Deze slide heeft geen instructies
Les- en gedragsdoelen
Aan het einde van deze les kun jij:
uitleggen wat een hoofdpersoon, bijfiguur en achtergrondfiguur zijn;
uitleggen wat het verschil tussen deze drie types is;
in eigen woorden vertellen wat een genre is;
drie genres noemen.
Je bent stil tijdens de uitleg en leidt je klasgenoten ook op andere manieren niet af;
je doet actief mee met de les:
- je steekt je vinger op als je een vraag hebt,
- je maakt aantekeningen als dat nodig is,
- je denkt na over antwoorden op vragen en geeft serieus antwoord.
Gedragsdoelen:
Lesdoelen:
Deze slide heeft geen instructies
Fictiebegrippen
Personages
Genre
Tijd
Plaats
Perspectief
Opbouw
Thema
Proloog / Epiloog
Deze slide heeft geen instructies
Personages
Deze slide heeft geen instructies
3 soorten personages
Hoofdpersoon
Bijfiguren
Achtergrond-figuren
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdpersoon/hoofdpersonen
Belangrijkste personages (zonder hoofdpersonen is er eigenlijk geen verhaal)
Meestal maar één hoofdpersoon, soms twee of meer
De schrijver probeert ervoor te zorgen dat je je als lezer kunt inleven in het hoofdpersonage. Dit doet hij door veel informatie over deze persoon te geven. Soms letterlijk soms moet je 'tussen de regels doorlezen' om te weten te komen hoe de hoofdpersoon is. Je leert de hoofdpersoon vaak ook beter kennen als je wat verder in het verhaal bent. Alles wat je over de hoofdpersoon leest is van belang! Let dus op:
1. wat ze doen en zeggen
2. hun reacties in moeilijke situaties en op anderen
3. wat ze denken, voelen, willen, moeilijk vinden
4. wat andere personen over hen denken of zeggen
5. door wat de verteller in het verhaal over hen zegt
Probeer het eens met de volgende trailer:
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Bijfiguren en achtergrondfiguren
Bijfiguren
Minder belangrijke rol in het verhaal, maar komen wel vaker terug én zijn belangrijk voor het verloop van het verhaal.
Je krijgt veel minder informatie over deze bijpersonen dan over het hoofdpersonage.
Achtergrondfiguren of figuranten
Personages die in het verhaal zitten, omdat ze in de echte wereld ook voorkomen (bijvoorbeeld een postbode, klasgenoten, voorbijgangers, winkelmedewerkers etc). Ze zijn niet belangrijk voor het verhaal, maar 'gewoon aanwezig' .
In de strip op de volgende slide zijn de drie verschillende functies van personages weergegeven.
Deze slide heeft geen instructies
Wie is hoofdpersonage, wie is bijfiguur en wie is achtergrondfiguur?
Deze slide heeft geen instructies
Genre
Deze slide heeft geen instructies
Genre
Een genre is een verzameling verhalen die tot dezelfde soort behoren, een verhaalsoort dus.
Elk genre heeft zijn eigen onderwerp en kenmerken.
Deze slide heeft geen instructies
Verschillende genres
Detective: oplossen van een misdaad
Griezelverhaal: enge dingen en vreemde wezens
Psychologische thriller: de nadruk ligt op de personages en hun gevoelens en gedachten
Science fiction: speelt zich vaak af in de toekomst
Deze slide heeft geen instructies
Genre?
Genre?
Deze slide heeft geen instructies
Genre?
Genre?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen behaald?
Leg uit wat een hoofdpersoon, een bijfiguur en een achtergrondfiguur zijn.
Leg uit wat het verschil is tussen een hoofdpersoon, bijfiguur en achtergrondfiguur.
Leg uit wat een genre is.
Noem drie soorten genres.
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen behaald?
Leg uit wat een hoofdpersoon, een bijfiguur en een achtergrondfiguur zijn.
Leg uit wat het verschil is tussen een hoofdpersoon, bijfiguur en achtergrondfiguur.
Leg uit wat een genre is.
Noem drie soorten genres.
