Lezen hoofdstuk 1: leesteksten verkennen
Lezen hoofdstuk 1: leesteksten verkennen
Open met het idee dat we teksten vaak snel lezen, maar dat je met een paar gerichte vragen veel beter begrijpt wat een tekst echt wil zeggen.
Lesdoel
Ik kan het onderwerp, de hoofdgedachte, het doel, het publiek en de betrouwbaarheid van een tekst herkennen en uitleggen.
Deze slide heeft geen instructies
Onderwerp: waar gaat de tekst over?
Het onderwerp is het algemene thema van een tekst.
vaak in één of enkele woorden
geeft aan waarover de tekst gaat
nog niet wat de schrijver precies wil zeggen
Voorbeelden: sociale media, gezond eten, online winkelen
Benadruk het verschil tussen breed en smal: het onderwerp is meestal kort en algemeen. Leerlingen verwarren dit vaak met een volledige boodschap.
Hoofdgedachte: wat is de kern?
De hoofdgedachte is de belangrijkste boodschap van de hele tekst.
meestal in één volledige zin
zegt wat de schrijver over het onderwerp duidelijk wil maken
alle alinea's samen werken naar deze kern toe
De hoofdgedachte is dus meer dan alleen het thema.
Een handig onderscheid: onderwerp = zelfstandig naamwoord of korte woordgroep; hoofdgedachte = complete zin met een standpunt, uitleg of conclusie.
Onderwerp en hoofdgedachte verschillen
Onderwerp: waar gaat het over?
Hoofdgedachte: wat is daarover de belangrijkste boodschap?
Voorbeeld:
onderwerp: mobiele telefoons op school
hoofdgedachte: mobiele telefoons kunnen in de les afleiden en daarom zijn duidelijke schoolregels nodig
Het onderwerp is kort; de hoofdgedachte is uitgewerkt.
Gebruik dit voorbeeld hardop om te laten zien dat meerdere teksten hetzelfde onderwerp kunnen hebben, maar een andere hoofdgedachte.
Onderwerp en hoofdgedachte
Het onderwerp is het algemene thema van een tekst. De hoofdgedachte is de belangrijkste boodschap van de hele tekst. Die formuleer je meestal in één zin en niet in losse woorden.
Controleer of leerlingen het verschil zien tussen een kort thema en een volledige boodschap.
Doel van een tekst
Een schrijver heeft altijd een doel.
Veelvoorkomende doelen zijn:
informeren: feiten of uitleg geven
instrueren: uitleggen hoe je iets moet doen
overtuigen / betogen: met argumenten laten instemmen
overhalen: je direct aanzetten tot actie
Het doel bepaalt hoe de tekst is opgebouwd.
Maak duidelijk dat overtuigen en overhalen op elkaar lijken, maar niet hetzelfde zijn. Dat verschil komt op de volgende slides terug.
Informeren en instrueren
Informeren
geeft kennis, feiten of achtergrond
wil vooral duidelijk maken hoe iets zit
Instrueren
legt stappen of handelingen uit
gebruikt vaak een stappenplan, bevelen of volgorde
Voorbeeld:
Een artikel over verkeersregels informeert.
Een handleiding voor een parkeerapp instrueert.
Wijs erop dat een tekst soms informatief klinkt, maar toch vooral instruerend is als de lezer iets moet uitvoeren.
Overtuigen en overhalen
Overtuigen / betogen
gebruikt argumenten
wil dat je een mening of standpunt aanneemt
Overhalen
wil dat je iets gaat doen
bevat vaak een oproep, advies of reclameboodschap
Voorbeeld:
'Openbaar vervoer moet goedkoper worden' = overtuigen.
'Koop vandaag nog een abonnement' = overhalen.
Veel leerlingen noemen reclame altijd overtuigend, terwijl reclame vaak juist overhalen is: er moet actie volgen.
Doel en publiek
Een schrijver kiest een doel voor de tekst en past die aan het publiek aan. Bij informeren geeft de schrijver vooral feiten en uitleg. Bij overhalen wil de schrijver dat je iets gaat doen.
Laat leerlingen benoemen dat doel invloed heeft op woordkeus, toon en hoeveelheid uitleg.
Wat maakt een tekst betrouwbaar?
Een tekst is betrouwbaar als je de informatie redelijk kunt vertrouwen.
Let op:
wie de afzender is
of feiten controleerbaar zijn
of bronnen genoemd worden
of informatie actueel is
of de tekst neutraal of erg gekleurd is
Zeg erbij dat betrouwbaar niet betekent dat een tekst altijd perfect of volledig objectief is, maar wel dat de informatie goed onderbouwd en controleerbaar is.
Betrouwbaarheid en doel beïnvloeden elkaar
Het doel van een tekst beïnvloedt vaak hoe betrouwbaar die overkomt.
een informerende tekst gebruikt vaak meer feiten
een betogende tekst kiest argumenten om te overtuigen
een overhalende tekst benadrukt voordelen
Daarom kijk je niet alleen wat er staat, maar ook waarom het er staat.
Benadruk dat ook een betogende tekst betrouwbaar kan zijn, zolang argumenten eerlijk en goed onderbouwd zijn.
Samenvatting
Bij het lezen van een tekst kun je stap voor stap kijken naar:
onderwerp: waar gaat het over?
hoofdgedachte: wat is de kernboodschap?
doel: wat wil de schrijver bereiken?
publiek: voor wie is de tekst bedoeld?
betrouwbaarheid: kun je de informatie vertrouwen?
Gebruik deze slide als afsluitende kapstok: alle begrippen horen bij kritisch lezen en helpen leerlingen sneller grip op een tekst te krijgen.
Betrouwbaarheid beoordelen
Een tekst is betrouwbaarder als de afzender duidelijk is en als er bronnen worden genoemd. Ook helpt het als informatie actueel is en niet alleen heel gekleurd geschreven is.
Bespreek dat gekleurde taal niet automatisch fout is, maar wel een reden om extra kritisch te kijken.
Begrippenlijst
onderwerp - het algemene thema van een tekst
hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van de hele tekst
doel - wat de schrijver met de tekst wil bereiken
publiek - de lezers voor wie de tekst bedoeld is
informeren - feiten of uitleg geven
instrueren - uitleggen hoe je iets moet doen
betrouwbaarheid - de mate waarin informatie te vertrouwen is
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
overtuigen / betogen - met argumenten zorgen dat de lezer een standpunt aanneemt
overhalen - de lezer aanzetten om iets te doen
afzender - de persoon of organisatie achter een tekst
bron - plaats waar informatie vandaan komt
argument - reden waarmee een standpunt wordt ondersteund
neutraal - niet duidelijk gestuurd door een sterke mening of emotie
Deze slide heeft geen instructies
Vandaag
Zelfstandig maken $1.2 opdr 1-2-3 blz. 17-20 (+ opdr. 4 voor de snelle werkers)
-> samen bespreken
Deze slide heeft geen instructies