De Franse Revolutie

E E N L E S G E S C H I E D E N I S

De Franse Revolutie

1789 tot 1799: waarom Frankrijk in opstand kwam

1 / 16
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolvmbo k, g, t, havo

In deze les zitten 16 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

In deze les ontdekken leerlingen waarom Frankrijk in 1789 in opstand kwam en hoe de Franse Revolutie verliep. Ze bekijken de drie standen aan de hand van een prent uit 1789, leggen de oorzaken uit (geldnood, nieuwe ideeën en onrecht), volgen de grote gebeurtenissen van de Eed in de Kaatsbaan en de Bestorming van de Bastille tot de Terreur en Napoleon, en lezen artikel 1 van de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger. Met een poll, twee meerkeuzevragen, een sorteervraag en een open vraag, en notities met differentiatie voor de docent. Ongeveer 40 minuten, klas 2 en 3 van vmbo en havo. Past bij het tijdvak Pruiken en revoluties.

Onderdelen in deze les

E E N L E S G E S C H I E D E N I S

De Franse Revolutie

1789 tot 1799: waarom Frankrijk in opstand kwam

Doel: In deze les leren leerlingen waarom de Franse Revolutie begon, hoe die verliep en welke rechten uit 1789 nog steeds gelden.

Doelgroep en duur: Klas 2 en 3 van vmbo en havo, ongeveer 40 minuten, 16 dia's. De les past bij het tijdvak Pruiken en revoluties en bij het kerndoel over de kenmerkende aspecten van de tijdvakken.

Let op: Deze les gaat over geweld en terechtstellingen, zoals de onthoofding van de koning en de Terreur. De afbeeldingen zijn schilderijen en prenten uit de tijd zelf. Kondig dit vooraf aan en geef leerlingen ruimte om te reageren.

Voorbereiding: Je hebt geen materiaal nodig. Laat leerlingen bij dia 3 en dia 15 hardop meedenken, de antwoorden zijn persoonlijk en er is geen goed of fout. Image credit: Jean-Pierre Houël, 1789 (publiek domein)

L E E R D O E L E N

Dit kun je aan het eind

1

Je kan uitleggen waarom veel Fransen in 1789 ontevreden waren.

2

Je kan beschrijven hoe de revolutie verliep, van de Bastille tot de Terreur.

3

Je kan twee rechten noemen uit de Verklaring van 1789 die nu ook voor jou gelden.

Doel van de dia: Bespreek kort wat de leerlingen aan het eind kunnen. Lees de drie leerdoelen voor en vraag welk doel ze het meest verrast.

Tijd: 1 minuut. Image credit: Naar Louis-Charles Auguste Couder, 1839, gravure Pannemaker, Paris Musées (CC0)

1

Ik klaag bij de baas

2

Ik leg me erbij neer

3

Ik organiseer een protest

4

Ik verhuis naar een ander land

Je betaalt veel belasting, maar je mag niets beslissen. Wat doe je?

Doel van de dia: Leerlingen verplaatsen zich in iemand die veel betaalt maar niets te zeggen heeft. Zo begrijpen ze straks de derde stand.

Tijd: 3 minuten. Laat de resultaten zien en vraag een paar leerlingen om hun keuze toe te lichten.

Differentiatie: Extra vraag voor snelle leerlingen: wat gebeurt er als bijna iedereen voor protest kiest? Hulpzin voor wie vastloopt: denk aan een situatie op school waarbij jij niet mag meebeslissen. Image credit: Valentine Cameron Prinsep, circa 1895, achteraf geschilderd (publiek domein)

F R A N K R I J K I N 1 7 8 9

Drie standen, drie werelden

1

E E R S T E S T A N D

Geestelijkheid

Priesters en bisschoppen. Ze bezitten veel land en betalen weinig belasting.

2

T W E E D E S T A N D

Adel

Edelen met hoge functies bij het hof en in het leger. Ook zij betalen weinig belasting.

3

D E R D E S T A N D

Alle anderen

Boeren, burgers en arbeiders. Veruit de meeste Fransen. Zij betalen het meeste belasting en beslissen weinig.

