Hoofdstuk 2: Hoe kan materie van structuur veranderen?
Hoofdstuk 2: Hoe kan materie van structuur veranderen?
Lesdoelen
structuurveranderingen van materie uitleggen;
voorbeelden geven van structuurveranderingen waarbij de samenstelling van de molecule wel en niet verandert;
de invloed van de temperatuur op het volume van een stof uitleggen aan de hand van een experiment;
de begrippen ‘uitzetten’ en ‘krimpen’ van materie uitleggen en verklaren met het deeltjesmodel;
de verschillende faseovergangen opsommen en het verband met opwarming en afkoeling geven;
omschrijven wat er bij elke faseovergang gebeurt met de beweeglijkheid, de afstand, de hoeveelheid en de grootte van de materiedeeltjes;
een fysisch verschijnsel omschrijven als een structuurverandering waarbij de moleculen niet van samenstelling veranderen, en illustreren met een voorbeeld uit het dagelijks leven;
een chemisch verschijnsel omschrijven als een structuurverandering waarbij de moleculen van samenstelling veranderen, en illustreren met een voorbeeld uit het dagelijks leven;
omschrijven wat er met samenstelling van de moleculen gebeurt tijdens een stofomzetting.
Herhaling: Deeltjesmodel
Moleculen bewegen altijd en noemen we ook deeltjes
We kunnen een stof voorstellen in het deeltjesmodel: iedere molecule is een bolletje
Wat zijn structuurveranderingen van materie?
Stoffen veranderen
Structuurveranderingen zonder dat de samenstelling van moleculen verandert
(uitzetten, krimpen/ faseovergangen)
Structuurveranderingen waar dat de samenstelling van moleculen wel verandert
(chemische reactie)
De moleculen veranderen NIET van samenstelling
Aggregatietoestand (fase)
vast
vloeibaar
gas
Uitzetten en krimpen van vaste stoffen
Vrijwel alle stoffen zetten uit als ze warm worden en krimpen als ze afkoelen.
Dit is iets waar architecten en ontwerpers rekening mee moeten houden.
de SR71 lek brandstof als ze aan de grond staat. Bij hoge snelheden zet het metaal uit en dicht het vliegtuig zichzelf
verschillende metalen vervormen meer of minder bij verschillende temperaturen.
krimpen
De hoeveelheid energie in de stof daalt
Deeltjes bewegen trager
Ze gaan minder ruimte innemen
De deeltjes blijven dichter bij elkaar
(meer cohesie)
Uitzetten
De hoeveelheid energie in de stof stijgt
Deeltjes bewegen sneller
Ze gaan meer ruimte innemen
De deeltjes bewegen verder uit elkaar (minder cohesie)
De temperatuur
Is de snelheidsmeter van moleculen:
Hoe sneller moleculen bewegen, hoe hoger de temperatuur.
faseovergang
3 aggregatietoestanden
Vast: een vaste vorm
Vloeistof: neemt de vorm aan van het vat waarin het zit
Gasvormig: geen vaste vorm
Smelten
Vast -> vloeistof
vb. chocolade smelten
Stollen
Vloeibaar -> vast
Vb. een kaars koelt af
Het stollen van water noem je ook wel ?
Verdampen
Vloeibaar -> gas
Vb. koken van water
Condenseren
Gas -> vloeibaar
Vb. Water op de spiegel na het douchen
Nu de moeilijke!
Vast -> gas
Sublimeren
Gas -> vast
Rijpen
De moleculen veranderen WEL van samenstelling
Wat is een stofomzetting?
Stofomzetting
Stel je steekt je kruk in brand. Het hout zal gaan branden en je houdt as over.
Dit is een voorbeeld van een chemische reactie of stofomzetting.
Stofomzetting visueel gemaakt
Stofomzetting
Is een chemische reactie
Atomen herschikken zich ter vorming van nieuwe moleculen
Nieuwe stof heeft andere eigenschappen
Vaak onomkeerbaar (Vb. Kaars verbranden)
Chemische reacties
Stel je steekt je haardvuur aan. Het hout zal gaan branden en je houdt as over. Dit is een voorbeeld van een chemische reactie.
Bij een chemische reactie veranderen de moleculen.
Bij een chemische reactie verdwijnen je beginstoffen (hout) en ontstaan er nieuwe reactieproducten (as)
Chemische reactie
Er wordt bij suikerwater GEEN nieuwe stof gevormd
De deeltjes (water en suiker) blijven bestaan.
