H2.1 les 1

• newEditor
• Maatschappijleer
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

2.1 Idee en oorsprong van de rechtsstaat

Programma

• Nieuwsquiz

• Introductie Rechtstaat

• Leerdoelen

• Uitleg 2.1

• Rechtstaat onder druk

Nieuwsquiz

Schooljaar 2026-2027

Week 37

DEZE WEEK . . .

Ontploffing kerk
door vuurwerk

Welke maatregel wil Wimbledon nemen om te voorkomen dat influencers op de tribune voor afleiding zorgen?

Vraag 1

A

Influencers mogen alleen nog tijdens de finale aanwezig zijn

B

Influencers mogen tijdens wedstrijden niet meer filmen

C

Influencers krijgen geen speciale pers-toegang meer

D

Influencers moeten voortaan een speciaal ticket kopen

Hoe heet de radicaal-rechtse partij die in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt de grootste werd bij verkiezingen?

Vraag 2

A

AfD

B

CDU

C

Groenen

D

SPD

Een bedrijf uit Noord-Brabant heeft een flinke stap gezet in de ontwikkeling van een nieuwe auto. Wat kan deze auto naast gewoon rijden op de weg?

In 2018 mocht ik er zelf even inzitten ->

Vraag 3

A

Automatisch de kortste route nemen

B

Varen

C

Vliegen

D

Zonder bestuurder rijden

Tijdens een religieus festival raakten veel mensen gewond en vielen er doden door een onverwachte ontploffing van vuurwerk in een kerk. In welk land vond dit ongeluk plaats?

Vraag 4

A

Guatemala

B

Mexico

C

Peru

D

Venezuela

Een kandidaat van de Griekse Expeditie Robinson eist een schadevergoeding van ruim 86 miljoen euro. Hij verloor zijn been tijdens de opname toen hij…

Vraag 5

A

werd gebeten door een zeedier tijdens een opdracht in zee

B

met zijn been onder een rots belande tijdens een zwemproef

C

viel van een berg tijdens een zware klimproef

D

werd overvaren door een toeristenboot tijdens het speervissen

Er wordt wereldwijd stilgestaan bij 25 jaar sinds de aanslagen van 11 september 2001. Welke van de onderstaande gebeurtenissen vond NIET plaats tijdens de aanslagen op deze dag?

Vraag 6

A

Beide torens van het World Trade Center stortten volledig in

B

Een vliegtuig stortte neer in een veld in Pennsylvania na ingrijpen van passagiers

C

Het Pentagon werd getroffen door een vliegtuig

D

Het Witte Huis werd zwaar beschadigd door een rechtstreekse inslag

De week was er een landelijke staking in het openbaar vervoer: in vrijwel heel Nederland reden geen treinen, bussen, trams en metro's.

Waarom werd er gestaakt?

Vraag 7

A

Omdat de dienstregeling in de spits te vol is geworden

B

Omdat de vervoerders te weinig nieuwe treinen willen kopen

C

Omdat reizigers steeds vaker geweld gebruiken tegen personeel

D

Omdat het personeel protesteert tegen kabinetsbezuinigingen op sociale zekerheid

Een 15-jarige sollicitante werd in de Delftse wijk Buitenhof geweigerd vanwege haar hoofddoek. Bij welke bekende supermarktketen speelde dit incident zich af?

Vraag 8

A

Albert Heijn

B

Jumbo

C

Lidl

D

PLUS

Rusland en Noord-Korea hebben samen een nieuwe brug in gebruik genomen.

Wat is er zo bijzonder aan deze brug?

Vraag 9

A

Het is de eerste brug die alleen voor treinen is

B

Het is de eerste brug die door de VN is betaald

C

Het is de eerste wegverbinding tussen de twee landen

D

Het is de langste brug ter wereld

Elke week een nieuwe Nieuwsquiz in

VOLGENDE WEEK . . .

Wat zal er volgende week plaatsvinden?

Leerdoelen

1. Ik kan in eigen woorden uitleggen wat een rechtsstaat is.

2. Ik kan beschrijven hoe de rechtsstaat is ontstaan en ik kan benoemen welke vier grondbeginselen er in een rechtsstaat gelden.

3. Ik kan de theorie van het sociaal contract uitleggen met behulp van een actueel, alledaags voorbeeld.

4. Ik kan het verschil tussen rechtshandhaving en rechtsbescherming benoemen.

​

Vraag bij deze paragraaf:

Waarom is het goed dat we een rechtsstaat hebben?