Doel van de dia: Leerlingen leren dat de Franse samenleving in 1789 in drie standen was verdeeld.

Tijd: 2 minuten.

Uitleg: De eerste stand is de geestelijkheid, de tweede stand de adel. De derde stand is bijna iedereen, van boeren tot rijke burgers. De eerste twee standen hadden voorrechten en betaalden weinig belasting.

Hulpzin voor wie vastloopt: een stand is een groep met dezelfde rechten. Image credit: Louise Élisabeth Vigée Le Brun, 1783 (publiek domein)

Wat laat deze prent uit 1789 zien?

A

De adel werkt harder dan de boer

B

De geestelijkheid betaalt het meest

C

De boer draagt de andere twee

D

De koning verdeelt het land eerlijk

Doel van de dia: Leerlingen lezen een bron en koppelen die aan de drie standen.

Tijd: 3 minuten.

Goed antwoord: C. De boer vertegenwoordigt de derde stand. Hij draagt de geestelijke en de edelman op zijn rug. Het onderschrift van de prent, A faut esperer q'eu se jeu la finira bentot, betekent zoiets als: hopelijk is dit spel snel afgelopen.

Differentiatie: Extra vraag voor snelle leerlingen: wat zegt het onderschrift over de mening van de tekenaar? Hulpzin voor wie vastloopt: kijk wie er staat en wie er draagt. Image credit: Naar Louis-Charles Auguste Couder, 1839, gravure Pannemaker, Paris Musées (CC0) Image credit: Onbekende maker, 1789, Library of Congress (publiek domein)

W A A R O M ?

Drie oorzaken van de revolutie

1

Geldnood

De staat had grote schulden door dure oorlogen. Na de slechte oogst van 1788 werd brood duur.

2

Nieuwe ideeën

Denkers van de Verlichting vonden dat alle mensen gelijke rechten hebben en dat een koning niet alle macht mag hebben.

3

Onrecht

De derde stand betaalde het meeste belasting, maar mocht bijna niets beslissen.

Doel van de dia: Leerlingen kennen drie oorzaken van de revolutie en kunnen ze in eigen woorden uitleggen.

Tijd: 2 minuten.

Uitleg: De staat zat diep in de schulden, onder meer door dure oorlogen. In 1788 was er een slechte oogst, daardoor werd brood duur. Denkers van de Verlichting, zoals Montesquieu, Voltaire en Rousseau, schreven dat mensen gelijke rechten hebben en dat macht verdeeld moet worden.

Hulpzin voor wie vastloopt: een oorzaak is iets waardoor een gebeurtenis begint. Image credit: Jean-Pierre Houël, 1789 (publiek domein)

Wie bedacht de scheiding van de machten?

Het idee: wetgeving, uitvoering en rechtspraak liggen bij verschillende mensen, zodat niemand te veel macht heeft.

A

Montesquieu

B

Voltaire

C

Rousseau

D

Diderot

Doel van de dia: Leerlingen koppelen een Verlichtingsdenker aan zijn idee.

Tijd: 2 minuten.

Goed antwoord: A. Montesquieu schreef dat wetgeving, uitvoering en rechtspraak bij verschillende mensen moeten liggen, zodat niemand te veel macht heeft. Dit idee zit nog steeds in onze Grondwet.

Differentiatie: Extra vraag voor snelle leerlingen: waarom is het gevaarlijk als een koning alle macht heeft? Hulpzin voor wie vastloopt: denk aan een spel waarin één speler zowel de regels bedenkt als de scheidsrechter is. Image credit: Anoniem, naar Jean-Jacques Le Barbier, 1789 (publiek domein)

M E I E N J U N I 1 7 8 9

De derde stand zet door

De koning roept de Staten-Generaal bijeen om geld te vinden. De derde stand wil eerlijker stemmen, maar krijgt geen gehoor. Op 17 juni roept de derde stand zich uit tot Nationale Vergadering. Op 20 juni zweren de afgevaardigden in een kaatsbaan dat ze pas weggaan als Frankrijk een grondwet heeft.

Doel van de dia: Leerlingen zien hoe de derde stand zich in 1789 organiseert.

Tijd: 2 minuten.

