Tijd van pruiken en revoluties
Politieke revoluties
Par. 3.1 De Verlichting
Tijd van pruiken en revoluties
Politieke revoluties
Par. 3.1 De Verlichting
Invalshoeken
Economisch:
wat zijn de middelen van bestaan?
Denk hierbij bijvoorbeeld jagen en verzamelen, landbouw, industrie.
Hoe komen mensen aan hun inkomsten?
Handel
Werk
Invalshoeken
Politiek-bestuurlijk:
hoe wordt de samenleving bestuurd?
Wie is de baas?
Republiek/ monarchie?
Dictatuur/ democratie?
Welke regels en wetten zijn er?
Wie controleert de wetten en wie voert ze uit?
Invalshoeken
sociaal:
dit gaat bijvoorbeeld over de leefomstandigheden van mensen en de verschillende sociale lagen.
Zijn er grote verschillen tussen mannen/vrouwen en arm/rijk?
Leven de mensen in de stad of op het platteland?
Standensamenleving/ sociale lagen.
Invalshoeken
cultureel: wat denken en voelen de mensen en hoe uitten ze dit?
bijvoorbeeld in hun gewoontes en regels,
geloof,
kunst en
wetenschap.
Leerdoelen
Je kunt een beschrijving geven van de standensamenleving in het ancien régime.
Je kunt uitleggen dat de Verlichting een nieuwe manier van denken was.
Je kunt met enkele voorbeelden uitleggen dat verlichte denkers nieuwe ideeen hadden over goed bestuur.
Je kent de begrippen en jaartallen uit deze paragraaf.
18e eeuw
De Republiek aan het vervallen
Bloei Frankrijk en Groot- Brittannië
Burgers steeds meer macht
Verlichting
17e eeuw
De Republiek in een Gouden eeuw
Koppositie in de handel
Sterke zeemacht
Tot rampjaar 1672
Standensamenleving
De bevolking van Frankrijk was een standensamenleving.
Je geboorte bepaalde de stand waartoe je behoorde.
De bevolking was verdeeld in 3 standen:
1e stand: geestelijkheid.
2e stand: adel.
3e stand: de rest van de bevolking (ongeveer 98%)
Standensamenleving
Taken:
1e stand: bidden.
2e stand: land verdedigen en koningen helpen bij bestuur.
3e stand: werken en voedsel verbouwen.
De standensamenleving
Edelen zaten in bijna alle belangrijke functies in de kerk, leger en het bestuur.
Geestelijken en edelen bezaten ook een groot deel van de grond en hadden allerlei privileges (voorrechten), zoals geen belasting betalen, maar wel innen én een eigen rechtbank.
Standensamenleving
Situatie waarbij de koning de absolute macht heeft en de hoogste standen allerlei voorrechten hebben noemen we tegenwoordig het ancien régime.
Standensamenleving
98% van de Fransen hoorden bij de 3e stand, die wel belasting moesten betalen:
Rijke burgers (zonder titel) in de steden. (kooplieden, rechters, bankiers etc.) = bourgeoisie.
Ambachtslieden en winkeliers
De boeren op het platteland en arme loonarbeiders in de steden.
Standensamenleving
Derde stand ontevreden over de standensamenleving!
Rijke burgers ontevreden omdat zij belasting betaalden en niet mee mochten beslissen wat er met het belastinggeld gebeurde. Immers geen privileges!
Boeren ontevreden omdat zij erg arm waren! Betaalden belasting, pacht en moesten herendiensten verrichten.
Wat gebeurt er op deze afbeelding?
Waar gaat deze afbeelding over?
Zet bovenstaande titels met de juiste gezichten bij de juiste stand.
De eerste stand
De tweede stand
De derde stand
Boeren
Adel
Geestelijken
Wat is een standensamenleving?
Een samenleving vol gelijkheid
Een samenleving die verdeeld was in drie standen
Een samenleving die draaide om het geloof
Een samenleving die was verdeeld in twee standen
Hoeveel standen waren er in Frankrijk?
1 stand
2 standen
3 standen
4 standen
Welke drie standen waren er?
Geestelijken, adel, soldaten
Soldaten, adel, burgers & boeren/arbeiders
Geestelijken, adel, burgers & boeren/arbeiders
Welke van de drie standen werd ongelijk behandeld?
de 1e stand
de 2e stand
de 3e stand
Welke groepen hadden vooral rechten?
De boeren, burgers en de adel
De adel en de geestelijkheid
De geestelijkheid, de boeren en burgers
De burgers, adel en geestelijkheid
We betalen wel belasting, maar hebben geen inspraak. Dat is oneerlijk! Bij welke groep hoort deze uitspraak?
Boeren
Rijke burgers
Edelen
Geestelijken
Had een rijke koopman in het ancien régime privileges?
Ja, want kooplieden behoorden tot de derde stand en hadden dus speciale voorrechten.
Ja, want wie rijk was, was automatisch van adel en had dus allerlei voorrechten.
Nee, want de koning had absolute macht en was dus de enige met een speciale voorrechten.