We noemen dit een mengsel van zuivere stoffen.
Dit is een fysisch verschijnsel!
Stofomzetting
=
Er worden nieuwe stoffen gevormd!
VOORBEELD:
De deeltjes van het bakpoeder en bloemsuiker "verdwijnen" en worden omgezet naar nieuwe deeltjes van een nieuwe stof.
Wat gebeurt er met de stoffen tijdens een stofomzetting?
Chemische reactie
beginstoffen ---> reactieproducten
Chemische reactie
Bij een chemische reactie verdwijnen stoffen én er ontstaan nieuwe stoffen.
beginstoffen: De stoffen die bij de chemische reactie verdwijnen
reactieproducten: de stoffen die ontstaan bij een chemische reactie
Chemische reactie
Beginstoffen verdwijnen, er ontstaan nieuwe producten/stoffen.
Weergeven in een (reactie)schema:
beginstoffen ---> reactieproducten
A + B ---> C + D
Hoe herken je een chemische reactie?
Door één of meerdere reactieverschijnselen waar te nemen EN verandering van stofeigenschappen:
Kleurverandering Ontstaan van gasbelletjes
Knal Lichtflits
Vuur Rook
Warmte Geur
En nu oefenen
- Oefeningen cursus
- Evaluatie begin volgende les
Wat is de faseovergang bij 1?
condenseren
verdampen
smelten
stollen
Chemische reactie of niet?
ja
nee
Chemische reactie of niet?
ja
nee
Chemische reactie of niet?
ja
nee
welke van onderstaande verschijnselen is een chemische reactie
Het dichtvriezen van een vijver
Het oplossen van suiker in water
Het zuur worden van melk
Het destilleren van wijn
Wat zijn de 3 aggregatietoestand?
Van de ene aggregatie toestand naar en andere gaan noemen we?
Sublimeren
Verdampen
Smelten
Verdampen
Sublimeren
condenseren
Smelten
Stollen
Welke van de twee is een voorbeeld van stofomzetting.
Wat verandert er niet in een faseovergang?
De fase
De temperatuur
Moleculen
Hoe heet deze faseovergang?
smelten
stollen
verdampen
condenseren
Oplossen van suiker in water
Stofomzetting
Faseovergang
Een ei bakken
Chemische reactie
Fysische reactie
Water koken
Stofomzetting
Faseovergang
Verbranding van benzine
Chemische reactie
Fysische reactie
Wat gebeurt er met de snelheid van de moleculen wanneer een stof verwarmd wordt?
Die blijft gelijk
Die neemt toe
Die neemt af
Wanneer energie wordt toegevoegd zal het volume van een stof...
afnemen
toenemen
gelijk blijven
Wanneer energie wordt toegevoegd zullen de moleculen...
afnemen
toenemen
gelijk blijven
Wanneer energie wordt weggenomen zal de massa van een stof...
afnemen
toenemen
gelijk blijven
Wanneer energie wordt weggenomen zal de ruimte tussen de moleculen...
afnemen
toenemen
gelijk blijven
Wat is een voorbeeld van een chemische stofomzetting?
Koken van water
Oplossen van zout
Smelten van ijs
Verbranding van hout
Welk proces komt voor bij chemische stofomzettingen?
Reactie tussen stoffen
Verandering van kleur
Mengen van vloeistoffen
Verdamping van water
Welk materiaal zal over het algemeen sterker uitzetten bij verhitting?
Metalen
Kunststoffen
Houten materialen
Glasmaterialen
Hoe heet deze faseovergang?
smelten
stollen
verdampen
condenseren
Wat is een faseovergang?
Manier om aan te geven dat de temperatuur stijgt
Diagram die het temperatuurverloop weergeeft
Een stof gaat van de ene toestand over in een andere toestand
Het verschil tussen de hoogste en de laagste waarde
Hoe heet deze faseovergang?
smelten
stollen
verdampen
condenseren
Bij de faseovergang smelten
Is er energie nodig
Komt er energie vrij
Welke faseovergang is dit?
Verdampen
Vloeistof
Condenseren
Sublimeren
Hoe heet deze faseovergang?
smelten
stollen
verdampen
condenseren
Sublimeren is een faseovergang van ...
Vast naar gas
Gas naar vast
Gas naar vloeibaar
Vloeibaar naar gas