Volgende les meenemen:
laptop & blaadje met fictiebegrippen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Les- en gedragsdoelen
Aan het einde van deze les kun jij:
de historische tijd van een verhaal bepalen;
uitleggen wat verteltijd en vertelde tijd betekenen;
de verteltijd en vertelde tijd in een verhaal bepalen;
uitleggen wat flashbacks en flashforwards zijn;
uitleggen wat chronologisch is.
Je bent stil tijdens de uitleg en leidt je klasgenoten ook op andere manieren niet af;
je doet actief mee met de les:
- je steekt je vinger op als je een vraag hebt,
- je maakt aantekeningen als dat nodig is,
- je denkt na over antwoorden op vragen en geeft serieus antwoord.
Gedragsdoelen:
Lesdoelen:
Deze slide heeft geen instructies
Tijd
Deze slide heeft geen instructies
Tijd
In welke tijd speelt een verhaal zich af?
Vertelde tijd en verteltijd, flashback en flashforward
Wat is de tijdsvolgorde van het verhaal?
Deze slide heeft geen instructies
In welke tijd speelt een verhaal zich af?
jaartal
historische gebeurtenissen of figuren
gebruiken, gewoontes, voorwerpen of kleding
de ruimte waarin het verhaal zich afspeelt
soms wordt er duidelijk een jaartal genoemd, soms zul je het uit de tekst moeten halen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer speelt dit verhaal zich af?
Ik wil schreeuwen dat ik Emilia niet ben. Maar ik moet het weten. “Wat voor interview met Juno?” Mijn stem trilt. Ik voel de koude geweerloop in mijn nek. “Hoe kunnen ze op Twitter nu weten waar ik ben? Niemand kent me hier!” Hij haalt een telefoon uit zijn zak en laat me het scherm zien. Een tweet van @abbygreenberg, die trots laat weten dat ze Thais eet met #scarybrother, #moviestar en #emiliadewit. En jawel hoor, de foto van ons drieën erbij. Ik haat al die onzinninge hashtags op Twitter. Ik haat #kleinekutkinderendietijdenshetetenstiekemzittentetweeten.
Uit: 100 uur nacht - Anna Woltz
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer speelt dit verhaal zich af?
Ik wil schreeuwen dat ik Emilia niet ben. Maar ik moet het weten. “Wat voor interview met Juno?” Mijn stem trilt. Ik voel de koude geweerloop in mijn nek. “Hoe kunnen ze op Twitter nu weten waar ik ben? Niemand kent me hier!” Hij haalt een telefoon uit zijn zak en laat me het scherm zien. Een tweet van @abbygreenberg, die trots laat weten dat ze Thais eet met #scarybrother, #moviestar en #emiliadewit. En jawel hoor, de foto van ons drieën erbij. Ik haat al die onzinninge hashtags op Twitter. Ik haat #kleinekutkinderendietijdenshetetenstiekemzittentetweeten.
Uit: 100 uur nacht - Anna Woltz
Deze slide heeft geen instructies
Historische tijd = prehistorie
Historische tijd = toekomst
Geef voorbeelden waaraan je de historische tijden kunt herkennen.
Deze slide heeft geen instructies
Verteltijd en vertelde tijd,
flashforward en flashback
Deze slide heeft geen instructies
De hoeveelheid tijd die verstrijkt in een verhaal, noemen we de vertelde tijd.
Het boek '54 minuten' (Marieke Nijkamp) be-
schrijft een schietpartij op een middelbare
school vanaf het moment dat de schutter binnen-
loopt totdat hij zelf neergeschoten wordt: exact 54 minuten.
Een verhaal kan ook bijvoorbeeld 3 jaar uit het leven van de hoofdpersoon beschrijven.
Deze slide heeft geen instructies
Het verhaal, uitgedrukt in pagina's, uren lezen of minuten film noem je de verteltijd.
De verteltijd van het boek '54 minuten' is 306 pagina's.
De verteltijd van 2 alinea's is bijvoorbeeld 10 minuten.
De film Forrest Gump gaat over het leven van Forrest Gump (>70 jaar) en duurt ruim 2 uur.