Uitleg: De koning riep op 5 mei 1789 de Staten-Generaal bijeen om geld te vinden. Elke stand had één stem, daardoor kon de derde stand altijd worden overstemd. Op 17 juni 1789 riep de derde stand zich uit tot Nationale Vergadering. Op 20 juni zwoeren de afgevaardigden in een kaatsbaan bij Versailles dat ze bij elkaar zouden blijven tot Frankrijk een grondwet had.

Beeld: Gravure naar een schilderij van Louis-Charles Auguste Couder uit 1839 van de opening van de Staten-Generaal. Image credit: Naar Louis-Charles Auguste Couder, 1839, gravure Pannemaker, Paris Musées (CC0)

1 4 J U L I 1 7 8 9

De Bastille valt

Parijzenaars zoeken wapens en bestormen de Bastille, een gevangenis en een symbool van de macht van de koning. Er zitten maar zeven gevangenen. Toch ziet heel Frankrijk het als het begin van de revolutie. Frankrijk viert op 14 juli nog steeds zijn nationale feestdag.

Doel van de dia: Leerlingen kunnen beschrijven wat er op 14 juli 1789 gebeurde en waarom dit een symbool werd.

Tijd: 2 minuten.

Uitleg: Parijzenaars waren bang dat de koning soldaten stuurde tegen de Nationale Vergadering. Ze zochten wapens en buskruit en bestormden de Bastille. Op 14 juli 1789 zaten er zeven gevangenen. Sinds 1880 is 14 juli de nationale feestdag van Frankrijk.

Beeld: Schilderij van Jean-Pierre Houël uit 1789. Image credit: Jean-Pierre Houël, 1789 (publiek domein)

2 6 A U G U S T U S 1 7 8 9

De Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger

Les hommes naissent et demeurent libres et égaux en droits.

Dat betekent: mensen worden vrij geboren, blijven vrij en hebben gelijke rechten.

Ook staat erin dat je je mening mag zeggen en dat niemand schuldig is totdat dat bewezen is.

Doel van de dia: Leerlingen lezen artikel 1 van de Verklaring en begrijpen dat het rechten voor mensen beschrijft.

Tijd: 3 minuten.

Uitleg: De Nationale Vergadering nam de Verklaring op 26 augustus 1789 aan. Artikel 1 zegt dat mensen vrij en gelijk in rechten geboren worden. Artikel 10 en 11 gaan over het recht op je mening en het recht om die te uiten. Ook de onschuldpresumptie staat erin, artikel 9.

Differentiatie: Extra vraag voor snelle leerlingen: voor wie gold de Verklaring in 1789 eigenlijk wel en niet? In 1791 schreef Olympe de Gouges een Verklaring van de Rechten van de Vrouw. De slavernij in de Franse koloniën werd pas in 1794 afgeschaft en in 1802 hersteld. Hulpzin voor wie vastloopt: lees artikel 1 hardop en zeg het in je eigen woorden.

Beeld: Schilderij naar Jean-Jacques Le Barbier, 1789. Image credit: Anoniem, naar Jean-Jacques Le Barbier, 1789 (publiek domein)

5 O K T O B E R 1 7 8 9

De vrouwenmars

Brood is duur en schaars. Duizenden vrouwen uit Parijs lopen naar het paleis in Versailles om brood te eisen. Een dag later reist de koning met zijn gezin mee terug naar Parijs. Vanaf nu woont hij tussen het volk.

Brood was het hoofdvoedsel. Als het duur werd, had een gewoon gezin snel honger.

Doel van de dia: Leerlingen zien dat gewone mensen de gang van de revolutie bepaalden.

Tijd: 2 minuten.

Uitleg: Op 5 oktober 1789 liepen vrouwen uit Parijs naar het paleis in Versailles omdat brood duur en schaars was. Op 6 oktober gingen de koning en zijn gezin onder druk van de menigte mee terug naar Parijs.

