Stap 3: Doel bepalen

• newEditor
• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 2

Stap 3: doel bepalen

Deze les zoomt in op stap 3 van het 6-stappenplan voor gezondheidsvoorlichting. Koppel steeds terug naar de eindopdracht: een voorlichtingsplan invullen voor een zelfgekozen zorgvrager.

Lesdoel

Ik kan voor een zorgvrager een passende doelgroep en een SMART-geformuleerde doelstelling bepalen voor een voorlichtingsplan.

Welke woorden passen volgens jou bij een goed voorlichtingsdoel?

Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Verwachte richtingen: SMART, doelgroep, haalbaar, concreet, meetbaar, gedrag, bewustwording.

Wat is stap 3?

• In stap 3 bepaal je voor wie de voorlichting bedoeld is

• Je formuleert ook wat je wilt bereiken

• Dat doe je voor de korte en/of lange termijn

• Een goede doelstelling sluit aan op het probleem uit stap 2

• De doelstelling formuleer je SMART

Benadruk dat stap 3 niet los staat: zonder goede analyse uit stap 2 kun je geen passend doel formuleren.

Van probleem naar doel

Een doel komt logisch voort uit het gezondheidsprobleem. Bij voorlichting gaat het om bewustwording én om een stap richting gedragsverandering. Je beschrijft dus niet alleen wat iemand weet, maar vooral welk gedrag of inzicht moet veranderen.

Gebruik hier het theoretisch kader: het voorlichtingsdoel is gericht op bewustwording van risicovol gedrag en de gevolgen voor de gezondheid.

Doelgroep bepalen

• De doelgroep is de persoon of groep die je wilt bereiken

• Vaak is dat de zorgvrager zelf

• Soms horen ook mantelzorger, familie of naasten erbij

• Kies alleen betrokkenen die invloed hebben op het gedrag of de uitvoering

• Formuleer de doelgroep zo concreet mogelijk

Laat studenten letten op wie echt nodig is voor het behalen van het doel. Niet iedereen uit de omgeving hoeft automatisch onderdeel van de doelgroep te zijn.

Voorbeelden van doelgroepen

• Alleen de zorgvrager: bij een individueel leefstijldoel

• Zorgvrager en mantelzorger: als ondersteuning thuis nodig is

• Zorgvrager en familie: als familie invloed heeft op keuzes of gewoonten

• Kies steeds de doelgroep die past bij het probleem en het doel

Maak duidelijk dat de doelgroep niet hetzelfde is als 'iedereen die aanwezig is'. Het gaat om wie je met de voorlichting wilt bereiken.

Wat is een doelstelling?

Een doelstelling beschrijft het gewenste resultaat van de voorlichting. De doelstelling geeft richting aan de inhoud, de vorm en de evaluatie. Als je doel vaag is, wordt ook je voorlichting vaag.

Koppel vooruit naar stap 4 en 6: een duidelijke doelstelling helpt bij plannen én beoordelen of het doel bereikt is.

Wie hoort bij de doelgroep van de voorlichting?

A

Wie invloed heeft

B

Iedereen op de afdeling

C

Alle familieleden

D

Alle zorgverleners

Toetst of studenten snappen dat je alleen betrokkenen kiest die invloed hebben op gedrag of uitvoering.

Waarom moet je de doelgroep concreet kiezen?

Bespreek dat een goed antwoord benoemt: de doelgroep moet concreet zijn, passen bij het probleem en bestaan uit personen die invloed hebben op gedrag of uitvoering.

Casus: mevrouw Verstraten

• 88 jaar, loopt moeizaam met een rollator

• Bewegen doet pijn en maakt haar moe

• Ze wil daarom liever zitten of liggen

• In het verleden had zij decubitus aan haar stuitje

Gebruik alleen de casusgegevens die nodig zijn om te laten zien hoe je van probleem naar doel gaat.

Het voorlichtingsdoel in de casus

• Mevrouw Verstraten moet het verband gaan zien tussen bewegen en gezond blijven

• De voorlichting richt zich op bewustwording van risico's

• Minder bewegen vergroot de kans op problemen zoals decubitus

• Inzicht in het nut van bewegen kan haar motiveren tot ander gedrag

Je kunt benoemen dat in deze casus ook verstopping genoemd wordt, maar houd de kern op het verband tussen bewegen en gezondheidsrisico's.

Van casus naar concreet doel

Probleem: mevrouw beweegt te weinig doordat lopen pijn doet en vermoeiend is.

Gewenste verandering: mevrouw gaat vaker bewegen, omdat zij begrijpt dat dit helpt om gezondheidsproblemen te voorkomen.

Laat zien dat een doelstelling niet zomaar uit de lucht komt vallen: eerst probleem, dan gewenste verandering.