Vertelde tijd = > 70 jaar / Verteltijd = 2 uur
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de verteltijd en wat is de vertelde tijd?
* Hoe lang duurt de trailer?
* Hoe zie je dat er meer tijd in de film verstrijkt?
-andere kleren, ander weer, ze leren elkaar (en anderen > meisjes) beter kennen
Als iets dat in werkelijkheid een paar seconden duurt, in het
verhaal een paar pagina's in beslag neemt, noem je dat tijdsvertraging.
De schrijver neemt dan bijvoorbeeld extra tijd
om de gedachtes/gevoelens van de hoofdpersoon te beschrijven.
54 minuten
Hoofdstuk 1: “10.01 – 10.02 uur”
Hoofdstuk 26: “10.53 – 10.55 uur”
In films zie je dit vaak terug als een scène in slow motion
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Als in een paar zinnen veel tijd wordt overbrugd
of er wordt een sprong in de tijd gemaakt,
heet dat tijdverdichting of tijdsversnelling.
De tussenliggende tijd wordt niet beschreven.
“We bezochten Pisa, Verona en Rome en zo vloog de zomervakantie voorbij” (zes weken zijn in één zin voorbij!)
Deze slide heeft geen instructies
Let op de tijdversnelling!
Kun je ook aangeven wat de verteltijd en de vertelde tijd is?
Deze slide heeft geen instructies
Tijdsvolgorde
Deze slide heeft geen instructies
Chronologisch en niet-chronologisch
Wanneer een verhaal in de volgorde van de gebeurtenissen wordt verteld, is het chronologisch.
Als een verhaal niet-chronologisch is, wordt de volgorde van de gebeurtenissen onderbroken door vooruit- of terugblikken (flashbacks of flashforwards)
Deze slide heeft geen instructies
Flashback
Bij een flashback wordt er teruggekeken naar iets dat eerder is gebeurd.
Waarom? Spanning, verklaring voor karakter/gebeurtenis
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Flashforward
Bij een flashback wordt er in de toekomst gekeken. Dit kan alleen bij een alwetende verteller (hierover later meer)!
Waarom? Spanning creëren, de lezer nieuwsgierig maken naar gebeurtenissen die volgen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Zo ontmoette ik Samuel, Juancho, Reduan en Christiano. Die jongens lagen daar maar met hun lange benen gestrekt te luieren in het jongerencentrum. Ik kon toen niet vermoeden dat ik later met deze jongens een aantal dwaze dagen zou beleven.
========
Die Amado, die niet veel later als eerste zou zien hoe de politie mijn deur kapotsloeg, heeft zeker vijf keer midden in de nacht bij me aangebeld.
Deze slide heeft geen instructies
Op woensdag 28 juli werd Gerson veertien jaar oud. Hoe konden wij weten dat hij daarna nooit meer jarig zou worden? Als we het geweten zouden hebben, hadden we er misschien meer van gemaakt.
=====
Zo gingen wij die week in. Met een opdracht. Maar we kregen niet echt de tijd om die opdracht uit te voeren. Opa kreeg geen tijd om streng op te treden tegen Gerson en oma kon hem niet volstoppen met koekjes. Want het aftellen in dagen was tegen die tijd overgegaan in aftellen in uren.
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen behaald?
Deze slide heeft geen instructies
Wat is verteltijd?
Een terugblik op eerdere gebeurtenissen
De tijd die nodig is om het verhaal te vertellen
De tijd waar het verhaal zich afspeelt
Een tijdsprong in het verhaal
Deze slide heeft geen instructies
Wat beschrijft vertelde tijd?
Een vooruitblik op toekomstige gebeurtenissen
De tijd die in het verhaal verstrijkt
De chronologische volgorde van het verhaal
De tijd die nodig is om het verhaal te vertellen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een flashback?
De tijd die nodig is om het verhaal te vertellen
Een terugblik op eerdere gebeurtenissen
Een chronologische volgorde van het verhaal
Een vooruitblik op toekomstige gebeurtenissen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een flashforward?