Nee, want kooplieden behoorden toot de derde stand en hadden dus geen voorrechten.
= logisch nadenken en dit toepassen op het verbeteren van de samenleving
→ rationeel denken: denken aan de hand van je verstand
De Verlichting
De ideeën van de Verlichting
Mensen horen vrij te zijn (natuurrechten = mensen hebben van nature bepaalde rechten, zoals recht op bezit en vrijheid)
Mensen horen gelijk te zijn (afschaffing standenmaatschappij)
Tegen absolutisme, meer macht voor het volk.
Religieuze tolerantie (=verdraagzaamheid)
Onderwijs & discussie erg belangrijk!
Verlicht of niet: Emotie is het belangrijkst in het menselijk bestaan en mensen moeten van hun gevoel uitgaan.
Verlicht
Niet verlicht
Verlicht of niet: de koning moet zijn macht delen met een parlement
Verlicht
Niet verlicht
Verlicht of niet: Je moet kritisch kunnen zijn op het geloof, maar de kerk heeft wel altijd gelijk
Verlicht
Niet verlicht
Verlicht of niet: Sommige mensen hebben nou eenmaal meer rechten dan andere mensen
Verlicht
Niet verlicht
Nieuwe ideeen over goed bestuur
Verlichte denkers waren het niet eens over de manier waarop de ongelijkheid opgelost kon worden.
Jean-Jacques Rousseau wilde democratie: niet de koning, maar het volk moest de absolute macht hebben.
Charles de Montesquieu wilde een scheiding van machten.
Nieuwe ideeen over goed bestuur
Scheiding van machten/ trias politica
Wetgevende macht: vergadering van volksvertegenwoordigers maken de wetten.
Uitvoerende macht: de koning en de regering voeren de wetten uit.
Rechtsprekende macht: rechters geven straffen als burgers, koning of regering zich niet aan de wetten houden.
Nieuwe ideeen over goed bestuur
Absolute vorsten waren niet blij met de nieuwe, verlichte ideeen: verboden boeken met kritiek op bestuur en kerk.
Vooral in Frankrijk was deze censuur streng.
Toch konden koningen en de kerk de verspreiding van de verlichte ideeen niet stoppen: in koffiehuizen en salons werd er veel gediscussieerd door geleerden en burgers.
Publiek debat: velen in de samenleving praatten mee.
Wat is volgens jou de beste omschrijving van de Verlichting?
Er ging bij mensen een lichtje branden
Mensen begonnen hun gezonde verstand te gebruiken
Mensen gingen nadenken over de wetenschap
Mensen gingen kijken naar de wijsheid van de Grieken en Romeinen
Wat is geen kenmerk van de verlichting?
verdraagzaamheid
tolerantie
vrijheid van meningsuiting
absolutisme
Past deze afbeelding bij de verlichting?
Ja
Nee
Welke verlicht denker heeft de scheiding van machten bedacht?
Rousseau
Montesquieu
Revolutie in Noord-Amerika
Ook in de Britse koloniën in Noord-Amerika kregen de politieke ideeën van de verlichte denkers veel aanhang.
Immigranten.
Voelden zich niet verbonden met Britse rijk.
13 kolonies bestuurd door de Britse koning en parlement.
Revolutie in Noord-Amerika
Bewoners kolonies steeds bozer!
Hadden geen stemrecht/inspraak (politieke oorzaak)
Moesten wel extra belasting betalen. (economische oorzaak)
'No taxation without representation'
Onrechtvaardig!
= oorzaken uitbreken Amerikaanse Revolutie.
Revolutie in Noord-Amerika
Vanaf 1765 kwamen de Amerikanen in opstand:
de Amerikaanse Revolutie.
GB: Met militair geweld onderdrukken.
1775: Echte oorlog tussen twee legers (Amerikanen - Britten)
1776 onafhankelijkheidsverklaring = begin Verenigde Staten van Amerika. Startte met 13 staten aan de Oostkust van Amerika.
In 1783 versloegen de Amerikanen de Britten en werd de VS officieel erkend als onafhankelijke staat.
Revolutie in Noord-Amerika
De founding fathers (de eerste leiders) maakten van de Verenigde Staten een federatie =
een samenwerkingsverband van staten die hun eigen bestuur hadden, maar sommige taken overlieten aan een bestuur voor alle staten samen.
Hoofd federatie = president. Gekozen door het volk.
George Washington
Leider van de opstand en allereerste president.
Revolutie in Noord-Amerika
Met de Trias Politica van Montesquieu voorkomen dat de president als een absoluut vorst zou gaan regeren.
Verenigde Staten eerste land wat bestuurd werd volgens de ideeën van verlichte denkers.
Vastgelegd in 1787 in de grondwet!
Vraag
Waarom past de Onafhankelijkheidsverklaring en de Amerikaanse grondwet uit 1787 bij de ideeën van de verlichting?
JA!
Tegen de Monarchie
Tegen het Absolutisme
Voor de Democratie
Schrijf 1 ding op wat je vandaag geleerd hebt.
Wat vind je nog lastig?