Lezen 2F hoofdstuk 1

Lezen hoofdstuk 1: leesteksten verkennen

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMBOStudiejaar 4

In deze les zitten 17 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Lezen hoofdstuk 1: leesteksten verkennen

Open met het idee dat we teksten vaak snel lezen, maar dat je met een paar gerichte vragen veel beter begrijpt wat een tekst echt wil zeggen.

Lesdoel

Ik kan het onderwerp, de hoofdgedachte, het doel, het publiek en de betrouwbaarheid van een tekst herkennen en uitleggen.

Deze slide heeft geen instructies

Onderwerp: waar gaat de tekst over?

Het onderwerp is het algemene thema van een tekst.


  • vaak in één of enkele woorden

  • geeft aan waarover de tekst gaat

  • nog niet wat de schrijver precies wil zeggen


Voorbeelden: sociale media, gezond eten, online winkelen

Benadruk het verschil tussen breed en smal: het onderwerp is meestal kort en algemeen. Leerlingen verwarren dit vaak met een volledige boodschap.

Hoofdgedachte: wat is de kern?

De hoofdgedachte is de belangrijkste boodschap van de hele tekst.


  • meestal in één volledige zin

  • zegt wat de schrijver over het onderwerp duidelijk wil maken

  • alle alinea's samen werken naar deze kern toe


De hoofdgedachte is dus meer dan alleen het thema.

Een handig onderscheid: onderwerp = zelfstandig naamwoord of korte woordgroep; hoofdgedachte = complete zin met een standpunt, uitleg of conclusie.

Onderwerp en hoofdgedachte verschillen

Onderwerp: waar gaat het over?

Hoofdgedachte: wat is daarover de belangrijkste boodschap?


Voorbeeld:

  • onderwerp: mobiele telefoons op school

  • hoofdgedachte: mobiele telefoons kunnen in de les afleiden en daarom zijn duidelijke schoolregels nodig


Het onderwerp is kort; de hoofdgedachte is uitgewerkt.

Gebruik dit voorbeeld hardop om te laten zien dat meerdere teksten hetzelfde onderwerp kunnen hebben, maar een andere hoofdgedachte.

Onderwerp en hoofdgedachte

Het onderwerp is het algemene thema van een tekst. De hoofdgedachte is de belangrijkste boodschap van de hele tekst. Die formuleer je meestal in één zin en niet in losse woorden.

onderwerp
hoofdgedachte
zin
publiek
doel
alinea
woordgroep

Controleer of leerlingen het verschil zien tussen een kort thema en een volledige boodschap.

Doel van een tekst

Een schrijver heeft altijd een doel.


Veelvoorkomende doelen zijn:

  • informeren: feiten of uitleg geven

  • instrueren: uitleggen hoe je iets moet doen

  • overtuigen / betogen: met argumenten laten instemmen

  • overhalen: je direct aanzetten tot actie


Het doel bepaalt hoe de tekst is opgebouwd.

Maak duidelijk dat overtuigen en overhalen op elkaar lijken, maar niet hetzelfde zijn. Dat verschil komt op de volgende slides terug.

Informeren en instrueren

Informeren

  • geeft kennis, feiten of achtergrond

  • wil vooral duidelijk maken hoe iets zit


Instrueren

  • legt stappen of handelingen uit

  • gebruikt vaak een stappenplan, bevelen of volgorde


Voorbeeld:

Een artikel over verkeersregels informeert.

Een handleiding voor een parkeerapp instrueert.

Wijs erop dat een tekst soms informatief klinkt, maar toch vooral instruerend is als de lezer iets moet uitvoeren.

Overtuigen en overhalen

Overtuigen / betogen

  • gebruikt argumenten

  • wil dat je een mening of standpunt aanneemt


Overhalen

  • wil dat je iets gaat doen

  • bevat vaak een oproep, advies of reclameboodschap


Voorbeeld:

'Openbaar vervoer moet goedkoper worden' = overtuigen.

'Koop vandaag nog een abonnement' = overhalen.

Veel leerlingen noemen reclame altijd overtuigend, terwijl reclame vaak juist overhalen is: er moet actie volgen.

Doel en publiek

Een schrijver kiest een doel voor de tekst en past die aan het publiek aan. Bij informeren geeft de schrijver vooral feiten en uitleg. Bij overhalen wil de schrijver dat je iets gaat doen.

doel
publiek
informeren
overhalen
onderwerp
bron
instrueren
betrouwbaarheid

Laat leerlingen benoemen dat doel invloed heeft op woordkeus, toon en hoeveelheid uitleg.

Wat maakt een tekst betrouwbaar?

Een tekst is betrouwbaar als je de informatie redelijk kunt vertrouwen.


Let op:

  • wie de afzender is

  • of feiten controleerbaar zijn

  • of bronnen genoemd worden

  • of informatie actueel is

  • of de tekst neutraal of erg gekleurd is

Zeg erbij dat betrouwbaar niet betekent dat een tekst altijd perfect of volledig objectief is, maar wel dat de informatie goed onderbouwd en controleerbaar is.

Betrouwbaarheid en doel beïnvloeden elkaar

Het doel van een tekst beïnvloedt vaak hoe betrouwbaar die overkomt.


  • een informerende tekst gebruikt vaak meer feiten

  • een betogende tekst kiest argumenten om te overtuigen

  • een overhalende tekst benadrukt voordelen


Daarom kijk je niet alleen wat er staat, maar ook waarom het er staat.

Benadruk dat ook een betogende tekst betrouwbaar kan zijn, zolang argumenten eerlijk en goed onderbouwd zijn.

Samenvatting

Bij het lezen van een tekst kun je stap voor stap kijken naar:


  • onderwerp: waar gaat het over?

  • hoofdgedachte: wat is de kernboodschap?

  • doel: wat wil de schrijver bereiken?

  • publiek: voor wie is de tekst bedoeld?

  • betrouwbaarheid: kun je de informatie vertrouwen?

Gebruik deze slide als afsluitende kapstok: alle begrippen horen bij kritisch lezen en helpen leerlingen sneller grip op een tekst te krijgen.

Betrouwbaarheid beoordelen

Een tekst is betrouwbaarder als de afzender duidelijk is en als er bronnen worden genoemd. Ook helpt het als informatie actueel is en niet alleen heel gekleurd geschreven is.

afzender
bronnen
actueel
gekleurd
argumenten
publiek
algemeen
lang

Bespreek dat gekleurde taal niet automatisch fout is, maar wel een reden om extra kritisch te kijken.

Begrippenlijst

onderwerp - het algemene thema van een tekst

hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van de hele tekst

doel - wat de schrijver met de tekst wil bereiken

publiek - de lezers voor wie de tekst bedoeld is

informeren - feiten of uitleg geven

instrueren - uitleggen hoe je iets moet doen

betrouwbaarheid - de mate waarin informatie te vertrouwen is

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

overtuigen / betogen - met argumenten zorgen dat de lezer een standpunt aanneemt

overhalen - de lezer aanzetten om iets te doen

afzender - de persoon of organisatie achter een tekst

bron - plaats waar informatie vandaan komt

argument - reden waarmee een standpunt wordt ondersteund

neutraal - niet duidelijk gestuurd door een sterke mening of emotie

Deze slide heeft geen instructies

Vandaag

Zelfstandig maken $1.2 opdr 1-2-3 blz. 17-20 (+ opdr. 4 voor de snelle werkers)
-> samen bespreken

Deze slide heeft geen instructies