Gestrand eiland

"Jullie zijn met heel de klad gestrand op een onbewoond eiland. Er is geen overheid, geen politie, geen rechter en geen wetboek."

Vraag:

Welke regel zou jij als eerste invoeren? Schrijf één regel op je bordje.

2.1.1 Wat is een rechtsstaat?

Rechtsstaat

Een staat waarin je als burger met grondrechten wordt beschermd tegen machtsmisbruik en willekeur van de overheid.

Set regels dat zorgt voor:

• De overheid beschermt burgers tegen elkaar.

• burgers worden tegen de overheid beschermd.

Wat zou er gebeuren als we geen regels in Nederland hebben?

2.1.2 Hoe is de rechtsstaat ontstaan?

• Verlichting.

• Boeren, arbeiders burgerij kwamen in opstand tegen onrecht.

  
  Contractfilosofen (Hobbes, Locke, Rousseau):

  “Bij het ontbreken van regels om de schaarse bestaansmiddelen te beschermen dreigt er een permanente oorlog van allen tegen allen: de strijd om het bestaan. Daarom moeten mensen een sociaal contract sluiten, waarin ze tot afspraken komen om in natuurlijke vrijheid en gelijkheid te kunnen leven.”

• Democratische vastgestelde regels leiden tot een sociaal contract tussen burgers en (gekozen) bestuurders.

• Staat = scheidsrechter.

• Staat = meester én knecht

Sleepvraag

Iedereen betaalt belasting voor voorzieningen.

Discriminatie is verboden.

Iedereen mag zijn mening uiten.

Vrijheid

Gelijkwaardigheid

Solidariteit

Basiswaarden Rechtstaat

• Vrijheid

• Gelijkwaardigheid

• Solidariteit (voor de medemens zorgen)

Vetrouwen in de Rechtstaat

• Vertrouwen: geloven dat anderen zich aan afspraken en regels houden.

-> meer vertrouwen, samenwerking en sociale cohesie

= Mensen durven binding met elkaar aan te gaan

• Wederkerigheid: jij houdt je aan regels omdat je verwacht dat anderen dat ook doen.

Voorbeeld: Jij betaalt belasting omdat je erop vertrouwt dat anderen dat ook doen.

De politie gebruikt camera's met gezichtsherkenning om criminaliteit tegen te gaan.

A

Solidariteit

B

Gelijkwaardigheid

C

Vrijheid/Privacy

D

Rechtszekerheid

Nederland is een:

• Democratische rechtsstaat - burgers mogen meedoen aan vrije verkiezingen en kunnen zo indirect meebeslissen over politieke kwesties.

• Sociale rechtsstaat – er bestaan wetten en voorzieningen om de welvaart en het welzijn van de burgers te bevorderen.

Soms moet je geweld gebruiken om de orde te bewaren.

1

Eens

2

Oneens

Kerntaken van een rechtsstaat

• Rechtshandhaving

    (geweldsmonopolie: alleen politie mag in uitzonderlijk e gevallen geweld gebruiken)

• Rechtsbescherming: de overheid beschermt de rechten van burgers, ook tegen de overheid zelf.

• Rechtszekerheid

  Rechtszekerheid betekent dat burgers weten welke regels gelden en dat de overheid zich ook aan die regels moet houden.

• Rechtvaardigheid

  Rechtvaardigheid betekent dat wetten eerlijk zijn en eerlijk worden toegepast.

• ​Bij de uitvoering van deze kerntaken kan een dilemma tussen veiligheid en vrijheid ontstaan.

Wat is de belangrijkste reden voor het invoeren van de rechtsstaat?

A

Machtsbeperking

B

Snelle besluitvorming

C

Economische groei

D

Culturele eenheid

Grondbeginselen

voorwaarden voor een rechtsstaat:

• grondrechten → beschermen de vrijheid van burgers.

• soevereiniteits- en democratiebeginsel → burgers kiezen hun bestuur.

• legaliteitsbeginsel → overheid handelt volgens de wet.

• trias politica → macht is verdeeld om misbruik te voorkomen.

Opdrachten

Wat: opdr. 1, 4, 5, 7 en 8 (huiswerk)

Op welke manier: eerste 10 minuten alleen in stilte, daarna overleggen

Klaar: aan de slag eiland opdracht

Hulp: Na 10 minuten, eerst klasgenoot, dan docent

Uitkomst: Uitleggen waarom we een goede rechtstaat hebben

Tijd: 15 minuten