Een vooruitblik op toekomstige gebeurtenissen
De tijd die nodig is om het verhaal te vertellen
De tijd waar het verhaal zich afspeelt
Een terugblik op eerdere gebeurtenissen
Deze slide heeft geen instructies
Wat betekent chronologie?
Een vooruitblik op toekomstige gebeurtenissen
Een terugblik op eerdere gebeurtenissen
De volgorde van gebeurtenissen in de tijd
De tijd die nodig is om het verhaal te vertellen
Deze slide heeft geen instructies
Is een verhaal chronologisch als er een flashback of flashforward in voorkomt?
Ja
Nee
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Les- en gedragsdoelen
Aan het einde van deze les kun jij:
de plaats van een verhaal bepalen;
uitleggen wat plaats betekent voor de sfeer in een verhaal;
de drie belangrijkste vertelperspectieven noemen en uitleggen;
de drie belangrijkste vertelperspectieven herkennen.
Je bent stil tijdens de uitleg en leidt je klasgenoten ook op andere manieren niet af;
je doet actief mee met de les:
- je steekt je vinger op als je een vraag hebt,
- je maakt aantekeningen als dat nodig is,
- je denkt na over antwoorden op vragen en geeft serieus antwoord.
Gedragsdoelen:
Lesdoelen:
Deze slide heeft geen instructies
Plaats
Deze slide heeft geen instructies
De plaats waar een verhaal zich afspeelt kan heel
belangrijk zijn voor een verhaal, omdat het spanning
kan oproepen of iets loslaat over bijvoorbeeld de hoofd-
persoon.
Onder plaats (ruimte) valt de omgeving (bos, stad, flatgebouw, woonkamer), maar ook bijvoorbeeld het weer (stormachtig, een lentedag, donkere wolken).
Deze slide heeft geen instructies
Text
beschrijf elke plek zo nauwkeurig mogelijk.
beschrijf het gevoel dat deze plek oproep.
Deze slide heeft geen instructies
Perspectief
Deze slide heeft geen instructies
Perspectief: vanuit wie wordt het verhaal verteld en gezien?
1. Ik-verteller
(ik-perspectief)
2. Personale verteller (hij/zij) (personaal perspectief)
3. Alwetende verteller (auctoriaal perspectief)
4. Wisselend perspectief
Deze slide heeft geen instructies
Ik-verteller
Er is een ik-figuur die beschrijft wat hij/zij meemaakt of heeft meegemaakt. Je weet alleen wat de ik-figuur je vertelt (je weet dus ook niet wat anderen van de ik-persoon vinden).
Is dit altijd betrouwbaar?
Deze slide heeft geen instructies
Uit: De Hongerspelen 1 - Suzanne Collins
Deze slide heeft geen instructies
Uit: De Hongerspelen 1 - Suzanne Collins
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Personale verteller
Er is een hij- of zij-figuur door wiens ogen je de gebeurtenissen meemaakt. Je weet alleen wat de hij-/zij-figuur voelt en denkt. Het is niet heel duidelijk wie nu eigenlijk het verhaal vertelt.
Deze slide heeft geen instructies
Toen Gregor Samsa op een ochtend ontwaakte uit onrustige dromen, ontdekte hij dat hij in bed was veranderd in een reusachtig eng beest. Hij lag op zijn pantserachtig harde rug en wanneer hij zijn kop een beetje optilde, zag hij zijn gewelfde, bruine, uit boogvormige stijve delen samengestelde buik, met daar bovenop de deken, die op het punt stond er helemaal af te glijden en nog net wist te blijven liggen. Voor zijn ogen wiebelden zijn vele, vergeleken met zijn verdere omvang jammerlijk dunne pootjes hulpeloos heen en weer.
‘Wat is er met me gebeurd?’ dacht hij. Het was geen droom.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Alwetende verteller
neemt géén deel aan het verhaal
weet alles, dus ook de gedachtes/gevoelens van de personages én hoe het verhaal eindigt; de verteller weet dus meer dan de
personages
Deze slide heeft geen instructies
Dit is de geschiedenis van de grootste van alle Griekse Helden. Achilles, de felle jongeling. Achilles, de sterke. Achilles de dapperste man die ooit geleefd heeft. Het is ook het verhaal van die verschrikkelijke tijd in de geschiedenis van het oude Griekenland -ongeveer veertienhonderd jaar voor onze jaartelling- toen zovele nobele prinsen zouden vallen gedurende de negen lange jaren van oorlog met Troje.