SMART formuleren

• Specifiek: duidelijk omschreven gedrag

• Meetbaar: je kunt controleren of het gebeurt

• Acceptabel: het past bij de zorgvrager en de situatie

• Realistisch: het doel is haalbaar

• Tijdgebonden: er is een duidelijke termijn

Gebruik exact de SMART-betekenissen uit het theoretisch kader zodat studenten die kunnen overnemen in hun eindopdracht.

Welk SMART-doel past bij mevrouw Verstraten?

A

Meer weten over bewegen

B

Gezonder gaan leven

C

Binnen twee weken dagelijks drie rondjes lopen

D

Vaker uit bed komen

De juiste optie is specifiek, meetbaar en tijdgebonden. De andere opties zijn te vaag.

SMART in de casus

Uitleg

Doel

Mevrouw Verstraten loopt over twee weken elke dag drie rondjes door de tuin.

• Specifiek: drie rondjes in de tuin

• Meetbaar: elk rondje is af te vinken

• Acceptabel: gericht op het voorkomen van decubitus

• Realistisch: haalbaar voor mevrouw

• Tijdgebonden: over twee weken

Wijs erop dat dit een voorbeeld is van een gedragsdoel. Het doel maakt meteen duidelijk wat later geëvalueerd moet worden.

Korte en lange termijn

• Korte termijn: de zorgvrager begrijpt waarom verandering nodig is

• Lange termijn: de zorgvrager laat het gewenste gedrag zien

• Beide kunnen in je plan voorkomen

• Zorg wel dat je doelstelling concreet en toetsbaar blijft

Je kunt hierbij uitleggen dat bewustwording vaak eerst komt, maar dat de eindopdracht meestal ook een zichtbaar gedragsdoel vraagt.

Vul de SMART-uitleg aan

Een goede doelstelling is specifiek en meetbaar. Ook is het doel realistisch voor de zorgvrager en tijdgebonden geformuleerd.

specifiek

meetbaar

realistisch

tijdgebonden

bewust

algemeen

moeilijk

vrijblijvend

Laat studenten de SMART-woorden koppelen aan de betekenis uit de casus.

Waarom past dit doel bij het probleem van mevrouw?

Bespreek dat een goed antwoord het verband legt tussen probleem, gewenste gedragsverandering en een haalbaar SMART-doel.

Een passend doel kiezen

• Sluit aan bij het probleem uit stap 2

• Houd rekening met leeftijd, gezondheid en belastbaarheid

• Kijk naar motivatie en mogelijkheden van de zorgvrager

• Kies een doel dat echt betekenis heeft voor deze persoon

Benadruk dat een goed doel persoonsgericht is. Een standaarddoel zonder aansluiting op de zorgvrager past niet bij deze opdracht.

Veelgemaakte fouten

• De doelgroep is te breed of onduidelijk

• Het doel beschrijft alleen een onderwerp, geen resultaat

• Het doel is niet meetbaar

• Het doel is te groot voor de situatie van de zorgvrager

• Er ontbreekt een termijn

Voorbeelden van vage formuleringen: 'meer weten over bewegen' of 'gezonder leven'. Bespreek waarom die niet goed te evalueren zijn.

Waarom stap 3 zo belangrijk is

Doelgroep en doelstelling sturen de rest van het voorlichtingsplan.

Doelgroep + SMART-doel → passende inhoud → passende methode → duidelijke evaluatie

Hier kun je de verbinding maken met stap 4, 5 en 6 van het totale 6-stappenplan.

Welke formulering is een veelgemaakte fout?

A

Doel met termijn

B

Concreet gedragsdoel

C

Te breed doel

D

Meetbaar resultaat

Sluit aan op de slide over veelgemaakte fouten: te breed, niet meetbaar, geen resultaat of geen termijn.

Vul de kern van stap 3 aan

In stap 3 bepaal je eerst de doelgroep. Daarna formuleer je een doelstelling die aansluit bij het probleem. Een goed doel is meetbaar en heeft een duidelijke termijn.

doelgroep

doelstelling

meetbaar

termijn

methode

evaluatie

algemeen

gevoel

Herhaalt de kernwoorden van stap 3 en bereidt voor op de eindopdracht.

Wat neem jij mee uit deze les?

Reflectie zonder goed of fout. Laat studenten kort terugblikken op hun belangrijkste inzicht uit de les.

Wat hielp jou het meest om SMART te begrijpen?

Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: SMART-schema, casus, voorbeelden, klassengesprek.

Begrippenlijst

doelgroep - de persoon of groep die je met de voorlichting wilt bereiken

doelstelling - het concrete resultaat dat je met de voorlichting wilt behalen

voorlichtingsdoel - doel dat gericht is op bewustwording van gedrag en de gevolgen voor de gezondheid

bewustwording - het gaan inzien van eigen gedrag, risico's en gevolgen

gedragsverandering - verandering in wat de zorgvrager doet of gaat doen

SMART - manier om een doel specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden te formuleren

gezondheidsrisico - kans op schade of problemen voor de gezondheid