRODIGE-7 studie)
Een cruciale recente ontwikkeling in de medische wetenschap komt uit een grote Franse studie (de PRODIGE-7 studie). Hieruit bleek dat bij darmkanker met buikvliesuitzaaiingen de chirurgie (het wegsnijden van alle zichtbare tumorcellen, de cytoreductie) de allergrootste bijdrage levert aan de extra levensjaren.
De toegevoegde waarde van de warme chemopoeling (de HIPEC zelf) direct daarna in de buik, bleek bij bepaalde medicijnen (zoals oxaliplatine na 30 minuten) minder groot dan men in 2010 dacht.
Daarom wordt er tegenwoordig kritischer gekeken naar welke chemo er gebruikt wordt (zoals Mitomycine C) en wordt de operatie nog selectiever ingezet.
aantallen
De grote nuance: De 'PCI-score' bepaalt alles.
Tegenwoordig weten artsen dat de kans op langdurige overleving bijna volledig afhangt van de PCI-score (Peritoneal Cancer Index). Dit is een score die aangeeft hoe wijdverspreid de tumorstippen op het buikvlies zitten.
Lage PCI-score (minder dan 10 plekjes): Bij deze groep is de overleving extreem veel beter. De 3- tot 5-jaars overleving kan hier oplopen tot wel 60% à 70%.
Hoge PCI-score (meer dan 20 plekjes): Recente studies laten zien dat HIPEC bij een te hoge tumorlast helaas weinig tot geen effect meer heeft op de verlenging van het leven. In veel ziekenhuizen wordt de grens voor het wel of niet uitvoeren van de operatie daarom strakker getrokken dan vroeger.
vpk aandachtspunten
Pré- en postoperatieve zorg
Verpleegtechnische en voorbehouden handelingen (blaaskatheter, neusmaagsonde of hevel, infuus, wonddrain(s), wondzorg, zuurstof, epiduraal katheter)
Vitale functies
Intake en output
Maagparese
Stoma zorg
Open-dicht
Psychosociaal
bronnen
Whipple-operatie – Radboudumc
Alvleesklier - Menselijk lichaam | Gezondheidsplein.nl
Overlevingscijfers van alvleesklierkanker
Alvleesklierkop verwijdering Whipple operatie: PPPD (Pylorus Preserving Pancreatico Duodenectomie) | LUMC
HIPEC - Catharina Ziekenhuis
Hypertherme Intraperitoneale Chemotherapie (HIPEC) | AVL
Darmkanker: symptomen, oorzaak, behandeling en prognose | Mens en Gezondheid: Ziekten (infonu.nl)
Oorzaken en risicofactoren van eierstokkanker