Beeld: Dit schilderij van Valentine Cameron Prinsep is rond 1895 gemaakt, ruim honderd jaar na de gebeurtenis. Image credit: Valentine Cameron Prinsep, circa 1895, achteraf geschilderd (publiek domein)

1

Eed in de Kaatsbaan

2

Vrouwenmars naar Versailles

3

Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger

4

Bestorming van de Bastille

Zet de gebeurtenissen van 1789 in de goede volgorde

Doel van de dia: Leerlingen ordenen vier gebeurtenissen van 1789 in de tijd.

Tijd: 3 minuten.

Goede volgorde: Eed in de Kaatsbaan (20 juni), Bestorming van de Bastille (14 juli), Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger (26 augustus), Vrouwenmars naar Versailles (5 oktober).

Differentiatie: Extra vraag voor snelle leerlingen: welke gebeurtenis was volgens jou het keerpunt en waarom? Hulpzin voor wie vastloopt: begin met de gebeurtenis die je op de dia's als eerste zag. Image credit: Valentine Cameron Prinsep, circa 1895, achteraf geschilderd (publiek domein)

1 7 9 2 T O T 1 7 9 4

Van koning naar Terreur

In 1792 wordt Frankrijk een republiek. In januari 1793 wordt koning Lodewijk XVI onthoofd. Daarna houdt een kleine groep onder leiding van Robespierre de macht. Wie tegen de revolutie is, wordt gearresteerd. Duizenden mensen sterven onder de guillotine. Deze periode heet de Terreur.

Doel van de dia: Leerlingen kunnen beschrijven hoe de revolutie in 1792 tot 1794 radicaler werd.

Tijd: 2 minuten.

Let op: Dit gaat over terechtstellingen. Het schilderij toont een openbare terechtstelling zonder close-up. Noem de feiten kort en feitelijk.

Uitleg: In september 1792 werd Frankrijk een republiek. Op 21 januari 1793 werd Lodewijk XVI onthoofd. Daarna hield een kleine groep, onder wie Robespierre, de macht. Tussen september 1793 en juli 1794 werden duizenden mensen terechtgesteld, deze periode heet de Terreur. Op 28 juli 1794 werd Robespierre zelf onthoofd.

Beeld: Schilderij van Pierre-Antoine Demachy, 1793. Image credit: Pierre-Antoine Demachy, 1793, Musée Carnavalet (publiek domein)

N A D E R E V O L U T I E

Liberté, égalité, fraternité

Vrijheid, gelijkheid, broederschap

In 1799 grijpt generaal Napoleon Bonaparte de macht. Daarmee eindigt de revolutie. De ideeën blijven: grondrechten, gelijkheid voor de wet en een volk dat meebeslist. Ook in Nederland ontstaat in 1795, met Franse steun, een nieuwe staat: de Bataafse Republiek.

Doel van de dia: Leerlingen zien hoe de revolutie eindigde en wat er bleef.

Tijd: 2 minuten.

Uitleg: In 1799 greep generaal Napoleon Bonaparte de macht, daarmee eindigde de revolutie. De ideeën van vrijheid en gelijkheid bleven. In Nederland ontstond in 1795 met Franse steun de Bataafse Republiek. Image credit: Jean-Pierre Houël, 1789 (publiek domein)

Welk recht uit de Verklaring is voor jou het belangrijkst? Leg uit waarom.

Doel van de dia: Leerlingen verbinden de Verklaring aan hun eigen leven (leerdoel 3).

Tijd: 4 minuten.

Goed antwoord: Elk antwoord met een recht uit de Verklaring en een eigen reden is goed. Voorbeelden van rechten: gelijkheid, vrijheid, je mening zeggen, onschuldig tot het tegendeel bewezen is, vrijheid van geloof.

Differentiatie: Extra vraag voor snelle leerlingen: welk recht zou jij toevoegen? Hulpzin voor wie vastloopt: begin je antwoord met Ik vind ... belangrijk, omdat ... Image credit: Anoniem, naar Jean-Jacques Le Barbier, 1789 (publiek domein)

B E D A N K T V O O R H E T M E E D O E N

Voor meer lessen

Doel van de dia: Afsluiting. De link gaat naar lessonup.com voor meer lessen.

Tijd: 1 minuut. Image credit: Naar Louis-Charles Auguste Couder, 1839, gravure Pannemaker, Paris Musées (CC0)