Stel je de stad voor, uitgestrekt, onneembaar, met zware muren die uitzien op een zwarte, gekwelde zee. De hemel is donder van rook die opstijgt van de brandstapels voor de gevallenen.
In de verte duikt echter een gespierde held op, een held met een zwaard...een zwaard dat in aanvalshouding wordt gehouden.
Belangrijkste: de verteller vertelt over iemand en weet al wat er gaat gebeuren
Deze slide heeft geen instructies
In dit fragment weet je meer dan één personage kan weten: de alwetende verteller.
Er komt ook nog een ander fictiebegrip duidelijk voorbij: zie jij welk?
Deze slide heeft geen instructies
Wisselend perspectief
je maakt het verhaal mee door de ogen van meer dan één personage
je leest dus de gedachtes/gevoelens van meer dan één persoon
Deze slide heeft geen instructies
Soms word je geholpen bij de wisselingen. In de titel van elk hoofdstuk kun je dan bijvoorbeeld de naam lezen van degene bij wie het perspectief ligt.
Hoofdstuk 1 'Leonne'
Hoofdstuk 2 'Peer'
Deze slide heeft geen instructies
Oefenblad vertelperspectief
Lees het verhaal
Markeer de woorden waaraan je kunt zien vanuit welk perspectief het verhaal verteld wordt
Kies het juiste perspectief
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Les- en gedragsdoelen
Aan het einde van deze les kun jij de volgende begrippen uitleggen of beschrijven:
proloog,
epiloog,
opbouw,
thema en motief.
Je bent stil tijdens de uitleg en leidt je klasgenoten ook op andere manieren niet af;
je doet actief mee met de les:
- je steekt je vinger op als je een vraag hebt,
- je maakt aantekeningen als dat nodig is,
- je denkt na over antwoorden op vragen en geeft serieus antwoord.
Gedragsdoelen:
Lesdoelen:
Deze slide heeft geen instructies
Fictiebegrippen
Personages
Genre
Tijd
Plaats
Perspectief
Opbouw
Thema
Proloog / Epiloog
Deze slide heeft geen instructies
Proloog en epiloog
Deze slide heeft geen instructies
Proloog
(-> pro = voor)
Een korte tekst die voorafgaat aan het verhaal. Hierin wordt bijvoorbeeld een gebeurtenis, de tijd waarin het verhaal zich afspeelt of het thema uitgelegd.
Deze slide heeft geen instructies
Doel van een proloog
Een proloog helpt je om het verhaal dat je gaat lezen, beter te begrijpen.
In een proloog staat bijvoorbeeld:
- een jeugdherinnering van de hoofdpersoon
- de eindsituatie van het boek
- een beeld van de hoofdpersoon
Deze slide heeft geen instructies
Proloog (hoofdstuk 0)
Uit:
Lichaam van licht - Jelmer Soes
Deze slide heeft geen instructies
Epiloog
Een epiloog is een korte tekst die na het verhaal komt. In deze tekst wordt verteld wat er daarna nog is gebeurd (het verhaal is dus wel al afgelopen!).
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Opbouw
Deze slide heeft geen instructies
Opbouw
Een boek kan:
Verschillende delen hebben (Harry Potter, It starts with us)
Verschillende hoofdstukken hebben (met of zonder titel -> wil ook iets zeggen!)
Bestaan uit fragmenten
Onderbrekingen bevatten (bijvoorbeeld dagboekstukjes of cursive tekst)
Deze slide heeft geen instructies
Thema
Deze slide heeft geen instructies
Elk boek heeft minstens één thema: een zo kort mogelijke omschrijving van waar het verhaal
over gaat.
Bijvoorbeeld: eenzaamheid, vriendschap, opgroeien, geheimen, liefde, dood
Motieven zijn kleinere kenmerken of onderwerpen die passen bij dat thema
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies