1.4 Nederland als parlementaire democratie

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo
• Leerjaar 4

Nederland als parlementaire democratie

Staatsinrichting van Nederland

Terugblik

Uitleg §1.4

Aan de slag

Afsluiting

DOEN

...beschrijven hoe na verkiezingen in Nederland
een regering wordt gevormd.

...uitleggen welke rechten en taken
de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.

...drie manieren noemen waarop de Nederlandse burger wordt beschermd tegen machtsmisbruik door de overheid.

Aan het einde van de les kan je...

Nederland werd in 1813 een constitutionele monarchie: een koninkrijk met een grondwet.

De ministers luisterden naar de koning, het parlement had weinig te zeggen.
Kortom: De koning had veel macht.

In 1848 kwam er een nieuwe grondwet, geschreven door Thorbecke. De koning had bijna geen macht meer:

 

De koning werd onschendbaar en er kwam ministeriële verantwoordelijkheid

Nederland werd een parlementaire democratie. 

Het werd pas duidelijk dat de koning geen macht meer had door de Luxemburgse kwestie

Herhaling

Herhaling

Je mocht in Nederland alleen stemmen als je rijk genoeg was. Dit noemen we het censuskiesrecht.
Vrouwen mochten sowieso niet stemmen.
De liberalen hadden de macht in het parlement. De socialisten wilden dit anders.
Zij wilden algemeen kiesrecht. 

De opkomst van de industriële revolutie zorgde voor veranderingen in de maatschappij: verstedelijking en de sociale kwestie. Voorbeelden zijn lage lonen, massale werkloosheid, kinderarbeid en slechte woon- en werkomstandigheden. Er waren nog maar weinig sociale wetten die de armen konden helpen.

Een belangrijk conflict tussen liberalen, socialisten en confessionelen was de schoolstrijd. 

De burgers willen in de tweede helft van de 19e eeuw meer gelijke rechten. Dit noem je emancipatie. Om dit voor elkaar te krijgen gaan burgers samenwerken. Hierdoor raakt de samenleving verdeeld in groepen: de verzuiling.

Afsluiting

Herhaling

Aan het einde van de 19e eeuw werden er sociale wetten ingevoerd:
Kinderwetje van Van Houten, Ongevallenwet, Woningwet.

Het caoutchouc-artikel zorgde ervoor dat steeds meer mannen kiesrecht kregen.

Feministen strijden voor gelijke rechten en kansen.
Tijdens de Eerste Feministische Golf streden Wilhelmina Drucker en Aletta Jacobs voor o.a. vrouwenkiesrecht.

De pacificatie van 1917 zorgde voor een aantal veranderingen van de grondwet: 

• De financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs

• Algemeen mannenkiesrecht

• Evenredige vertegenwoordiging

Herhaling

DDU

Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)

Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen

(3 minuten)

Stap 3: Klassikaal bespreken

DDU

Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)

Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen

(3 minuten)

Stap 3: Klassikaal bespreken

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

Het vormen van een bestuur

Leerdoel:

Je kan beschrijven hoe na verkiezingen in Nederland een regering wordt gevormd.

Begrippen:

referendum

coalitie

oppositie

B

Rechten en taken van het parlement

Leerdoel:

Je kan uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.

Begrippen:

recht van budget

recht van interpellatie

recht van enquete

C

Rechten in de democratie

Leerdoel:

Je kan drie manieren noemen waarop de Nederlandse burger wordt beschermd tegen machtsmisbruik door de overheid.

Begrippen:

klassieke grondrechten

sociale grondrechten

rechtsstaat

 

recht van initiatief

recht van amendement

 

wetgevende macht

uitvoerende macht

rechterlijke macht

Invloed uitoefenen op bestuur:

• Directe verkiezingen
  - gemeenteraad
  - Provinciale Staten
  - Tweede Kamer

• Indirecte verkiezingen
  - Eerste Kamer

• Referendum
  - stemmen over een wet of maatregel
  - uitslag is een advies voor de minister

Leerdoel:

Je kan beschrijven hoe na verkiezingen in Nederland een regering wordt gevormd.

Begrippen:

referendum

coalitie

oppositie

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

De Tweede Kamer:

• 150 zetels. De verkiezingen bepalen hoeveel zetels (stoelen) een partij krijgt

• Om beslissingen te nemen moet er een meerderheid voor een wetsvoorstel stemmen (de helft + 1)

• Daarom moeten partijen samenwerken: de coalitiepartijen

• Zij leveren ministers voor de regering.

• De partijen die niet in de regering zitten zijn oppositiepartijen

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Willem 1

Willem 2

Willem 3

Wilhelmina

Juliana

Beatrix

Willem-Alexander

Rechten van het parlement:

• Het recht van initiatief: wetsvoorstellen indienen

• Het recht van amendement: wetsvoorstellen wijzigen
   

• Het recht van budget: Het recht om de begroting te controleren en deze als wet goed- of af te keuren
   

• Het recht van interpellatie: Het recht een minister te ondervragen over een besluit of uitspraak

• Het recht van enquête: Het recht om een zaak tot op de bodem uit te zoeken (een onderzoek instellen)

Leerdoel:

Je kan uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.

Begrippen:

recht van budget

recht van interpellatie

recht van enquete

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

 

recht van initiatief

recht van amendement

Rechten van het parlement:

• Het recht van initiatief: wetsvoorstellen indienen

• Het recht van amendement: wetsvoorstellen wijzigen
   

• Het recht van budget: Het recht om de begroting te controleren en deze als wet goed- of af te keuren
   

• Het recht van interpellatie: Het recht een minister te ondervragen over een besluit of uitspraak

• Het recht van enquête: Het recht om een zaak tot op de bodem uit te zoeken (een onderzoek instellen)

Leerdoel:

Je kan uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.

Begrippen:

recht van budget

recht van interpellatie

recht van enquete

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

 

recht van initiatief

recht van amendement

Alleen de
Tweede Kamer

Eerste - en
Tweede Kamer 

Rechten van het parlement:

• Het recht van initiatief: wetsvoorstellen indienen

• Het recht van amendement: wetsvoorstellen wijzigen
   

• Het recht van budget: Het recht om de begroting te controleren en deze als wet goed- of af te keuren
   

• Het recht van interpellatie: Het recht een minister te ondervragen over een besluit of uitspraak

• Het recht van enquête: Het recht om een zaak tot op de bodem uit te zoeken (een onderzoek instellen)

Leerdoel:

Je kan uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.

Begrippen:

recht van budget

recht van interpellatie

recht van enquete

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

 

recht van initiatief

recht van amendement

Wetgevende bevoegdheid

Wetgevende en controlerende

bevoegdheid

Controlerende bevoegdheid

Ook Nederlandse burgers hebben rechten.

De belangrijkste rechten staan in de grondwet: grondrechten.

Er zijn twee soorten grondrechten:

• Klassieke grondrechten

• Sociale grondrechten

Leerdoel:

Je kan uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.

Begrippen:

klassieke grondrechten

sociale grondrechten

rechtsstaat

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

 

wetgevende macht

uitvoerende macht

rechterlijke macht

Klassieke grondrechten stonden in de grondwet van 1848.

Ze zorgen ervoor dat Nederland democratisch en vrij is:

• Vrijheid van godsdienst

• Vrijheid van onderwijs

• Vrijheid van meningsuiting

• Vrijheid van drukpers: je mag je mening laten horen via internet, kranten of andere media

• Vrijheid van vereniging en vergadering (bijv. eigen partij oprichten

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

De sociale grondrechten zijn in 1983 aan de grondwet toegevoegd. Ze beschermen burgers tegen slechte leefomstandigheden:

• Recht op bestaanszekerheid

• Recht op onderwijs

• Recht op woongelegenheid

• Recht op werk

• Recht op medische zorg

• Recht op bewoonbaarheid van het land

• Recht op rechtsbijstand

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

Nederland is een rechtsstaat. 

In een rechtsstaat gelden de volgend regels:

• alle burgers zijn voor de wet gelijk

• bestuurders en rechters moeten zich ook aan de wet houden

• burgers en bestuurders krijgen dezelfde straffen

• rechters zijn onafhankelijk. De overheid kan ze niet zomaar ontslaan.

• Niemand mag zomaar opgepakt of veroordeeld worden.  

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

De verschillende machten in ons land zijn gescheiden:

• Wetgevende macht

• Uitvoerende macht

• Rechterlijke macht

Hierdoor kan de macht niet bij één instantie liggen

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

Wetgevende macht:

• Dit is het recht om wetten te maken, te wijzigen en goed- of af te keuren.

• In Nederland ligt deze macht voor het grootste deel bij het parlement.

• Ministers mogen ook wetsvoorstellen indienen (recht van initiatief), maar dit moet wel goedgekeurd worden door het parlement.

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

Uitvoerende macht:

• Dit is het recht om aangenomen wetten uit te voeren. Dit recht ligt bij de ministers. Zij vormen samen met de koning de regering

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

Rechterlijke macht:

• Dit is het recht om te beslissen of iemand schuldig is en welke straf er wordt gegeven.

• Alleen rechters hebben in Nederland dit recht

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

Aan de slag!

Maken Memo

• §1.1

• §1.2

• §1.3

• §1.4

Klaar? Oefenen!

• eindexamensite.nl

• Test Jezelf (memo)

DDU

Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)

Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(3 minuten)

Stap 3: Klassikaal bespreken

DDU

Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)

Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(3 minuten)

Stap 3: Klassikaal bespreken

Het parlement en de regering hebben verschillende rechten(teveel om hier te noemen, maar je moet ze kennen)

Afsluiting